Η ελληνική γλώσσα διακρίνεται για τη διαχρονική της συνέχεια, διατηρώντας έως σήμερα στην καθημερινή επικοινωνία πληθώρα εκφράσεων που κατάγονται από την αρχαία γραμματεία. Ανάμεσα σε αυτές τις αυτόχθονες δομές, η φράση «ως έπος ειπείν» ξεχωρίζει για τη συμπυκνωμένη εκφραστική της δύναμη, εμπλουτίζοντας τόσο τον γραπτό όσο και τον προφορικό λόγο.
Ετυμολογική προσέγγιση και σημασία
Η φράση συγκροτείται από τρία επιμέρους στοιχεία της αρχαίας ελληνικής:
- Ως: Αναφορικός ή συνδετικός σύνδεσμος που λειτουργεί εισαγωγικά (όπως, σχεδόν, για να).
- Έπος: Ουσιαστικό που στην αρχαία γλώσσα δήλωνε τον λόγο, τη λέξη ή την πρόταση (από όπου παράγονται και οι λέξεις επικός, επέκταση, επέσκιασε κ.ά.).
- Ειπείν: Απαρέμφατο αορίστου β' του ρήματος λέγω (να πει κανείς, να ειπωθεί).
Η ακριβής μετάφραση της έκφρασης αποδίδεται ως «με λίγα λόγια», «με μία λέξη» ή «για να το πω έτσι».
Η λειτουργία της στη γραμματεία και στον σύγχρονο λόγο
Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, η συγκεκριμένη σύνταξη (απαρέμφατο της αναφοράς) χρησιμοποιούνταν συχνά από ρήτορες και φιλοσόφους ως ένας τρόπος μετριασμού μιας γενίκευσης, στρογγυλοποίησης ενός ισχυρισμού ή σύντομης ανακεφαλαίωσης.
Στον σύγχρονο λόγο, η φράση αξιοποιείται όταν ο ομιλητής επιθυμεί:
- Να συνοψίσει μια εκτενή ανάλυση σε ένα μόνο συμπέρασμα.
- Να διατυπώσει έναν ευγενικό μετριασμό μιας απόλυτης κρίσης (λειτουργώντας παρόμοια με το «σχεδόν» ή «θα έλεγε κανείς»).
