Η συνάντηση Πρίαμου και Αχιλλέα

“Εμπήκε ο μέγας Πρίαμος χωρίς να τον νοήσει
αυτού κανείς, και άμ’ έφθασε σιμά στον Αχιλλέα,
τα γόνατά του αγκάλιασε και τ’ ανδροφόνα χέρια
εφίλησε, που του ‘σφαξαν τόσα λαμπρά παιδιά του”.

Είναι μία από τις πιο δυνατές στιγμές ανθρωπισμού στην παγκόσμια ιστορία. Είναι ίσως η πρώτη ιστορικά καταγεγραμμένη σκηνή στην οποία κυριαρχεί η αυταξία και το νόημα της ανθρώπινης φύσης. Δύο τραγικές φιγούρες βρίσκονται αντιμέτωπες στην πιο οδυνηρή πραγματικότητα, που δημιουργεί ο άνθρωπος, τον πόλεμο.

    Είναι αυτή η στιγμή κατά την οποία δυο άνθρωποι – ήρωες νιώθουν την τραγική μοίρα τους, το κοινό πεπρωμένο τους. Έχουν την ίδια υπαρξιακή αγωνία. Η συνάντηση αφορά το σκηνικό του θανάτου και τον σεβασμό του νεκρού. Είναι και οι δύο ηττημένοι. Η κοινή αναγνώριση όμως αυτής της τραγικότητας οδηγεί στο μεγαλείο του ανθρώπου, στην έκφραση συμπόνιας και κατανόησης του άλλου, στην εκδήλωση αλληλεγγύης και αγάπης, στην αναγνώριση της αξιοπρέπειας του ανθρώπου ανεξάρτητα από λαό και καταγωγή.

“Σέβου, ω γενναίε, τους θεούς, λυπήσου με, θυμήσου
τον γέροντά σου· κι είμ’ εγώ ελεεινότερός του,
πόπαθ’ αυτό που άλλος θνητός δεν έχει πάθει ακόμη,
του ανδρός οπού μ’ ορφάνεψε το χέρι να φιλήσω”.

    Ονομάζουμε, και καλώς τον Ηρόδοτο, “πατέρα της ιστορίας”. Είναι όμως ο Όμηρος ο πρώτος που δίδαξε την αντικειμενική κατανόηση της πραγματικότητας, που έριξε τα πρώτα σπέρματα ορθολογισμού, ο πρώτος που αποδίδει το δίκαιο εκεί που πρέπει! Όταν στο Γυμνάσιο διδασκόμασταν την Ιλιάδα, θέλαμε να νικήσουν οι Αχαιοί.

Μα όταν καταλάβαμε ότι ο Όμηρος αναφέρει το περίφημο “εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης” και το απέδωσε στους Τρώες – γιατί εκεί είχε νόημα και αξία, αφού αυτοί μάχονταν για την πατρίδα τους – δεν μπορούσαμε να το “αφομοιώσουμε”, γιατί νιώθαμε ότι αρχαίοι οι Έλληνες προκαλούσαν το άδικο. Μα ήταν και η σκηνή με τον Έκτορα που αποχαιρετούσε τη γυναίκα του, την Ανδρομάχη και τον γιο του, μια στιγμή που συγκλόνιζε και πάλι τη σκέψη μας το συναίσθημά μας.

 Και ακόμα είναι ο απόλυτος συγκλονισμός. Ο Πρίαμος ικετεύει τον Αχιλλέα να του δώσει το πτώμα του γιου του, του ήρωα Έκτορα, για να το θάψει. Και διαγράψαμε το δίκιο του Αχιλλέα, που εκδικήθηκε τον θάνατο του φίλου του Πάτροκλου από τον Έκτορα, γιατί έσερνε το πτώμα του Έκτορα χωρίς να σεβαστεί την ιερότητα του νεκρού, γιατί ήταν η απόλυτη ύβρις. Ο Αχιλλέας μετανιώνει. Η δικαιοσύνη είναι το άπαν.

“Τα λόγια τούτα ως άκουσε, λαχτάρισε ο Αχιλλέας
να κλάψει τον πατέρα του και πιάνοντας το χέρι
του γέροντος, τον άμπωσεν αγάλι από σιμά του.
Κι οι δύο, με τον πόνον του καθένας τους, εκλαίαν.
Εκείνος για τον Έκτορα στα πόδια του Αχιλλέως,
τούτος για τον πατέρα του και ακόμη για τον φίλον
Πάτροκλον, και απ’ τα κλάυματα τα δώματ’ αντηχούσαν”

…

«Σίδερον έχ’ η καρδιά σου, ω γέρε.
Αλλ’ έλα τώρα κάθισε, και, αν και λυπημένοι,
τους πόνους τώρ’ ας κλείσομεν στα βάθη της ψυχής μας·
και τίποτε δεν ωφελούν τα μαύρα κλαύματά μας·
ότι στους άμοιρους θνητούς οι αθάνατοι δωρήσαν
να ζουν στον πόνον και άλυποιν μόνον εκείνοι μένουν.
Ότι απ’ όσα δίδει ο Ζευς πιθάρια δυο σιμά του
έχει, το ένα των κακών, των αγαθών το άλλο”.

…

Και τότε ο θείος Πρίαμος απάντησε του κι είπε:
«Πώς να καθίσω διόθρεπτε, ενόσω εις τες σκηνές σου
ο Έκτωρ κείτεται άταφος· α! τώρα λύσε μου τον,
να τον ιδούν τα μάτια μου, και συ τα λύτρα λάβε
οπού σου εφέραμε πολλά· να τα χαρείς να φθάσεις
εις την πατρίδα σου, ω καλέ, που τόσο μ’ ελυπήθης
και την ζωήν μου εχάρισες, του ηλιού το φως να βλέπω».

…