Ζούμε σε μια εποχή όπου ο κυνισμός τείνει να επικρατήσει ως τρόπος δικαιολόγησης των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων. Στο όχι και πολύ μακρινό παρελθόν, όπου η πολιτική ορθότητα δεν είχε πάψει να αποτελεί έναν ηθικό φραγμό στην απροκάλυπτη επίδειξη κοινωνικής και οικονομικής δύναμης, ένας πολιτικός ο οποίος θα έκανε χρήση της δύναμης ή των προνομίων του για ευνοϊκή ρύθμιση των ατομικών του υποθέσεων θα θεωρούσε αυτονόητη την ανάληψη του πολιτικού κόστους που θα οδηγούσε σε παραίτηση, λόγω κοινωνικής κατακραυγής ή ακόμα και σε δικαστική διερεύνηση. Το έχουμε δει να συμβαίνει στο εξωτερικό με ηχηρές παραιτήσεις για περιπτώσεις πολύ πιο απλές από τα μύρια όσα έχουν συμβεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια.
Από την άλλη, το να αξιοποιείς τη θέση σου ώστε να ασκήσεις πίεση, να χαλαρώσεις το πλαίσιο, ενίοτε και να εκμεταλλευτείς νομικά παράθυρα για να πετύχεις πιο εύκολα κάποιους στόχους σου ή να εξυπηρετήσεις φίλους σου, ίσως είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Στελέχη της κυβέρνησης άλλωστε έχουν δηλώσει ανερυθρίαστα ότι μεσολαβούν καθημερινά για να βοηθήσουν φίλους και κομματικούς συμμάχους. Το ρουσφέτι υπήρχε και παλιότερα, μόνο που τώρα όσοι το κάνουν καμαρώνουν κιόλας και το διαφημίζουν στα κανάλια, χωρίς συνέπειες.
Γιατί η καρδιά του προβλήματος στον κόσμο που ζούμε είναι η κυνική παραδοχή ότι, αν έχεις να πληρώσεις, απλώς δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο. Αν είσαι με τους δυνατούς, απλά κερδίζεις - οπότε έλα μαζί μας, ο ατομικός σκοπός αγιάζει τα μέσα.
Η μανία της κυβέρνησης να κουρελιάσει το Σύνταγμα για να νομοθετήσει με νομικές ακροβασίες και τεχνάσματα τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στη χώρα είναι ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά παραδείγματα της κυνικής νεοδεξιάς κουλτούρας ότι τα πάντα είναι αντικείμενο αγοραπωλησίας αρκεί να βρεθεί η σωστή τιμή (name your price, που λένε). Στο ίδιο πλαίσιο, η ελάχιστη βάση εισαγωγής, η μείωση του αριθμού των εισακτέων στα ΑΕΙ από τα ΕΠΑΛ, η ακύρωση ίδρυσης της Νομικής στην Πάτρα παρά τη μεγάλη ζήτηση, η υπέρογκη αύξηση του κόστους διαβίωσης των φοιτητών και το στεγαστικό πρόβλημα συνθέτουν μια αλυσίδα αποκλεισμού. Με λίγα λόγια, όσο πιο δύσκολο θα γίνεται να περάσεις και να σπουδάσεις στη σχολή που θέλεις σε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο, τόσο πιο εύκολο θα είναι να σπουδάσεις σε ένα ιδιωτικό ίδρυμα, εφόσον διαθέτεις την οικονομική επιφάνεια. Η κοινωνική νομιμοποίηση αυτής της αγοραίας λογικής στα πάντα, καθιστά την επιλογή των σπουδών μια καθαρή άσκηση κόστους – οφέλους και στη συνέχεια ανεύρεσης δυνατοτήτων χρηματοδότησης (π.χ. μέσω δανεισμού, υπερεργασίας, πώλησης περιουσίας κτλ.). Μια οικογένεια υπαλλήλων με δύο φοιτητές μπορεί να αντέξει να τους σπουδάσει σε διαφορετική πόλη; Αλήθεια, μας θυμίζει κάτι αυτό; Και αν ναι, πόσα χρόνια πίσω μάς πάει;
Αν έχεις χρήματα λοιπόν, χρηματοδοτείς τις σπουδές σου. Αν δεν έχεις, επιλέγεις άλλες εκπαιδευτικές και κοινωνικές διαδρομές. Υπάρχει όμως και μια άλλη περίπτωση. Αυτήν που θα ονομάζαμε τον «δρόμο των αρίστων» στην Ελλάδα 2.0.
Μολονότι μπορείς να χρηματοδοτήσεις απευθείας σπουδές σε ένα ιδιωτικό ίδρυμα, επιλέγεις μια εναλλακτική διαδρομή:
Μπαίνεις εμβόλιμα και παρασιτικά σε μια καλή ομάδα λίγους μήνες πριν από τις πανελλήνιες, μπας και πετύχεις καμιά προσαύξηση μορίων.
Δεν πας σε καμία προπόνηση, αλλά μόνο στους ελάχιστους δυνατούς αγώνες ώστε να είσαι νομότυπος, ζεσταίνοντας απλώς τον πάγκο.
Με τη λήξη του πρωταθλήματος αποχωρείς από την ομάδα.
Δίνεις πανελλήνιες και, αν δεν πετύχεις εκεί που θες, γράφεσαι σε μια ιδιωτική σχολή υψηλής ζήτησης στην Κύπρο με δίδακτρα που αγγίζουν ακόμα και τα 20.000€ τον χρόνο και περιμένεις να πάρεις το πτυχίο.
Αυτή τη διαδρομή δεν μπορεί να την αξιώσει, φυσικά, ένας απλός πολίτης που δεν κατέχει τους υλικούς και, κυρίως, τους συμβολικούς όρους δύναμης και κοινωνικής ισχύος ως φορέας μιας υψηλής κοινωνικής θέσης. Γιατί αυτός ακριβώς είναι ο κυνισμός της σύγχρονης πολιτικής ζωής που προωθείται δυστυχώς από τους πολιτικούς ταγούς της χώρας και φαίνεται σε κάθε περίπτωση. Όταν παίζεις στη σωστή ομάδα, πάντα κερδίζεις. Ψήφισε τους ισχυρούς, νιώσε τη δύναμη.
Ο Πολύβιος Ψήνας είναι κοινωνιολόγος
