Η είδηση των πρώτων ημερών του Αυγούστου 2026 είναι αποκαλυπτική. “Περίπου 72.000 άνθρωποι εισήλθαν παρανόμως στη Θέουτα της Ισπανίας από το Μαρόκο μέσα σε 24 ώρες, σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές... Οι ιατροδικαστικές αναλύσεις έδειξαν ότι πολλοί από τους 80 ανθρώπους, τα πτώματα των οποίων μεταφέρθηκαν στην ακτή πέθαναν από καρδιοπνευμονική ανακοπή - μια κοινή αιτία πνιγμού, σύμφωνα με παθολόγους”.
Η Μεσόγειος εδώ και πολλά χρόνια γίνεται τάφος απελπισμένων ανθρώπων, που προσπαθούν να φύγουν από τη φτώχεια της Αφρικής, για να βρουν στον ήλιο μοίρα σε κάποια περιοχή της Ευρώπης. Οι Αφρικανοί βιώνουν όλο και πιο πολλά αδιέξοδα στη ζωή τους, οι δε Ευρωπαίοι ανησυχούν, γιατί δεν μπορούν να δεχτούν όλα αυτά τα κύματα της προσφυγιάς.
Το ερώτημα τίθεται με τον πιο τραγικό τρόπο. Μπορεί η Αφρική να ξεφύγει από τη φτώχεια, να αναπτυχθεί και να θρέψει τους κατοίκους της; Αλλά για να ερμηνεύσουμε τη σημερινή εικόνα πρέπει να αναλύσουμε την πορεία της πιο φτωχής ηπείρου στο διάβα της ιστορίας. Ποια είναι τα αίτια της “κακοδαιμονίας της”;
Η αποικιοκρατία αποτελεί τον πιο βασικό λόγο της σημερινής εφιαλτικής εικόνας της Αφρικής. Για αιώνες η Ευρώπη τη ρημάζει. Λεηλατεί τους φυσικούς πόρους της. Χειραγωγεί την οικονομία της με βάση τις δικές της ανάγκες. Στο πλιάτσικο θα προστεθεί και η μαζική κλίμακα του σκλαβοπάζαρου από τις ΗΠΑ και από τη Λατινική Αμερική. Η πλήρης λεηλασία… Καμιά χώρα της Αφρικής δεν είναι ελεύθερη. Οι ευρωπαϊκές χώρες άλλοτε ανταγωνίζονται και άλλοτε συνεδριάζουν για τη μοιρασιά της λείας. Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Πορτογαλία, Ισπανία, Βέλγιο, Δανία, Ιταλία, Ολανδία κλπ συμμετέχουν στη ληστρική εκμετάλλευση.
Κάνουν και κάτι άλλο. Εισάγουν δικές τους πολιτικές σε μια οικονομία, που έχει άλλα χαρακτηριστικά από εκείνα της Ευρώπης. Εφαρμόζουν αντι-οικολογικές μεθόδους, μονοκαλλιέργειες, εκμηχάνιση κλπ χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους τις ειδικές συνθήκες. Εκτός από τις “αδικίες” της Φύσης, έχουν προστεθεί και προστίθενται ακόμα οι πολλαπλές εκμεταλλεύσεις της Ευρώπης.
“Πολλοί Αφρικανοί εντοπίζουν τις αποτυχίες από την έναρξη της ανεξαρτησίας τους στην πολιτική και οικονομική στρέβλωση που προκάλεσε το ευρωπαϊκό αποικιακό σύστημα. Οι Αφρικανοί δεν είναι μόνο αιχμάλωτοι του δυτικού οικονομικού συστήματος αλλά και των ευρωπαϊκών γλωσσών… Με λιγοστές εξαιρέσεις, σε όλες τις Αφρικανικές χώρες διατηρείται η αφοσίωση στη φυλή, ειδικά σε αγροτικές περιοχές όπου το εθνικιστικό αίσθημα δεν διείσδυσε ποτέ (W. Woodruff, Μια σύντομη ιστορία του σύγχρονου κόσμου).
Ταυτόχρονα, η λειψυδρία και η ερημοποίηση των εδαφών της Αφρικής υπονόμευσε την όποια ανάπτυξη. Η κλιματική αλλαγή εδώ εμφανίζεται με το πιο εφιαλτικό προσωπείο της. Η Αφρική έχει ήδη το μεγαλύτερο ποσοστό προσφύγων στον κόσμο με τάσεις εκθετικής αύξησης.
Και δεν έφτανε η αποικιοκρατία και η φυσική ερήμωση. Προστέθηκε και η ενδογενής αδυναμία των κρατών να βρουν ουσιαστικούς δρόμους αντιμετώπισης της πολύχρονης κρίσης.
“Τα μονοκομματικά κράτη και στρατιωτική κυριαρχία είναι ο κανόνας. Το 2001 το δυναμικό στοιχείο δεν ήταν η δημοκρατία αλλά ο στρατός. Τα μισά από τα μαύρα αφρικανικά έθνη είναι στρατιωτικές δικτατορίες. Η δυτική ιδέα για ελεύθερες, πολυκομματικές εκλογές είναι ακόμα ξένη… Η αυξανόμενη βία και ανομία που προκύπτουν από τον πόλεμο μεταξύ φυλών και εθνοτήτων υπονομεύει την ελπίδα για μια καλύτερη Αφρική. Δεκάδες ηγετών έχουν δολοφονηθεί σε αέναες εκκαθαρίσεις και σε πραξικοπήματα. Ο διαρκής αγώνας για την εξουσία έχει μεγάλο κόστος σε ανθρώπινες ζωές. Στις δεκαετίες 1980-1990 οι σφαγές μαύρων από μαύρους έγιναν κοινός τόπος. Οι μάχες ερήμωσαν τη μια χώρα μετά την άλλη (W. Woodruff, Μια σύντομη ιστορία του σύγχρονου κόσμου).
Το οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό πρόβλημα της Αφρικής έχει βαθιές ρίζες. Δεν έχει ακόμα βρει δρόμους μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Η Δύση εξακολουθεί να απομυζεί τους πόρους της Αφρικής μέσω της βιομηχανικής και τεχνολογικής υπεροχής της. Η Ευρώπη ανησυχεί και αγωνιά για τα κύματα των προσφύγων της φτώχειας και της απελπισίας. Όμως, όσο δεν αναγνωρίζει τις αιτίες του προβλήματος και δεν υιοθετεί μέτρα ουσιαστικής στήριξης της Αφρικής, το πρόβλημα που την απασχολεί θα εντείνεται…
