Κάθε σχολική χρονιά ξεκινά με τις ίδιες διαβεβαιώσεις για την εύρυθμη λειτουργία των σχολείων. Κι όμως, πίσω από τα μεγάλα λόγια για τη δημόσια εκπαίδευση υπάρχει μια πραγματικότητα που επαναλαμβάνεται: οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί καλούνται να καλύψουν σχεδόν κάθε κενό, κάθε ανάγκη και κάθε δυσλειτουργία του συστήματος.
Ο αναπληρωτής έχει πάψει προ πολλού να είναι μια προσωρινή λύση. Έχει μετατραπεί σε βασικό και αναγκαίο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Παρ’ όλα αυτά, αντιμετωπίζεται συχνά ως εργαζόμενος δεύτερης κατηγορίας, χωρίς τη σταθερότητα, την εργασιακή ασφάλεια και τον στοιχειώδη προγραμματισμό που θα έπρεπε να θεωρούνται αυτονόητα.
Για κάθε κενό, ένας αναπληρωτής
Εκπαιδευτικοί μετακινούνται από σχολείο σε σχολείο, από περιοχή σε περιοχή και, σε πολλές περιπτώσεις, από βαθμίδα σε βαθμίδα, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες. Άλλοτε προσλαμβάνονται για λίγους μήνες, άλλοτε για ακόμη μικρότερα χρονικά διαστήματα. Κάθε χρόνο ξαναμπαίνουν στη διαδικασία της αναμονής, της αίτησης, των πινάκων και της αβεβαιότητας. Η λογική είναι απλή: όπου υπάρχει κενό, κάποιος πρέπει να το καλύψει.
Η «ευελιξία» έχει κόστος
Η λέξη «ευελιξία» ακούγεται συχνά θετικά. Στην περίπτωση όμως των αναπληρωτών, μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό: διαρκή διαθεσιμότητα.
Ο εκπαιδευτικός καλείται να είναι διαθέσιμος για οποιαδήποτε περιοχή, οποιοδήποτε σχολείο, οποιοδήποτε ωράριο και, πολλές φορές, για οποιαδήποτε ανάγκη προκύψει. Να προσαρμοστεί άμεσα, να αφήσει πίσω τον τόπο κατοικίας του και να ξεκινήσει ξανά από την αρχή.
Έτσι δημιουργείται ένας εργαζόμενος «λάστιχο»: αρκετά ευέλικτος ώστε να μετακινείται όπου χρειάζεται, αρκετά διαθέσιμος ώστε να καλύπτει διαφορετικές ανάγκες και αρκετά προσωρινός ώστε να μην μπορεί να σχεδιάσει με ασφάλεια το μέλλον του.
Δεν είναι απλώς ένας αριθμός
Πίσω από κάθε πρόσληψη υπάρχει ένας άνθρωπος που έχει σπουδάσει, έχει επιμορφωθεί, έχει δώσει εξετάσεις ή έχει συγκεντρώσει προσόντα και προϋπηρεσία. Ένας εκπαιδευτικός που μπαίνει στην τάξη και αναλαμβάνει ευθύνη για παιδιά, συχνά μέσα σε ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες. Κι όμως, η εργασιακή του κατάσταση παραμένει αβέβαιη.
Αυτό δημιουργεί μια παράδοξη κατάσταση: από τη μία ζητείται από τον αναπληρωτή να λειτουργεί με την ίδια υπευθυνότητα και επαγγελματισμό με κάθε μόνιμο εκπαιδευτικό. Από την άλλη, το ίδιο το σύστημα του υπενθυμίζει διαρκώς ότι η θέση του είναι προσωρινή.
Το κόστος μεταφέρεται και στο σχολείο
Η συνεχής εναλλαγή προσωπικού δεν επηρεάζει μόνο τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Επηρεάζει και τη λειτουργία των σχολείων.
Ένα σχολείο χρειάζεται σταθερότητα, συνέχεια και ανθρώπους που γνωρίζουν τους μαθητές, τις ανάγκες τους και τη σχολική κοινότητα. Όταν εκπαιδευτικοί αλλάζουν συνεχώς, η οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης γίνεται δυσκολότερη.
Η εκπαίδευση όμως δεν είναι απλώς η κάλυψη διδακτικών ωρών. Είναι σχέση, συνέχεια και συνεργασία.
Η προσωρινότητα δεν μπορεί να γίνει κανονικότητα
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν χρειάζονται αναπληρωτές. Προφανώς χρειάζονται όσο υπάρχουν πραγματικά προσωρινές ανάγκες.
Το ερώτημα είναι γιατί μια ανάγκη που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως προσωρινή.
Όταν τα ίδια κενά εμφανίζονται ξανά και ξανά, όταν οι ίδιες ειδικότητες αναζητούνται κάθε σχολική χρονιά και όταν χιλιάδες εκπαιδευτικοί παραμένουν για χρόνια σε καθεστώς αβεβαιότητας, τότε δεν μιλάμε πλέον απλώς για έκτακτες ανάγκες. Μιλάμε για μια δομική κατάσταση που απαιτεί μόνιμη λύση.
Οι αναπληρωτές δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν εργασιακή αξιοπρέπεια, σταθερότητα και έναν στοιχειώδη προγραμματισμό ζωής.
Γιατί ένας εκπαιδευτικός που κάθε χρόνο δεν ξέρει πού θα εργάζεται, αν θα εργάζεται και για πόσο, δύσκολα μπορεί να αισθανθεί ότι το σύστημα τον αντιμετωπίζει ως σταθερό και πολύτιμο μέρος της δημόσιας εκπαίδευσης.
Και τελικά, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους αναπληρωτές. Αφορά το ίδιο το σχολείο.
Γιατί όταν ένας ολόκληρος κλάδος εργαζομένων χρησιμοποιείται ως λύση «για πάσα χρήση», το πρόβλημα δεν βρίσκεται στους ανθρώπους που καλούνται να προσαρμοστούν. Βρίσκεται σε ένα σύστημα που έχει κάνει την προσωρινότητα μόνιμο κανόνα.
Eμμανουηλίδης Αριστείδης Δ.ντης Γελ Πεύκων
Πάλλας Δήμος τ. Δ/ντης 4ου-8ου Γ/σιο Λαμίας,
