Η ανησυχία γύρω από αυτές τις ουσίες δεν είναι καινούργια. Ήδη από τη δεκαετία του 1980, ο ερευνητής Έαρλ Γκρέι, εργαζόμενος στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ, μελετούσε τις επιπτώσεις τους στο αναπαραγωγικό σύστημα. Σε πειράματα με ζώα, όπου χρησιμοποιήθηκε διβουτυλική φθαλική ένωση, καταγράφηκαν σοβαρές δυσπλασίες, ευρήματα που, όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, δεν μπορούσαν να θεωρηθούν τυχαία.
Από το εργαστήριο στην καθημερινότητα
Με την εξάπλωση του πλαστικού τον 20ό αιώνα, οι φθαλικές ενώσεις ενσωματώθηκαν σε πλήθος προϊόντων, από βιομηχανικά υλικά έως αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Παρά τα αυξανόμενα επιστημονικά δεδομένα για τις πιθανές επιπτώσεις τους, οι αρμόδιοι φορείς, όπως ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ, προχώρησαν σε περιορισμένες και αποσπασματικές παρεμβάσεις για δεκαετίες.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συνεχή παραγωγή τεράστιων ποσοτήτων αυτών των ουσιών, ενισχύοντας την παρουσία τους στο περιβάλλον και, τελικά, στον ανθρώπινο οργανισμό.
Πώς φτάνουν στην τροφή μας
Σήμερα, η βασική οδός έκθεσης για τους περισσότερους ανθρώπους είναι η διατροφή. Αν και η χρήση φθαλικών ενώσεων στις συσκευασίες τροφίμων έχει μειωθεί, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σε διαδικασίες επεξεργασίας, ιδιαίτερα σε βιομηχανικά προϊόντα. Έτσι, συσσωρεύονται κυρίως σε υπερεπεξεργασμένες τροφές.
Ταυτόχρονα, οι ουσίες αυτές απελευθερώνονται από πλήθος αντικειμένων: ιατρικός εξοπλισμός, βινυλικά υλικά, εσωτερικά αυτοκινήτων, καλλυντικά και πλαστικά είδη καθημερινής χρήσης αποτελούν πηγές έκθεσης που συχνά περνούν απαρατήρητες.
Επιπτώσεις στην υγεία
Ένας αυξανόμενος όγκος ερευνών συνδέει τις φθαλικές ενώσεις με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνονται η υπογονιμότητα, ο πρόωρος τοκετός και νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως η ΔΕΠΥ.
Πιο πρόσφατα, μελέτες έχουν δείξει πιθανή σύνδεση με καρδιαγγειακές παθήσεις, ενώ άλλες έρευνες υποδεικνύουν ότι οι ορμονικές διαταραχές που προκαλούν μπορεί να σχετίζονται ακόμη και με καρκίνο του μαστού. Το εύρος των επιπτώσεων υπογραμμίζει τη σοβαρότητα του ζητήματος, όχι μόνο για τη δημόσια υγεία αλλά και για την οικονομία, λόγω του αυξημένου κόστους περίθαλψης.
Καθυστερημένες αντιδράσεις
Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι τα μέτρα περιορισμού αυτών των ουσιών θα έπρεπε να είχαν ληφθεί πολύ νωρίτερα. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 υπήρχαν ενδείξεις ότι η έκθεση, ιδιαίτερα κατά την εγκυμοσύνη, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη του εμβρύου.
Η έννοια του "συνδρόμου φθαλικών" έχει μάλιστα χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει συγκεκριμένες ανωμαλίες που παρατηρούνται στον άνθρωπο, παρόμοιες με εκείνες που είχαν εντοπιστεί σε πειραματόζωα.
