Χρήστος Κάτσικας 
Οι πανελλαδικές εξετάσεις αποτελούν κάθε χρόνο ένα από τα πιο απαιτητικά και καθοριστικά «τεστ αντοχής» για τους μαθητές της Γ’ Λυκείου. Πίσω, όμως, από τη φαινομενικά ουδέτερη διαδικασία, αναδεικνύεται μια σταθερή εκπαιδευτική ανισορροπία: συγκεκριμένα μαθήματα λειτουργούν διαχρονικά ως «φραγμοί», οδηγώντας χιλιάδες υποψηφίους κάτω από τη βάση. Πίσω από τις βάσεις εισαγωγής, τις σχολές και τους αριθμούς επιτυχίας, υπάρχουν μαθήματα που μετατρέπονται σε πραγματικό εφιάλτη για χιλιάδες μαθητές.
Τα στοιχεία των τελευταίων ετών αποτυπώνουν με εντυπωσιακό τρόπο ποια μαθήματα λειτουργούν ως τα πιο δύσκολα ανά επιστημονικό πεδίο, δημιουργώντας συχνά ένα αίσθημα απογοήτευσης και εξάντλησης στους υποψηφίους.
Η Ιστορία «λύγισε» το 1ο Επιστημονικό Πεδίο
Στο 1ο Επιστημονικό Πεδίο, που αφορά τις Ανθρωπιστικές Σπουδές, η Ιστορία εξακολουθεί να αποτελεί το πιο δύσκολο μάθημα για τους υποψηφίους. Ο μέσος όρος πέρυσι διαμορφώθηκε μόλις στο 8,96, ενώ το 53,31% των γραπτών βρέθηκε κάτω από τη βάση.
Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει ένα χρόνιο πρόβλημα: η Ιστορία στις πανελλαδικές δεν εξετάζει απλώς γνώση, αλλά απαιτεί τεράστιο όγκο αποστήθισης, συνδυαστική σκέψη και απόλυτη ακρίβεια στις διατυπώσεις. Πολλοί μαθητές αισθάνονται ότι ακόμη και μετά από ατελείωτες ώρες διαβάσματος, το μάθημα παραμένει απρόβλεπτο και ιδιαίτερα απαιτητικό.
Η Φυσική παραμένει ο μεγαλύτερος φόβος
Στο 2ο Επιστημονικό Πεδίο, των Θετικών και Τεχνολογικών Σπουδών, η Φυσική συνεχίζει να τρομάζει τους υποψηφίους. Ο μέσος όρος πέρυσι έφτασε το 10,77, ενώ σχεδόν οι μισοί μαθητές (45,94%) έγραψαν κάτω από τη βάση.
Ακόμη πιο δύσκολη αποδείχθηκε η εικόνα στο 3ο Επιστημονικό Πεδίο, των Σπουδών Υγείας, όπου η Φυσική κατέγραψε μέσο όρο μόλις 9,73 και ποσοστό κάτω από τη βάση 54,48%. Οι εκπαιδευτικοί επισημαίνουν εδώ και χρόνια ότι η Φυσική έχει μετατραπεί σε μάθημα υπερβολικής δυσκολίας, με διαβαθμισμένα και συχνά «παγιδευτικά» θέματα που απαιτούν όχι μόνο βαθιά κατανόηση αλλά και εξαιρετική διαχείριση χρόνου και ψυχολογικής πίεσης. Πολλοί μαθητές περιγράφουν το μάθημα ως έναν «μαραθώνιο αντοχής», όπου ένα μικρό λάθος μπορεί να συμπαρασύρει ολόκληρη την προσπάθεια.
Τα Μαθηματικά-σοκ στο 4ο Πεδίο
Η πιο σκληρή εικόνα, ωστόσο, καταγράφεται στο 4ο Επιστημονικό Πεδίο της Οικονομίας και της Πληροφορικής. Εκεί τα Μαθηματικά εμφανίζονται σχεδόν ως «τείχος» για τους υποψηφίους: μέσος όρος μόλις 6,83 και ποσοστό κάτω από τη βάση που αγγίζει το σοκαριστικό 73,68%. Πρακτικά, σχεδόν τρεις στους τέσσερις μαθητές δεν κατάφεραν να περάσουν τη βάση. Το γεγονός αυτό προκαλεί έντονο προβληματισμό στην εκπαιδευτική κοινότητα. Είναι άραγε τόσο αδύναμοι οι μαθητές ή μήπως τα θέματα έχουν απομακρυνθεί από την πραγματικότητα της σχολικής τάξης;
Το μεγάλο ερώτημα για τις πανελλαδικές
Τα στοιχεία αναδεικνύουν μια βαθύτερη συζήτηση που επανέρχεται κάθε χρόνο: ποιος είναι τελικά ο ρόλος των πανελλαδικών; Πρόκειται για μια διαδικασία αξιολόγησης γνώσεων ή για έναν μηχανισμό ακραίας διαλογής;
Πόσο παιδαγωγικό είναι ένα σύστημα στο οποίο πάνω από τους μισούς μαθητές αποτυγχάνουν σε βασικά εξεταζόμενα μαθήματα;
Πολλοί εκπαιδευτικοί τονίζουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις τα θέματα δεν αντανακλούν τη φυσιολογική σχολική διαδικασία, αλλά προσεγγίζουν περισσότερο λογική διαγωνισμού υψηλής δυσκολίας. Αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την εξάρτηση από τα φροντιστήρια και δημιουργεί ένα ασφυκτικό περιβάλλον πίεσης για μαθητές και οικογένειες.
Ο «βαθμός δυσκολίας» ως μηχανισμός ρύθμισης
Η δυσκολία των θεμάτων δεν είναι ζήτημα τύχης ούτε μια απλή επιλογή των εξεταστικών επιτροπών. Αντίθετα, αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς ρύθμισης της ροής επιτυχόντων και αποτυχόντων. Οπως ένας τεχνικός ρυθμίζει την πίεση στο δίκτυο ύδρευσης, έτσι και το υπουργείο Παιδείας ρυθμίζει τον «όγκο» των εισακτέων, προσαρμόζοντας τη δυσκολία των θεμάτων. Εύκολα θέματα ανεβάζουν τις επιδόσεις· δύσκολα θέματα τις συγκρατούν. Ο στόχος δεν είναι παιδαγωγικός, αλλά αριθμητικός: πόσοι θα γράψουν υψηλά, πόσοι μέτρια και πόσοι θα μείνουν κάτω από τη βάση.
Η περίφημη «κίνηση των βάσεων» και η «λογική της διαβάθμισης» συνδέονται λιγότερο με την εκπαιδευτική ουσία και περισσότερο με την ανάγκη διοικητικής διαχείρισης: την κατανομή των μαθητών στις διαθέσιμες πανεπιστημιακές θέσεις. Ερευνες στον χώρο της αξιολόγησης δείχνουν ότι σημαντικό μέρος των βαθμολογικών αποτελεσμάτων είναι στην πραγματικότητα «κατασκευασμένο». Η αποτυχία, δηλαδή, δεν αντικατοπτρίζει πάντα την ουσιαστική γνώση ή ικανότητα των μαθητών, αλλά την ανάγκη του συστήματος να παράγει συγκεκριμένες διαβαθμίσεις.
Τα λεγόμενα «διαβαθμισμένα θέματα» λειτουργούν σαν στοχευμένες εκπαιδευτικές «νάρκες», φτιαγμένες να αυξάνουν τα ποσοστά αποτυχίας όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο. Ετσι, η μέση επίδοση προσαρμόζεται σε προσχεδιασμένα επίπεδα, ώστε η τελική βαθμολογική κλίμακα να εμφανίζεται «ορθολογική» και «αντικειμενική».
Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής: το δεύτερο «ξυράφι» του αποκλεισμού
Πέρα από τη δυσκολία των θεμάτων, ένας δεύτερος κρίσιμος μηχανισμός καθορίζει την πρόσβαση στα ΑΕΙ: η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής (ΕΒΕ). Με αυτή τη ρύθμιση, χιλιάδες υποψήφιοι μένουν εκτός τριτοβάθμιας εκπαίδευσης όχι επειδή δεν υπάρχουν θέσεις, αλλά επειδή δεν φτάνουν την ελάχιστη απαιτούμενη βαθμολογία. Κάθε χρόνο περίπου 10.000 πανεπιστημιακές θέσεις παραμένουν κενές. Δεν πρόκειται για «ηττημένους» του ανταγωνισμού, αλλά για υποψηφίους που αποκλείστηκαν προτού καν συμμετάσχουν στην πραγματική διεκδίκηση. Η ΕΒΕ λειτουργεί όχι ως παιδαγωγικό εργαλείο, αλλά ως πολιτικός μοχλός για τον περιορισμό του φοιτητικού πληθυσμού και την αναδιάρθρωση της ανώτατης εκπαίδευσης - συχνά μέσω συγχωνεύσεων ή καταργήσεων τμημάτων.
Βάσεις 2026 Πού «δείχνει» άνοδος και πού πτώση
Καθώς η αντίστροφη μέτρηση για τις πανελλαδικές 2026 έχει ξεκινήσει, το ενδιαφέρον χιλιάδων υποψηφίων και οικογενειών στρέφεται ήδη στο μεγάλο ερώτημα: πώς θα κινηθούν οι βάσεις εισαγωγής;
Αν και οι βάσεις δεν είναι ποτέ αποτέλεσμα μίας μόνο μεταβλητής -καθώς επηρεάζονται από τη δυσκολία των θεμάτων, τις επιδόσεις των υποψηφίων, τον αριθμό εισακτέων και τις προτιμήσεις στο μηχανογραφικό-, η εμπειρία των τελευταίων ετών επιτρέπει ορισμένες πρώτες εκτιμήσεις για τις σχολές που φαίνεται να αποκτούν δυναμική και εκείνες που παρουσιάζουν σημάδια κόπωσης.
Η αγορά εργασίας, οι κοινωνικές αντιλήψεις, οι οικονομικές προοπτικές αλλά και το κόστος σπουδών διαμορφώνουν πλέον πολύ πιο έντονα τις επιλογές των μαθητών σε σχέση με το παρελθόν.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
ΑΣΕΠ: Προ των πυλών τρεις νέοι διαγωνισμοί με 5.200 θέσεις
Νέο market pass για 40 ευρώ κάθε μήνα χωρίς αίτηση
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
