Η ματαίωση είναι απαραίτητο κομμάτι της ανάπτυξης. Το παιδί χρειάζεται κάποιες φορές να ακούσει «όχι». Να περιμένει. Να μη γίνει αυτό που θέλει. Να χάσει σε ένα παιχνίδι. Να πάρει χαμηλότερο βαθμό από αυτόν που περίμενε. Να μην επιλεγεί για μια δραστηριότητα. Να διαφωνήσει με έναν φίλο του. Να δεχθεί μια παρατήρηση από τον εκπαιδευτικό. Να αισθανθεί για λίγο απογοήτευση, θυμό ή αδικία και στη συνέχεια να προσπαθήσει να διαχειριστεί αυτό το συναίσθημα. Αυτό ακριβώς είναι μέρος της εκπαίδευσης για την πραγματική ζωή.
Η ζωή δεν θα λέει πάντοτε «ναι». Δεν θα αλλάζει τους κανόνες επειδή κάποιος στενοχωρήθηκε. Δεν θα τηλεφωνεί ένας γονιός στον εργοδότη επειδή το παιδί του, στα 25 ή στα 30 του πλέον, αισθάνθηκε αδικημένο. Δεν θα διορθώνεται κάθε αποτυχία από κάποιον τρίτο. Κάποια στιγμή ο άνθρωπος θα πρέπει μόνος του να αντέξει μια απόρριψη, μια ήττα, μια δυσκολία, μια διαφωνία. Και αυτή η αντοχή δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην ενηλικίωση. Καλλιεργείται από την παιδική ηλικία, μέσα από μικρές, διαχειρίσιμες απογοητεύσεις.
Όταν ένας γονιός παρεμβαίνει συνεχώς για να εξαφανίσει κάθε δυσάρεστη εμπειρία, στέλνει άθελά του ένα πολύ παράξενο μήνυμα στο παιδί: «Δεν πιστεύω ότι μπορείς να το αντιμετωπίσεις μόνος σου». Ενώ ο ίδιος θεωρεί ότι προστατεύει το παιδί, στην πραγματικότητα μπορεί να του στερεί μια πολύτιμη ευκαιρία: να ανακαλύψει τη δική του δύναμη.
Ένα παιδί που τσακώθηκε με έναν φίλο του μπορεί να προσπαθήσει να συμφιλιωθεί. Ένα παιδί που πήρε έναν βαθμό που δεν του άρεσε μπορεί να αναρωτηθεί τι θα μπορούσε να κάνει καλύτερα. Ένα παιδί που δέχθηκε μια παρατήρηση μπορεί να μάθει να ακούει και μια διαφορετική οπτική. Ένα παιδί που δεν επιλέχθηκε μπορεί να στενοχωρηθεί, αλλά ύστερα να προσπαθήσει ξανά. Αν όμως κάθε φορά εμφανίζεται ένας ενήλικος και μετακινεί το εμπόδιο από μπροστά του, το παιδί μαθαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό: ότι κάθε δυσκολία πρέπει να εξαφανίζεται και ότι, όταν κάτι δεν γίνεται όπως θέλει, κάποιος άλλος οφείλει να το διορθώσει.
Το φαινόμενο φαίνεται πολύ έντονα σήμερα στο σχολείο. Γονείς που άλλοτε επισκέπτονταν το σχολείο για να ενημερωθούν για την πορεία του παιδιού τους, πολλές φορές φτάνουν πλέον έχοντας ήδη αποφασίσει ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο. Μια παρατήρηση του εκπαιδευτικού, μια σύγκρουση στην τάξη ή ένας βαθμός μπορεί να προκαλέσει άμεση παρέμβαση. Το παιδί δεν προλαβαίνει καν να επεξεργαστεί αυτό που συνέβη.
Κι όμως, το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος μετάδοσης γνώσεων. Είναι ένα μικρό εργαστήριο κοινωνικής ζωής. Εκεί το παιδί θα μάθει να συνεργάζεται με ανθρώπους που δεν επιλέγει, να ακολουθεί κανόνες που δεν έφτιαξε το ίδιο, να περιμένει τη σειρά του, να διαφωνεί, να αποτυγχάνει, να επανέρχεται, να προσπαθεί ξανά.
Ακριβώς γι’ αυτό δεν πρέπει κάθε δυσκολία να μετατρέπεται σε υπόθεση των γονιών.
Φυσικά, άλλο πράγμα η ματαίωση και άλλο η εγκατάλειψη. Ένα παιδί που αντιμετωπίζει εκφοβισμό, κακοποίηση, πραγματική αδικία ή σοβαρό πρόβλημα χρειάζεται την ενεργή προστασία των ενηλίκων. Το ζητούμενο δεν είναι να αφήνονται τα παιδιά μόνα τους απέναντι σε καταστάσεις που τα ξεπερνούν. Το ζητούμενο είναι να ξεχωρίζεται η πραγματική ανάγκη παρέμβασης από την καθημερινή δυσκολία που το ίδιο το παιδί μπορεί να μάθει να διαχειρίζεται.
Ο καλός γονιός δεν είναι εκείνος που καθαρίζει διαρκώς τον δρόμο μπροστά από το παιδί του. Είναι εκείνος που περπατά λίγο πιο πίσω και του δίνει τη σιγουριά ότι βρίσκεται εκεί αν πραγματικά χρειαστεί βοήθεια.
Αντί λοιπόν στο πρώτο πρόβλημα να τρέξει στο σχολείο, μπορεί πρώτα να ρωτήσει: «Τι πιστεύεις ότι μπορείς να κάνεις;». Αντί να λύσει τη διαφωνία, μπορεί να βοηθήσει το παιδί να σκεφτεί πώς θα τη λύσει μόνο του. Αντί να τηλεφωνήσει αμέσως στον εκπαιδευτικό, μπορεί να περιμένει, να ακούσει όλες τις πλευρές και να δώσει χώρο στο παιδί να αναλάβει την ευθύνη που του αναλογεί. Το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να κάνει ένας γονιός στο παιδί του δεν είναι να του εξασφαλίσει μια ζωή χωρίς εμπόδια. Τέτοια ζωή δεν υπάρχει. Είναι να το βοηθήσει να αποκτήσει την πεποίθηση: «Ό,τι κι αν συμβεί, μπορώ να προσπαθήσω να το αντιμετωπίσω».
Γιατί τα παιδιά δεν μεγαλώνουν μόνο όταν πετυχαίνουν. Μεγαλώνουν και όταν περιμένουν, όταν χάνουν, όταν απογοητεύονται, όταν κάνουν λάθος, όταν ξανασηκώνονται. Και μερικές φορές η πιο ουσιαστική μορφή αγάπης δεν είναι να τρέξεις να λύσεις το πρόβλημα.
Είναι να μείνεις κοντά και να αφήσεις το παιδί να ανακαλύψει ότι μπορεί να το λύσει μόνο του
