Όταν παρακολουθούμε έναν εκπαιδευτικό να διδάσκει, τι ακριβώς βλέπουμε; Τον τρόπο με τον οποίο εξηγεί, τις ερωτήσεις που θέτει, τις δραστηριότητες που οργανώνει και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την τάξη. Βλέπουμε, δηλαδή, τις πρακτικές του. Αρκούν όμως αυτές για να κατανοήσουμε τη διδασκαλία του;
Η μεταφορά του παγόβουνου προσφέρει μια ενδιαφέρουσα απάντηση. Όπως στο παγόβουνο το μεγαλύτερο μέρος βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, έτσι και στη διδασκαλία ένα μεγάλο μέρος όσων την επηρεάζουν παραμένει αθέατο.
Κάτω από την επιφάνεια βρίσκονται οι γνώσεις του εκπαιδευτικού, η ιδεολογία του, οι αντιλήψεις του για το σχολείο, τη μάθηση και τους μαθητές, η προετοιμασία του, οι επαγγελματικές του εμπειρίες και οι καθημερινές του συνήθειες. Βρίσκονται, επίσης, το στυλ διεύθυνσης του σχολείου και η κουλτούρα του συλλόγου διδασκόντων. Οι έρευνες δείχνουν ότι ο σημαντικότερος παράγοντας εκπαιδευτικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών είναι η συνεργασία με τους συναδέλφους και τις συναδέλφισσες τους. Για αυτό και πολλοί εκπαιδευτικοί, με ικανότητες και πραγματικό μεράκι για τη δουλειά τους, επέλεξαν σχολεία στα οποία θεώρησαν ότι η δυναμική του συλλόγου είναι τέτοια που θα τους κάνει καλύτερους εκπαιδευτικούς. Καθοριστικός παράγοντας σε όλα αυτά είναι η κοινωνική προέλευση των μαθητών/ -τριών. Όλα αυτά τα στοιχεία επηρεάζουν τις επιλογές του εκπαιδευτικού μέσα στην τάξη, τις διδακτικές του πρακτικές.
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη μέρος του παγόβουνου που συχνά παραβλέπουμε: οι υλικές συνθήκες εργασίας και η προσωπική ζωή του εκπαιδευτικού.
Ο μισθός, η οικονομική ανασφάλεια, η ηλικία, η σωματική και ψυχική κόπωση, τα προβλήματα υγείας, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι προσωπικές ματαιώσεις δεν εξαφανίζονται όταν ο εκπαιδευτικός περνά την πόρτα της σχολικής αίθουσας. Ένας εκπαιδευτικός που εργάζεται επί δεκαετίες, ένας αναπληρωτής που μετακινείται κάθε χρόνο σε διαφορετική περιοχή ή κάποιος που αντιμετωπίζει σοβαρές προσωπικές δυσκολίες δεν διδάσκουν σε συνθήκες ανεξάρτητες από τη ζωή τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δυσκολίες αυτές καθορίζουν αναγκαστικά την ποιότητα της διδασκαλίας. Σημαίνει όμως ότι η εργασία του εκπαιδευτικού δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις πραγματικές συνθήκες μέσα στις οποίες ασκείται.
Αν θέλουμε πραγματικά να βελτιώσουμε τη διδασκαλία, δεν αρκεί να υποδεικνύουμε στους εκπαιδευτικούς τι πρέπει να κάνουν μέσα στην τάξη. Χρειάζεται να ενδιαφερθούμε για την επιμόρφωσή τους, τον χρόνο προετοιμασίας, τις εργασιακές συνθήκες, τις οικονομικές απολαβές και την επαγγελματική τους εξουθένωση.
Γιατί αυτό που βλέπουμε μέσα στη σχολική αίθουσα είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Και η ποιότητα της διδασκαλίας δεν εξαρτάται μόνο από το τι κάνει ο εκπαιδευτικός, αλλά και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να το κάνει.
