Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον αλφαβητισμό και τον γραμματισμό; Μήπως απλώς διαβάζουμε, χωρίς όμως πραγματικά να κατανοούμε το νόημα όσων διαβάζουμε; Συνολικά, το επίπεδο αναλφαβητισμού στην Ελλάδα είναι χαμηλό. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της UNESCO το 2009, περίπου το 1,3% του ελληνικού πληθυσμού είναι αναλφάβητοι, χωρίς δηλαδή γνώσεις γραφής και ανάγνωσης.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να γίνει μια διευκρίνιση: ο γραμματισμός δεν ταυτίζεται ως έννοια με τον αλφαβητισμό. Ο γραμματισμός είναι η ικανότητα του ατόμου να κατανοεί σε βάθος, να αφουγκράζεται, να συλλογίζεται περαιτέρω αυτό που διαβάζει αλλά και να γράφει σωστά, τόσο γραμματικά και συντακτικά όσο και ορθογραφικά. Είναι η ικανότητα του ατόμου να αξιοποιεί γραμματικοσυντακτικά και νοηματικά δεδομένα, προσαρμόζοντάς τα σε καθημερινές ανάγκες, πρακτικές και θεωρητικές. Επομένως, η ικανότητα ανάγνωσης δε συνεπάγεται απαραίτητα κατανόηση και αντίληψη. Ωστόσο, μέσω της εξέλιξης της τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και της γρήγορης πληροφορίας, το επίπεδο γραμματισμού στην Ελλάδα κινδυνεύει να υποβαθμιστεί.
Με ποιον τρόπο είναι εφικτή η αποφυγή αυτής της υποβάθμισης; Το σχολείο και οι εκπαιδευτικοί αποτελούν καταφύγιο γνώσεων, παιδείας και μόρφωσης. Η στείρα απομνημόνευση (κοινώς η “παπαγαλία”) δεν μπορεί σαφώς να λειτουργήσει θετικά στον γραμματισμό. Συνεπώς το χάσμα ξεκινά από μικρή ηλικία. Ο μαθητής δεν καταλαβαίνει αυτό που διαβάζει και αυτομάτως αποθηκεύει μηχανικά την πληροφορία, την οποία μετά την εξέταση ενδεχομένως θα ξεχάσει. Άρα οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να συμβαδίζουν με τις ανάγκες του μαθητή και να είναι παρόντες σε κάθε γνωστικό τους αδιέξοδο.
Μια άλλη πτυχή της μαθητικής κοινότητας δεν πρέπει να παραμεριστεί: οι μαθητές με Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. (ΔΕΠ-Υ, Attention Deficit/ Hyperactivity Disorder) Δεν είναι ένα επίκτητο χαρακτηριστικό αλλά μια νευρο-αναπτυξιακή διαταραχή. Ενδέχεται μαθητές με ΔΕΠ-Υ να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες ως προς την κατανόηση ενός γραπτού κειμένου, στην επεξεργασία του και στη συγκέντρωση που απαιτείται πάνω σε αυτό. Σε αυτό το σημείο είναι καθοριστική η δράση των εκπαιδευτικών και ειδικών παιδαγωγών.
Θα δοθεί έμφαση και σε άλλο τομέα της εκπαίδευσης: τον λόγο και την πειθώ των εκπαιδευτικών. Είναι σωστή η ενθάρρυνση των μαθητών για την ανάγνωση βιβλίων και ύστερα, οι ομαδικές δραστηριότητες ως προς την κατανόησή τους, θα έδινε μια νότα ψυχαγωγίας στον αγώνα τους. Ακόμα και σε μεγαλύτερες ηλικίες παρατηρείται έλλειψη γραμματισμού. Γονείς που μπορεί να παροτρύνουν τα παιδιά τους να διαβάζουν δεν το κάνουν οι ίδιοι.
Η Παγκόσμια ημέρα Γραμματισμού θεσμοθετήθηκε από τη UNESCO το 1967, υπενθυμίζοντας σε όλους πως η εκπαίδευση και η μόρφωση, η γραφή και η ανάγνωση, αποτελούν κατεξοχήν ανθρώπινα δικαιώματα και όχι προνόμια. Η δυνατότητα κατανόησης μιας ομιλίας, η γραπτή αποτύπωση μιας ιδέας ή ενός επιχειρήματος αλλά και η πλήρης κατανόηση ενός γραπτού κειμένου, προσφέρουν στο άτομο αυτοπεποίθηση και πνευματικό δυναμισμό. Ας μη λησμονούμε αυτή τη μέρα και ας λειτουργήσει ως εφαλτήριο για την εκπαίδευση και την κοινωνία, βοηθώντας μας να προοδεύσουμε ως χώρα.
