Σε κατάσταση έντονης εργασιακής και ψυχολογικής πίεσης βρίσκεται ένα σημαντικό τμήμα της εκπαιδευτικής κοινότητας στην Ελλάδα, με τα στοιχεία να αποτυπώνουν μια πρωτοφανή τάση αποχώρησης από τα σχολικά καθήκοντα. Αποκαλυπτικά δεδομένα καταγράφουν δεκάδες απαλλαγές στελεχών, αύξηση των αδειών άνευ αποδοχών και αναζήτηση νέας επαγγελματικής στέγης ακόμη και στο εξωτερικό, ενώ επιβεβαιώνεται ένα αυξανόμενο κύμα παραιτήσεων διευθυντών σχολικών μονάδων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Α΄ Αθήνας, όπου μόνο στο ΠΥΣΠΕ σημειώθηκαν 101 απαλλαγές στελεχών μέσα σε μία μόλις σχολική χρονιά.
Εντατικοποίηση, γραφειοκρατία και απώλεια παιδαγωγικού νοήματος
Η καθημερινότητα των εκπαιδευτικών στην τάξη επιβαρύνεται από έναν καταιγισμό εξωεκπαιδευτικών υποχρεώσεων, διοικητικού φόρτου και διαρκών νομοθετικών αλλαγών. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να επωμιστούν πολλαπλούς, ετερόκλητους ρόλους - από τον χειρισμό ψηφιακών πλατφορμών τηλεκπαίδευσης έως καθήκοντα υγειονομικού υπευθύνου, συμβούλου σχολικής ζωής, διοικητικού υπαλλήλου και φύλακα. Η συσσώρευση αυτή εξαντλεί σωματικά και ψυχικά ένα προσωπικό που στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση έχει μέση ηλικία άνω των 50 ετών.
Παράλληλα, η εφαρμογή της ατομικής αξιολόγησης και η νέα ιεραρχική δομή επικρίνονται ότι ενισχύουν την εξατομίκευση και τον εσωτερικό ανταγωνισμό για τη συγκέντρωση μορίων, αλλοιώνοντας τον δημοκρατικό και συλλογικό χαρακτήρα του σχολείου.
Το διεθνές φαινόμενο της «μεγάλης» και της «σιωπηρής» παραίτησης
Το πρόβλημα της εκπαιδευτικής φθοράς δεν περιορίζεται στα ελληνικά δεδομένα, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης διεθνούς τάσης στον Δυτικό κόσμο.
Η «Μεγάλη Παραίτηση» (Great Resignation): Το φαινόμενο της μαζικής αποχώρησης εργαζομένων από τις θέσεις τους με σκοπό την εύρεση εργασιών με καλύτερες αποδοχές και συνθήκες.
Η «Σιωπηρή Παραίτηση» (Quiet Quitting): Μια τακτική που υιοθετείται κυρίως από νεότερους εργαζομένους (κάτω των 40 ετών), κατά την οποία ο εργαζόμενος περιορίζει την προσπάθειά του αυστηρά στα όρια που προβλέπει το συμβόλαιό του, αρνούμενος την απλήρωτη υπερεργασία και την προσαγωγή της δουλειάς στο σπίτι.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της 30χρονης Αμερικανίδας εκπαιδευτικού Maggie Perkins, η οποία το 2018 εφάρμοσε τη «σιωπηρή παραίτηση» θέτοντας αυστηρά όρια στο ωράριό της και αυτοματοποιώντας διαδικασίες αξιολόγησης, πριν αποχωρήσει οριστικά το 2020 για να εκπονήσει διδακτορική έρευνα πάνω στα αίτια της φθοράς των εκπαιδευτικών. Σύμφωνα με την ίδια, οι ελλείψεις εκπαιδευτικών στα σχολεία συνιστούν στην πραγματικότητα μια οργανωμένη «έξοδο», καθώς έμπειροι επαγγελματίες αρνούνται να εργαστούν υπό εξουθενωτικές συνθήκες.
Τα αίτια της επαγγελματικής εξουθένωσης (Burnout) στην Εκπαίδευση
| Τομέας πίεσης | Εκδηλώσεις & συνέπειες |
|---|---|
| Διοικητικός φόρτος | Καταιγισμός εγκυκλίων, ψηφιακή διεκπεραίωση, γραφειοκρατία |
| Πολυδιάσπαση ρόλων | Μετάθεση ευθυνών υγείας, ψυχολογικής υποστήριξης και φύλαξης στους εκπαιδευτικούς |
| Εργασιακό κλίμα | Απώλεια παιδαγωγικής αυτονομίας, αύξηση εσωτερικού ανταγωνισμού |
| Ψυχοσυναισθηματικό αποτύπωμα | Υψηλά ποσοστά συναισθηματικής εξάντλησης, οργανικές ενοχλήσεις (ημικρανίες), πρόωρη συνταξιοδότηση |
Η διασφάλιση της ποιότητας στην εκπαίδευση προϋποθέτει την προστασία των εργασιακών και συναισθηματικών ορίων των διδασκόντων, καθώς η επαγγελματική εξουθένωση επηρεάζει άμεσα τόσο τους ίδιους όσο και τη μαθησιακή διαδικασία.
