Κάθε γονιός το έχει ζήσει. Το παιδί κάθεται στο γραφείο με μια άσκηση που δεν βγαίνει, κοιτάζει το τετράδιο για ώρα και κάποια στιγμή λέει: «Δεν είμαι καλός σε αυτό». Τις περισσότερες φορές δεν ισχύει. Απλώς η άσκηση δεν ήταν φτιαγμένη για εκείνο.
Σε μια τάξη του Δημοτικού, του Γυμνασίου ή του Λυκείου με είκοσι πέντε μαθητές, όλοι παίρνουν την ίδια άσκηση. Κάποιοι τη λύνουν σε δύο λεπτά και βαριούνται. Άλλοι δεν ξέρουν από πού να την πιάσουν και σιγά σιγά πείθονται ότι «δεν μπορούν». Αυτό φαίνεται αργότερα στους βαθμούς τους, αλλά πρώτα φαίνεται στην αυτοπεποίθησή τους.
Κάθε μαθητής αξίζει τον δικό του τρόπο
Δεν μαθαίνουμε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Ένα παιδί καταλαβαίνει με μια εικόνα, ένα άλλο όταν το δοκιμάσει μόνο του, ένα τρίτο όταν του το εξηγήσεις για τρίτη φορά με άλλα λόγια. Κανένα δεν είναι πιο έξυπνο από τα άλλα. Το ξέρουμε εδώ και δεκαετίες. Αυτό που έλειπε ήταν ένας τρόπος να το εφαρμόσουμε σε κάθε παιδί, και όχι μόνο σε όσα είχαν την τύχη να βρουν τον σωστό δάσκαλο.
Εδώ, νομίζω, βρίσκεται η πραγματική αξία της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Συζητάμε κυρίως αν θα κάνει τα παιδιά να αντιγράφουν. Η ανησυχία είναι λογική, όμως το πιο σημαντικό ερώτημα είναι άλλο: μπορεί να δώσει σε κάθε παιδί αυτό που χρειάζεται, από εκεί που βρίσκεται σήμερα, για να ανέβει ένα σκαλί πιο πάνω;
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Μια ψηφιακή πλατφόρμα εκπαίδευσης μπορεί σήμερα να «γνωρίσει» τον μαθητή όπως θα τον γνώριζε ένας καλός δάσκαλος που έχει χρόνο μόνο για εκείνον. Βλέπει τι ρωτάει, πόσο γρήγορα απαντά, πού κάνει λάθη, ακόμα και αν ξεχνά τους τόνους ή μπερδεύει την ορθογραφία. Με βάση αυτά διαλέγει την επόμενη ερώτηση, την εξήγηση και τη δυσκολία. Όποιος δυσκολεύεται προχωρά με μικρότερα βήματα. Όποιος πηγαίνει γρήγορα παίρνει μεγαλύτερη πρόκληση. Και κανείς δεν μένει πίσω επειδή «η τάξη έπρεπε να προχωρήσει».
Αλλάζει και ο τρόπος. Η ίδια ενότητα μπορεί να δοθεί ως κείμενο, ως κάρτα με εικόνα, ως βίντεο, ως κουίζ ή ως παιχνίδι όπου το παιδί κάνει μόνο του το πείραμα της Φυσικής. Έτσι το διάβασμα στο σπίτι παύει να είναι αγγαρεία, και το παιδί μαθαίνει κάτι πιο πολύτιμο από την ύλη: πώς να μαθαίνει.
Το έχω δει να συμβαίνει σε δεκάδες χιλιάδες μαθητές. Η πιο σημαντική αλλαγή δεν φαίνεται πρώτα στους βαθμούς. Φαίνεται τη στιγμή που ένα παιδί που έλεγε «δεν μπορώ» αρχίζει να λέει «ας το δοκιμάσω».
Πώς μπορεί να γίνει στο ελληνικό σχολείο;
Δεν χρειάζεται να αλλάξουν όλα μαζί. Μια ρεαλιστική αρχή είναι οι εργασίες για το σπίτι. Αν γίνονταν μέσα από μια πλατφόρμα που καταγράφει το επίπεδο και τον ρυθμό κάθε μαθητή, ο εκπαιδευτικός δεν θα διόρθωνε είκοσι πέντε ίδια τετράδια. Θα έβλεπε ποιος κατάλαβε, ποιος κόλλησε και πού ακριβώς, και θα έδινε σε κάθε παιδί τη δική του άσκηση. Ο δάσκαλος δεν αντικαθίσταται. Κερδίζει χρόνο για αυτό που τον έκανε να γίνει δάσκαλος: να βλέπει κάθε παιδί ξεχωριστά.
Ένα πιο δίκαιο σχολείο
Εξατομικευμένη βοήθεια υπάρχει ήδη στην Ελλάδα. Λέγεται φροντιστήριο ή ιδιαίτερο μάθημα, και την έχουν όσοι μπορούν να την πληρώσουν. Ένα παιδί σε ένα μικρό νησί ή σε μια οικογένεια που δυσκολεύεται οικονομικά σπάνια την έχει. Τα online μαθήματα με τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να δώσουν αυτή την προσοχή σε κάθε παιδί, όπου κι αν μένει. Γι' αυτό πιστεύω ότι η εξατομικευμένη μάθηση είναι ο πιο δίκαιος δρόμος για την εκπαίδευση.
Για να γίνει σωστά, τα δεδομένα των παιδιών πρέπει να προστατεύονται αυστηρά και να χρησιμοποιούνται μόνο για τη δική τους μάθηση, με πλήρη ενημέρωση των γονιών. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται στήριξη, και το περιεχόμενο πρέπει να ακολουθεί το ελληνικό αναλυτικό πρόγραμμα.
Η τεχνολογία υπάρχει ήδη. Το ερώτημα για την επόμενη δεκαετία είναι αν θα τη χρησιμοποιήσουμε για να πούμε σε κάθε παιδί κάτι απλό: ότι δεν είναι «κακός μαθητής». Απλώς «δεν έχεις βρει ακόμα τον δικό σου τρόπο».
*Ο Ηλίας Συμεωνίδης είναι ιδρυτής του ήδη-έτερον (idieteron.gr), ψηφιακής πλατφόρμας εκπαίδευσης με online μαθήματα για μαθητές Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου σε Ελλάδα και Κύπρο.
