Νίκος Τσούλιας Έχουμε δημιουργήσει μια ισχυρή πεποίθηση ότι οι σύγχρονες εξελίξεις και γενικότερα η ιστορία κινούνται κυρίως με βάση την παραγωγή, την οικονομία, την τεχνολογία, την κοινωνική κινητικότητα και με επιστέγασμα την πολιτική, που αξιολογεί και ιεραρχεί το όλο σύστημα αναφοράς. Κι όμως, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα και αρκούντως διαφορετικά.
Όλα αυτά τα προαναφερθέντα πεδία είναι διαποτισμένα από τον κόσμο των ιδεών, των θεωριών, των πνευματικών αναζητήσεων κάθε ανθρώπου και κάθε μορφής συλλογικότητας. Ακόμα και η έννοια και το περιεχόμενο του συμφέροντος επικυριαρχείται όχι μόνο από τα υλικά αγαθά αλλά και από τις ιδεολογίες και τις δοξασίες (φιλοσοφικές, θρησκευτικές, εθνικές…), από τα αρχέτυπα και τα σύμβολα, από την κουλτούρα και τον πολιτισμό.
Οι ιδέες είτε συμπυκνώνονται και συνεκφράζονται σε ιδεολογίες και σε μείζονες πολιτικές θεωρίες (καπιταλισμός, κομμουνισμός, σοσιαλισμός, σοσιαλδημοκρατία, εθνικισμός, λαϊκισμός, φεμινισμός, ιδεαλισμός, υλισμός, οικολογία …) ή αποτελούν καλλιτεχνικά, φιλοσοφικά και πολιτιστικά κινήματα (ρεαλισμός, σουρεαλισμός, υπαρξισμός, θετικισμός, κυβισμός, ντανταϊσμός…) ή συνθέτουν ισχυρά επιστημονικά ρεύματα (εξελικτική θεωρία, θεωρία σχετικότητας, ψυχανάλυση, φυσιοκρατία, ατομική θεωρία, κυβερνητική, τεχνητή νοημοσύνη…), επηρεάζουν και διαμορφώνουν εν πολλοίς το συλλογικό συνειδητό, τις προσωπικές κοσμοθεωρίες, την έρευνα και την προαγωγή της Γνώσης, τη γραφή της ιστορίας.
Είναι το “ανήσυχο” και η ελευθερία του πνεύματος του ανθρώπου, η δύναμη της σκέψης και της φαντασίας του, οι προκλήσεις του αξιερώτητου και της δημιουργικότητας, που πλημμυρίζουν με νέα ζητήματα και με πολλαπλές καινοτόμες απαντήσεις τα σημεία των καιρών μας.
Ως εκ τούτου, τίθενται αυτονόητα ερωτήματα. Κατά πόσο γνωρίζουμε, έστω σε γενικές γραμμές, τον κόσμο των βασικών ιδεών και των ιδεολογιών; Πώς μπορούμε να καταλήξουμε ως προς το ποιες είναι αυτές που μας εκφράζουν καλύτερα; Ποιες ανοίγουν τον δρόμο προς την ελευθερία και την χειραφέτηση του ανθρώπου και την κοινωνική πρόοδο; Πρόκειται για ερωτήματα που είτε τίθενται από τη δική μας πρωτογενή ανησυχία είτε μας επισκέπτονται από διάφορες εξωγενείς πηγές, για ερωτήματα του πυρήνα της σκέψης και αφορούν κάθε άνθρωπο, γιατί όλοι / -ες στοχαζόμαστε, και μάλιστα πολύ συχνά.
Σε κάθε επιμέρους πεδίο ιδεών και ιδεολογιών έχουν αναδειχθεί κάποια πνευματικά έργα, που αποτελούν πηγές τους / αφετηρίες τους και κορυφές τους ή ακόμα σύμβολά τους και αρχέτυπά τους. Φυσικά δεν είναι εύκολη η αξιολόγηση, και σε κάθε περίπτωση, οι προσεγγίσεις δεν είναι συνήθως μονομερείς. Και κάτι ακόμα, μπορεί να υπάρχουν έργα που είναι πιο ολοκληρωμένα από αυτά που θα παρουσιαστούν, γιατί είναι νεότερα και έχουν πρόσθετα στοιχεία με βάση νεότερες εξελίξεις.
Με αυτές τις παρατηρήσεις σχετικότητας καταθέτω μερικές αναφορές, με στόχο να παροτρύνω τη σχετική μελέτη τους. “Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο” (1848) των Μαρξ και Ένγκελς (πολιτική, σοσιαλισμός κλπ), “Λεβιάθαν” (1651) του Χομπς (κράτος), “Η καταγωγή των ειδών” (1859) του Δαρβίνου (επιστήμη), “Η αναγνώριση των δικαιωμάτων της γυναίκας” (1792) της Γουλστονκράφτ, “Το δεύτερο φύλο” (1949) της Σιμόν ντε Μπωβουάρ και “Προς μία φεμινιστική θεωρία του κράτους” (1989) του ΜακΚίννον (φεμινισμός), “Η δημοκρατία στην Αμερική” (1835-1840) του Τοκβίλ (δημοκρατία), “Η πολιτική ως επάγγελμα και καθήκον” (1919) του Βέμπερ και “Ο Ηγεμόνας” (1513/1532) του Μακιαβέλι (πολιτική).
Πέραν του διαβάσματος και της μελέτης αυτών των εμβληματικών έργων τίθεται ένα παράλληλο και κρίσιμο ερώτημα. Από ποιες ιδέες εμφορούμαστε και κατά πόσο; Ουσιαστικά, ένα μείγμα ιδεών και μάλλον συγκλινόντων αξιακά είναι αυτό που μας ελκύει και που καλλιεργούμε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μετασχηματίζουμε ή και ότι δεν αλλάζουμε το εν λόγω μείγμα. Αλλά επ’ αυτού σε άλλο κείμενο.
Υ.Γ. (Η κατάταξη των κοσμοθεωριών είναι σχετική)
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
