Ο νέος ρόλος του διευθυντή
Παραδοσιακά, ο διευθυντής ήταν ο άνθρωπος που βρισκόταν κοντά στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές. Γνώριζε την καθημερινότητα της τάξης, συμμετείχε στις δυσκολίες του σχολείου και λειτουργούσε ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στα μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας.
Σήμερα, όμως, ο ρόλος του αποκτά περισσότερο διοικητικά χαρακτηριστικά. Ο διευθυντής καλείται:
να συμμετέχει στη διαδικασία αξιολόγησης των εκπαιδευτικών,
να διαχειρίζεται περισσότερες διοικητικές αρμοδιότητες,
να εφαρμόζει πολιτικές και κατευθύνσεις της κεντρικής διοίκησης,
να παρακολουθεί στόχους και αποτελέσματα της σχολικής μονάδας.
Έτσι, η σχολική κοινότητα κινδυνεύει να μετατραπεί από έναν χώρο συνεργασίας σε μια πιο ιεραρχική δομή, όπου η λογική της διοίκησης αποκτά μεγαλύτερο βάρος από τη συλλογική λειτουργία.
Όταν η γλώσσα της αγοράς μπαίνει στο σχολείο
Η χρήση όρων που προέρχονται από τον χώρο των επιχειρήσεων δεν είναι απλώς μια αλλαγή λεξιλογίου. Αντικατοπτρίζει έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης.
Λέξεις όπως "παραγωγικότητα", "απόδοση", "στόχοι" και "αποτελεσματικότητα" μεταφέρουν στο σχολείο μια λογική μέτρησης και σύγκρισης. Όμως η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο αριθμούς και αποτελέσματα.
Υπάρχουν πλευρές της σχολικής ζωής που δύσκολα αποτυπώνονται σε πίνακες και στατιστικές: η σχέση εκπαιδευτικού και μαθητή, η εμπιστοσύνη, η ενθάρρυνση, η δημιουργικότητα και η ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών.
Όταν αυτές οι διαστάσεις περνούν σε δεύτερη μοίρα, υπάρχει ο κίνδυνος το σχολείο να χάσει ένα μέρος από τον παιδαγωγικό του χαρακτήρα.
Η υποχώρηση της συλλογικής λειτουργίας
Για πολλά χρόνια, ο σύλλογος διδασκόντων αποτελούσε έναν βασικό θεσμό συμμετοχής μέσα στο σχολείο. Οι αποφάσεις συζητούνταν συλλογικά και οι εκπαιδευτικοί είχαν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της σχολικής ζωής.
Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του διευθυντή αλλάζει αυτή την ισορροπία. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συλλογικές διαδικασίες περιορίζονται και η λήψη αποφάσεων συγκεντρώνεται περισσότερο σε ένα πρόσωπο.
Η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει και τις σχέσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών. Ο διευθυντής από συνεργάτης και συνάδελφος μπορεί να αρχίσει να γίνεται αντιληπτός περισσότερο ως αξιολογητής ή ελεγκτής.
Η εμπιστοσύνη, που αποτελεί βασικό στοιχείο κάθε εκπαιδευτικής κοινότητας, μπορεί να αντικατασταθεί από μια σχέση μεγαλύτερης επιφύλαξης.
Τα διεθνή παραδείγματα
Η στροφή προς ένα πιο διοικητικό μοντέλο σχολικής ηγεσίας έχει εμφανιστεί και σε άλλες χώρες. Μελέτες στον χώρο της εκπαιδευτικής πολιτικής έχουν επισημάνει ότι η υπερβολική έμφαση σε δείκτες, ανταγωνισμό και μετρήσιμα αποτελέσματα μπορεί να αυξήσει την πίεση στους εκπαιδευτικούς και να περιορίσει την παιδαγωγική αυτονομία.
Σε ορισμένα εκπαιδευτικά συστήματα, ο διευθυντής απέκτησε ρόλο παρόμοιο με αυτόν ενός διευθύνοντος στελέχους οργανισμού, με έμφαση στη διαχείριση επιδόσεων και στη δημόσια εικόνα του σχολείου.
Το αποτέλεσμα ήταν σχολεία που άρχισαν να λειτουργούν περισσότερο ανταγωνιστικά, με μεγαλύτερη προσοχή στα αποτελέσματα και λιγότερη στη συνεργασία.
Οι επιπτώσεις στους εκπαιδευτικούς
Η αλλαγή αυτή επηρεάζει άμεσα και την καθημερινότητα των εκπαιδευτικών. Η αυξημένη αξιολόγηση, η ανάγκη συνεχούς τεκμηρίωσης και η πίεση για επίτευξη στόχων δημιουργούν ένα περιβάλλον μεγαλύτερου άγχους.
Όταν οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι η εργασία τους αξιολογείται κυρίως μέσα από αριθμούς και δείκτες, υπάρχει ο κίνδυνος να περιοριστεί η ελευθερία έκφρασης και η διάθεση για πειραματισμό.
Η εκπαίδευση, όμως, χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να δημιουργούν, να συνεργάζονται και να αναζητούν νέους τρόπους προσέγγισης των μαθητών.
Τι σημαίνει αυτό για τους μαθητές
Κάθε αλλαγή στον τρόπο διοίκησης του σχολείου επηρεάζει τελικά και τα παιδιά. Ένα σχολείο όπου κυριαρχεί το άγχος, η πίεση και ο έλεγχος μπορεί να δυσκολευτεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ασφάλειας και έμπνευσης.
Οι μαθητές δεν χρειάζονται μόνο ένα σχολείο που λειτουργεί αποτελεσματικά οργανωτικά. Χρειάζονται ένα σχολείο που τους βοηθά να αναπτύξουν κρίση, δημιουργικότητα και αυτοπεποίθηση.
Το σχολείο δεν είναι επιχείρηση
Η αποτελεσματική διοίκηση είναι αναμφίβολα σημαντική για κάθε οργανισμό. Ωστόσο, το σχολείο δεν είναι μια εταιρεία παραγωγής αποτελεσμάτων.
Ο ρόλος του διευθυντή δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση διαδικασιών. Χρειάζεται να παραμένει παιδαγωγικός ηγέτης, άνθρωπος που ενώνει την κοινότητα και δημιουργεί κλίμα συνεργασίας.
Η μεγάλη πρόκληση για την εκπαίδευση είναι να βρει την ισορροπία ανάμεσα στην οργάνωση και την ανθρώπινη διάσταση. Γιατί το σχολείο δεν αποτελείται από δείκτες και αναφορές. Αποτελείται από ανθρώπους.
Και η πραγματική ποιότητά του δεν κρίνεται μόνο από το πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί, αλλά από το κατά πόσο παραμένει ένας χώρος μάθησης, σχέσης και ανάπτυξης.
