Η συζήτηση που άνοιξε με τη νέα Υπουργική Απόφαση για τις σχολικές εκδρομές και τις εκπαιδευτικές δράσεις δεν αφορά μία ακόμη διοικητική λεπτομέρεια της σχολικής καθημερινότητας. Αγγίζει ένα πολύ ευρύτερο και ουσιαστικότερο ζήτημα: ποιος είναι τελικά ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σύγχρονο δημόσιο σχολείο και μέχρι πού μπορεί η Πολιτεία να μετακυλίει σε αυτόν δικές της αρμοδιότητες και ευθύνες;
Η πρόβλεψη της παρ. 7 του άρθρου 13 της Υπουργικής Απόφασης Φ.12/109328/Δ1/19-8-2026, σύμφωνα με την οποία ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός είναι αρμόδιος για τον «έλεγχο της καταλληλότητας του χώρου υποδοχής», προκαλεί εύλογα ερωτήματα στην εκπαιδευτική κοινότητα.
Γιατί πίσω από μία φαινομενικά απλή διοικητική διατύπωση κρύβεται ένα κρίσιμο ζήτημα ευθύνης.
Ποιος πιστοποιεί τι;
Ο εκπαιδευτικός μπορεί –και οφείλει– να αξιολογήσει την παιδαγωγική καταλληλότητα μιας εκπαιδευτικής επίσκεψης. Να κρίνει εάν συνδέεται με τους εκπαιδευτικούς στόχους, εάν ανταποκρίνεται στην ηλικία και στις ανάγκες των μαθητών, εάν έχει μορφωτική αξία και πώς μπορεί να ενταχθεί δημιουργικά στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Αυτό είναι μέρος της επιστημονικής και παιδαγωγικής του ευθύνης.
Δεν είναι όμως μηχανικός για να ελέγξει τη στατική επάρκεια ενός κτιρίου. Δεν είναι αξιωματικός της Πυροσβεστικής για να πιστοποιήσει την πυρασφάλειά του. Δεν είναι υγειονομικός ελεγκτής ούτε αδειοδοτική αρχή για να διαπιστώνει τη νομιμότητα και την τεχνική καταλληλότητα μιας εγκατάστασης.
Και κυρίως, δεν μπορεί να αναλαμβάνει την ευθύνη μιας πιστοποίησης για την οποία ούτε διαθέτει την επιστημονική ειδίκευση ούτε έχει τη θεσμική αρμοδιότητα.
Η ασφάλεια των παιδιών είναι αδιαπραγμάτευτη. Ακριβώς γι’ αυτό δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζεται με ασαφείς μεταβιβάσεις ευθύνης.
Η Πολιτεία οφείλει να έχει ήδη ελέγξει, αδειοδοτήσει και πιστοποιήσει τους χώρους στους οποίους επιτρέπεται να πραγματοποιούνται οργανωμένες εκπαιδευτικές επισκέψεις. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να επιτελεί τη δική του αποστολή: να σχεδιάζει την εκπαιδευτική δράση και να έχει την παιδαγωγική εποπτεία και την ευθύνη των μαθητών κατά τη διάρκειά της.
Οι δύο ευθύνες πρέπει να είναι απολύτως διακριτές.
Όταν η γραφειοκρατία υποκαθιστά την εκπαιδευτική πολιτική
Το συγκεκριμένο ζήτημα, όμως, είναι μόνο ένα μέρος ενός μεγαλύτερου προβλήματος.
Όποιος γνωρίζει τη σχολική καθημερινότητα γνωρίζει και πόσο διοικητικό βάρος έχει συσσωρευτεί στους εκπαιδευτικούς και ιδιαίτερα στις διευθύνσεις των σχολικών μονάδων.
Για να πραγματοποιηθεί μία εκπαιδευτική μετακίνηση απαιτούνται σχεδιασμός, συνεδριάσεις, πρακτικά, εγκρίσεις, αναρτήσεις, προσφορές, έλεγχος δικαιολογητικών, επικοινωνία με υπηρεσίες, συγκέντρωση και αποστολή εγγράφων.
Κάθε διαδικασία που σχετίζεται με την ασφάλεια και τη διαφάνεια ασφαλώς είναι αναγκαία. Άλλο όμως η αναγκαία θεσμική εγγύηση και άλλο η διοικητική υπερφόρτωση του σχολείου.
Όταν η Πολιτεία δεν δημιουργεί απλές, ενιαίες και ψηφιακές διαδικασίες, το κόστος αυτής της αδυναμίας μεταφέρεται στο σχολείο.
Και τελικά ο εκπαιδευτικός αφιερώνει ολοένα περισσότερο χρόνο στη διαχείριση εγγράφων και ολοένα λιγότερο χρόνο σε αυτό για το οποίο εκπαιδεύτηκε και βρίσκεται στην τάξη: στην παιδαγωγική πράξη.
Το σχολείο δεν τελειώνει στην πόρτα της τάξης
Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στη συζήτηση για τις διαδικασίες.
Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις δεν αποτελούν πολυτέλεια ούτε ένα ευχάριστο διάλειμμα από το μάθημα.
Είναι μάθημα.
Ένα παιδί που βρίσκεται μπροστά σε ένα αρχαιολογικό εύρημα, παρακολουθεί μία θεατρική παράσταση, επισκέπτεται ένα μουσείο, ένα εργαστήριο ή ένα κέντρο επιστημών, γνωρίζει ένα οικοσύστημα ή συναντά μαθητές ενός άλλου σχολείου δεν «χάνει μάθημα».
Μαθαίνει με διαφορετικό τρόπο.
Συνδέει τη γνώση με την εμπειρία, αναπτύσσει κοινωνικές δεξιότητες, αποκτά πολιτισμικά ερεθίσματα, συνεργάζεται, παρατηρεί, διερευνά και ανακαλύπτει τον κόσμο έξω από τα όρια της σχολικής αίθουσας.
Γι’ αυτό ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα δεν πρέπει απλώς να επιτρέπει αυτές τις δράσεις. Πρέπει να τις διευκολύνει και να τις ενθαρρύνει.
Και εδώ υπάρχει και ένα ζήτημα ισότητας.
Η συμμετοχή ενός παιδιού σε μια εκπαιδευτική επίσκεψη, ένα μουσείο, μια πολιτιστική δράση ή ένα εκπαιδευτικό ταξίδι δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την οικονομική δυνατότητα της οικογένειάς του.
Το δημόσιο σχολείο οφείλει να δημιουργεί κοινές μορφωτικές εμπειρίες για όλα τα παιδιά.
Από τη μετακύλιση ευθύνης στη θεσμική λύση
Αντί λοιπόν να προστίθεται ακόμη μία υποχρέωση στον εκπαιδευτικό, χρειάζεται να κινηθούμε προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Χρειαζόμαστε ένα ενιαίο, κεντρικό και διαρκώς επικαιροποιημένο μητρώο πιστοποιημένων χώρων και παρόχων εκπαιδευτικών μετακινήσεων, στο οποίο θα έχουν πρόσβαση όλες οι σχολικές μονάδες.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες της Πολιτείας πρέπει να πραγματοποιούν τους προβλεπόμενους ελέγχους νομιμότητας, ασφάλειας και καταλληλότητας και τα σχολεία να αντλούν την πιστοποιημένη πληροφορία χωρίς να αναζητούν κάθε φορά τα ίδια δικαιολογητικά από διαφορετικές υπηρεσίες.
Παράλληλα, απαιτείται μία ενιαία ηλεκτρονική διαδικασία για τις εκπαιδευτικές μετακινήσεις, ώστε στοιχεία που υπάρχουν ήδη στη διοίκηση να μην υποβάλλονται ξανά και ξανά, οι εγκρίσεις να πραγματοποιούνται ψηφιακά και να περιοριστούν οι περιττές διοικητικές πράξεις.
Αυτό σημαίνει ψηφιακό κράτος στην πράξη: όχι μεταφορά της γραφειοκρατίας από το χαρτί στην οθόνη, αλλά κατάργηση της περιττής γραφειοκρατίας.
Η παιδαγωγική ευθύνη είναι εργασία – και πρέπει να αναγνωρίζεται
Υπάρχει, τέλος, ένα ζήτημα που η Πολιτεία δεν μπορεί να εξακολουθεί να θεωρεί αυτονόητο: ο χρόνος και η εργασία των εκπαιδευτικών εκτός του προβλεπόμενου εργασιακού τους χρόνου.
Οι πολυήμερες εκδρομές, οι μετακινήσεις με διανυκτέρευση και οι εκπαιδευτικές δράσεις που εκτείνονται πέραν του εργασιακού ωραρίου συνεπάγονται συνεχή ευθύνη και εποπτεία των μαθητών. Ο συνοδός εκπαιδευτικός δεν βρίσκεται σε αναψυχή ούτε παύει να εργάζεται όταν ολοκληρώνεται το ημερήσιο πρόγραμμα. Παραμένει υπεύθυνος για τα παιδιά και καλείται να ανταποκριθεί σε οποιοδήποτε ζήτημα προκύψει καθ’ όλη τη διάρκεια της μετακίνησης.
Η εργασία αυτή πρέπει να αναγνωρίζεται θεσμικά και να αμείβεται.
Η συμμετοχή σε εκπαιδευτικές μετακινήσεις εκτός του προβλεπόμενου εργασιακού χρόνου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απεριόριστη και αυτονόητη προσφορά προσωπικού χρόνου. Χρειάζεται σαφές πλαίσιο για την αποζημίωση της πρόσθετης εργασίας των συνοδών εκπαιδευτικών, αντίστοιχο της πραγματικής διάρκειας και της ευθύνης που αναλαμβάνουν.
Η αναγνώριση αυτή δεν αποτελεί προνόμιο. Αποτελεί στοιχειώδη σεβασμό στην εργασία και στην ευθύνη του εκπαιδευτικού.
Να ξαναδώσουμε στον εκπαιδευτικό τον χρόνο να είναι εκπαιδευτικός
Το ερώτημα, τελικά, είναι απλό.
Θέλουμε έναν εκπαιδευτικό που θα αναζητά άδειες, θα ελέγχει πιστοποιητικά, θα διασταυρώνει διοικητικά έγγραφα και θα καλείται να αναλαμβάνει ευθύνες άλλων υπηρεσιών;
Ή θέλουμε έναν εκπαιδευτικό που θα έχει τον χρόνο και την ελευθερία να σχεδιάζει, να διδάσκει, να δημιουργεί, να εμπνέει και να ανοίγει στα παιδιά παράθυρα στον κόσμο;
Για το ΠΑΣΟΚ - Κίνημα Αλλαγής η απάντηση είναι σαφής.
Η ασφάλεια είναι ευθύνη της Πολιτείας να την πιστοποιεί.
Η παιδαγωγική ευθύνη ανήκει στον εκπαιδευτικό.
Η εργασία πέραν του εργασιακού χρόνου πρέπει να αναγνωρίζεται και να αμείβεται.
Χρειαζόμαστε λιγότερη γραφειοκρατία και περισσότερη παιδαγωγική ελευθερία. Ασφαλείς και απλές διαδικασίες. Ουσιαστική διοικητική υποστήριξη των σχολικών μονάδων. Ένα πλαίσιο που σέβεται τόσο την ασφάλεια των μαθητών όσο και τα εργασιακά δικαιώματα των εκπαιδευτικών.
Και πάνω απ’ όλα, ένα δημόσιο σχολείο που δεν φοβάται να ανοίξει τις πόρτες του.
Γιατί η εκπαίδευση δεν χωρά μόνο μέσα σε τέσσερις τοίχους.
