Το προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού 2027 κατατέθηκε με συγκεκριμένες προβλέψεις για τα βασικά μεγέθη της οικονομίας: ανάπτυξη 2,3%, ονομαστικό ΑΕΠ 274,6 δισ. ευρώ και πληθωρισμό 2,6%.
Για την Παιδεία ο σημαντικότερος αριθμός, οι συνολικές πιστώσεις του Υπουργείου Παιδείας για το 2027, λείπει ακόμη. Ως συνήθως θα περιμένουμε τον τελικό Προϋπολογισμό και τους αναλυτικούς πίνακες στα τέλη Νοεμβρίου, για να υπολογίσουμε με ασφάλεια - όπως κάνουμε κάθε χρόνο με βάση τον Κρατικό Προϋπολογισμό - ποιο ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) αντιστοιχεί στις πιστώσεις του Υπουργείου Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.
Δεν ξεκινάμε όμως από λευκό χαρτί. Ο επίσημος δημοσιονομικός σχεδιασμός που προηγήθηκε έχει ήδη δώσει μια σοβαρή ένδειξη για την κατεύθυνση. Στον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό 2027 - 2030, ο τακτικός προϋπολογισμός του Υπουργείου Παιδείας προβλεπόταν να μειωθεί από 5,898 δισ. ευρώ το 2026 σε 5,631 δισ. το 2027. Μαζί με το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και την ολοκλήρωση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, ο τότε συνολικός σχεδιασμός υποχωρούσε από περίπου 6,762 σε 6,346 δισ. ευρώ.
Αν το ποσό αυτό έμενε αμετάβλητο, θα αντιστοιχούσε περίπου στο ισχνότατο 2,31% του ΑΕΠ, το μισό περίπου ως ποσοστό από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Αυτό δεν είναι ακόμη το τελικό ποσοστό για το 2027, αφού υπάρχουν κεντρικές πιστώσεις για προσλήψεις και μισθολογικά μέτρα που δεν έχουν ακόμη κατανεμηθεί στα υπουργεία. Η τελική εικόνα, επομένως, μένει ανοιχτή.
Το προσχέδιο περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα. Οι οριζόντιες αυξήσεις των δημοσίων υπαλλήλων και το επίδομα Χριστουγέννων αφορούν και τους εκπαιδευτικούς. Πρόκειται όμως για γενική εισοδηματική πολιτική και όχι για πρόσθετη χρηματοδότηση της εκπαιδευτικής λειτουργίας.
Και ο ονομαστικός μισθός δεν περιγράφει όλη την πραγματικότητα. Χιλιάδες αναπληρωτές και νεοδιόριστοι μετακινούνται κάθε χρόνο μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, πληρώνουν συχνά δεύτερο σπίτι και αναζητούν στέγη σε νησιά και τουριστικές περιοχές. Η επιστροφή δύο ενοικίων για όσους υπηρετούν στην περιφέρεια δεν λύνει το πρόβλημα της στέγασης, της εγκατάστασης και της μετακίνησης. Ούτε εκεί τελειώνει το πραγματικό κόστος του επαγγέλματος. Ο εκπαιδευτικός καλείται για δεκαετίες να ανανεώνει τις επιστημονικές και παιδαγωγικές γνώσεις του, να αγοράζει βιβλία και να επιμορφώνεται. Για αυτή τη διαρκή ανάγκη δεν προκύπτει κάποια σταθερή πρόβλεψη.
Στη φοιτητική μέριμνα προβλέπονται 27 εκατ. ευρώ επιπλέον για τη σίτιση, αυξάνοντας τη συνολική χρηματοδότηση από περίπου 56 σε 83 εκατ. ευρώ. Η αύξηση είναι σημαντική, αποκαλύπτει όμως και πόσο χαμηλή ήταν η αφετηρία: το ποσό που διατίθεται ανά φοιτητή για τη σίτιση κάθε ημέρα αυξάνεται από 2 σε μόλις 3 ευρώ και στις ακριτικές και νησιωτικές περιοχές από 2,45 σε 3,50 ευρώ. Και ενώ αυξάνεται το ποσό ανά ημέρα, οι αιτήσεις για δωρεάν σίτιση εξακολουθούν να γίνονται με το θεσμικό πλαίσιο και τα εισοδηματικά κριτήρια της ΚΥΑ του 2012. Επομένως το μέτρο ενισχύει κυρίως το κόστος της παρεχόμενης σίτισης, αλλά δεν προκύπτει από μόνο του ότι διευρύνεται ουσιαστικά ο αριθμός των δικαιούχων.
Στις υποδομές προβλέπονται 45 εκατ. ευρώ για ενεργειακή αναβάθμιση 246 μονάδων, στις οποίες περιλαμβάνονται δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακοί σταθμοί. Το κονδύλι είναι χρήσιμο, αλλά η κλίμακά του πρέπει να ιδωθεί απέναντι στο συνολικό πρόβλημα. Στη χώρα λειτουργούν 12.710 σχολικά κτίρια και το ίδιο το Στρατηγικό Σχέδιο του Υπουργείου Παιδείας αναγνωρίζει ότι πολλές σχολικές μονάδες στεγάζονται σε παλιά κτίρια με προβλήματα συντήρησης, μόνωσης, θέρμανσης και προσβασιμότητας. Το ίδιο επίσημο κείμενο μιλά μάλιστα για τις επιπτώσεις της χρόνιας υποχρηματοδότησης στις σχολικές υποδομές. Η ενεργειακή αναβάθμιση είναι αναγκαία, αλλά δεν ταυτίζεται με μια συνολική πολιτική σχολικής στέγης. Άλλο η εξοικονόμηση ενέργειας και άλλο η στατική ασφάλεια, οι αίθουσες, οι αύλειοι χώροι, η προσβασιμότητα και η αντικατάσταση γερασμένων κτιρίων.
Το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης δημιουργεί επίσης ένα σοβαρό κενό. Στην Παιδεία οι εθνικοί και συγχρηματοδοτούμενοι επενδυτικοί πόροι αυξάνονται, αλλά όχι αρκετά ώστε να αναπληρώσουν τα 219 εκατ. ευρώ του ΤΑΑ που τελειώνουν. Με βάση τον μέχρι τώρα σχεδιασμό, οι συνολικοί επενδυτικοί πόροι υποχωρούν από 864 σε 715 εκατ. ευρώ, εκτός αν ο τελικός Προϋπολογισμός προσθέσει νέες πιστώσεις. Για το 2026, ο επίσημος Προϋπολογισμός κατέγραφε 645 εκατ. ευρώ ΠΔΕ εκτός ΤΑΑ και 219 εκατ. από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Το προσχέδιο καταγράφει ακόμη τους 6.048 μόνιμους διορισμούς στο Υπουργείο Παιδείας το 2026, στην πλειονότητά τους εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας. Για το επόμενο όμως έτος δεν υπάρχει ακόμη αριθμός νέων μόνιμων εκπαιδευτικών.
Η συζήτηση για τη χρηματοδότηση δεν είναι θεωρητική. Στην πανελλαδική έρευνα της ΔΟΕ του 2026 σε 757 Δημοτικά και Νηπιαγωγεία, μόλις 3,3% απάντησε ότι το πάγιο ποσό που λαμβάνει η σχολική μονάδα επαρκεί απολύτως. Το 76,35% ανέφερε ότι έχει στραφεί σε συλλόγους γονέων και το 60,37% σε δωρεές για την κάλυψη αναγκών που δεν καλύπτονται επαρκώς.
Το προσχέδιο έχει μέτρα για την Παιδεία, αυτό όμως που δεν έχει και δεν περιμέναμε άλλωστε να έχει, είναι μια συνολική αλλαγή κατεύθυνσης απέναντι στη χρόνια μεγάλη υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης.
Δεν βλέπουμε ουσιαστική ενίσχυση της καθημερινής λειτουργίας των σχολείων, συγκεκριμένο νέο κύκλο μόνιμων διορισμών, ολοκληρωμένο σχέδιο σχολικής στέγης, σταθερή στήριξη της επιστημονικής ανανέωσης των εκπαιδευτικών και κυρίως, έναν σαφή στόχο ώστε η Παιδεία να μη χάνει συνεχώς μερίδιο από το ΑΕΠ.
Το 2026 οι συνολικές πιστώσεις του ΥΠΑΙΘΑ ήταν 6,762 δισ. ευρώ, με ονομαστικό ΑΕΠ 260 δισ., δηλαδή περίπου 2,6% του ΑΕΠ. Ο μέχρι τώρα επίσημος σχεδιασμός για το 2027 δείχνει χαμηλότερη χρηματοδότηση. Ο τελικός Προϋπολογισμός θα δείξει αν αυτή η εικόνα θα ανατραπεί. Ακόμη όμως και αν προκύψει τελικά κάποια ονομαστική αύξηση, με προβλεπόμενο πληθωρισμό 2,6% θα πρέπει να δούμε αν πρόκειται για πραγματική ενίσχυση και κυρίως πού κατευθύνονται οι πρόσθετοι πόροι. Ένας μεγαλύτερος αριθμός δεν σημαίνει από μόνος του καλύτερα χρηματοδοτημένο δημόσιο σχολείο.
Και αυτή είναι η μεγαλύτερη ένδεια του προσχεδίου: όχι μόνο όσα δεν χρηματοδοτεί αρκετά, αλλά και όσα δεν δείχνει ακόμη πως σχεδιάζει να βελτιώσει.
