Μιχάλης Τσιλιβάκος 
Σημαντικές επιπτώσεις για 200.000 συνταξιούχους που λαμβάνουν ταυτόχρονα συντάξεις γήρατος και σύνταξη λόγω θανάτου δημιουργεί η υπ’ αριθμ. 699/2026 απόφαση του Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).
Το επταμελές Α’ Τμήμα του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου έκρινε συνταγματική τη διάταξη του άρθρου 7 παρ. 5 του ν. 4387/2016, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση σώρευσης περισσότερων συντάξεων στο ίδιο πρόσωπο καταβάλλεται μία μόνο εθνική σύνταξη.
Η υπόθεση αφορούσε αίτηση ακύρωσης της εγκυκλίου Φ.80000/Δ17/109302/30-12-2021 («Εθνική σύνταξη και κατώτατα όρια σε περίπτωση σώρευσης-Συντάξεις χηρείας μετά την πρώτη τριετία») του πρώην Υφυπουργού Παναγιώτη Τσακλόγλου, η οποία ρύθμιζε ζητήματα σχετικά με την εθνική σύνταξη και τις συντάξεις χηρείας μετά την πρώτη τριετία.
Η απόφαση του ΣτΕ για τις δύο εθνικές συντάξεις
Τι ισχύει μέχρι τώρα για την εθνική σύνταξη
Μέχρι την έκδοση της απόφασης, εφαρμοζόταν μεταβατικό καθεστώς για παλαιούς συνταξιούχους που λάμβαναν διπλή εθνική σύνταξη, με το επιπλέον ποσό να διατηρείται ως «προσωπική διαφορά», ώστε να αποτραπεί η αναζήτηση αναδρομικών ποσών.
Η εγκύκλιος προέβλεπε ότι ο περιορισμός της μίας εθνικής σύνταξης θα εφαρμοζόταν για το μέλλον, δηλαδή σε περιπτώσεις σώρευσης συντάξεων μετά την έκδοσή της. Στο σκεπτικό της απόφασης, το δικαστήριο στηρίζεται –όπως αναφέρει– στην «αδιάστικτη γραμματική διατύπωση» του νόμου, επισημαίνοντας ότι δεν προβλέπεται εξαίρεση για τις συντάξεις λόγω θανάτου.
Οι δικαστές έκριναν ότι η σύνταξη χηρείας αποτελεί αυτοτελές συνταξιοδοτικό δικαίωμα που ασκείται «ιδίω δικαίω» και, συνεπώς, υπόκειται στους ίδιους περιορισμούς με τις λοιπές συντάξεις.
Παράλληλα, το ΣτΕ έκρινε ότι η επίμαχη εγκύκλιος δεν είχε απλώς ερμηνευτικό χαρακτήρα, αλλά παρήγαγε νέο δίκαιο, καθώς μετέθετε τον χρόνο έναρξης εφαρμογής του νόμου και εισήγαγε ρύθμιση περί «προσωπικής διαφοράς».
Με βάση αυτό το σκεπτικό, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η εγκύκλιος εκδόθηκε χωρίς ειδική νομοθετική εξουσιοδότηση, κατά παράβαση του άρθρου 43 του Συντάγματος, δεν δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, παρά το κανονιστικό της περιεχόμενο και ως εκ τούτου κρίθηκε ανυπόστατη κατά τα πληττόμενα μέρη της.
Το δικαστήριο, βασιζόμενο στην αδιάστικτη γραμματική διατύπωση του νόμου Κατρούγκαλου (άρθρο 7 παρ. 5 ν. 4387/2016), ξεκαθάρισε τα εξής:
Ο νομοθέτης ορίζει ρητά τη χορήγηση ΜΙΑΣ ΜΟΝΟ εθνικής σύνταξης σε περίπτωση σώρευσης περισσοτέρων της μίας συντάξεων στο ίδιο πρόσωπο.
Εάν ο νομοθέτης επιθυμούσε να εισαγάγει εξαίρεση για τις συντάξεις χηρείας, ώφειλε να το πράξει ρητά στο σώμα της διάταξης ή στην οικεία αιτιολογική έκθεση.
Η σύνταξη λόγω θανάτου αποτελεί αυτοτελές δικαίωμα το οποίο ασκείται «ιδίω δικαίω» και, ως εκ τούτου, υπόκειται στους ίδιους ακριβώς περιορισμούς.
Η εν λόγω μείωση επηρεάζει το συνολικό άθροισμα των εθνικών συντάξεων όταν αυτό υπερβαίνει το θεσμοθετημένο όριο των 384 ευρώ και δεν στρέφεται αποκλειστικά κατά της σύνταξης λόγω θανάτου.
Τι αλλάζει μετά την απόφαση, το σκεπτικό του ΣτΕ
Η ακύρωση του μεταβατικού καθεστώτος επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της διαχείρισης των ήδη καταβαλλόμενων ποσών σε χιλιάδες συνταξιούχους.
Το δικαστήριο δεν έκανε δεκτό το επιχείρημα περί χρηστής διοίκησης, το οποίο είχε προβληθεί με βάση το γεγονός ότι οι συνταξιούχοι εισέπραξαν τα ποσά καλόπιστα λόγω εσφαλμένης εφαρμογής του νόμου από τη Διοίκηση.
Η απόφαση αφορά κυρίως συνταξιούχους που λαμβάνουν ταυτόχρονα σύνταξη εξ ιδίου δικαιώματος και σύνταξη λόγω θανάτου, καθώς και το πλαίσιο εφαρμογής της εθνικής σύνταξης σε περιπτώσεις σώρευσης παροχών.
Παράλληλα, ανοίγει νέο κύκλο συζητήσεων για πιθανή νομοθετική παρέμβαση από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, προκειμένου να ρυθμιστεί εκ νέου το ζήτημα της «προσωπικής διαφοράς» και να αποσαφηνιστεί το καθεστώς για τους ήδη συνταξιοδοτημένους δικαιούχους.
Σύμφωνα με την ΕΝΥΠΕΚΚ, με την απόφαση αυτή 200.000 και πλέον συνταξιούχοι λόγω θανάτου κινδυνεύουν με επιστροφή ποσών 15.000-30.000 ευρώ.
Όπως σημειώνει ο καθηγητής και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ, Αλέξης Μητρόπουλος, «καλούμε την κυβέρνηση να ακυρώσει την απαράδεκτη εγκύκλιο Τσακλόγλου και να καταργήσει την άδικη διάταξη του νόμου Τσίπρα-Κατρούγκαλου που θα οδηγήσει σε φτωχοποίηση αρκετές χιλιάδες συνανθρώπων μας αυτής τής ευαίσθητης κοινωνικής κατηγορίας.
Καμία χήρα ή χήρος δεν μπορούν να επιστρέψουν ως αχρεωστήτως εισπραχθέντα ποσά από 15.000-30.000 ευρώ χωρίς να διακινδυνεύσουν τη διαβίωσή τους!»
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
ΑΣΕΠ: Προ των πυλών τρεις νέοι διαγωνισμοί με 5.200 θέσεις
Νέο market pass για 40 ευρώ κάθε μήνα χωρίς αίτηση
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
