Υπάρχει μια φράση που ακούγεται όλο και συχνότερα στα γραφεία των συλλόγων διδασκόντων, στα διαλείμματα των σχολείων, στις συζητήσεις μεταξύ συναδέλφων που γνωρίζονται εδώ και χρόνια.
«Δεν κουράστηκα από τα παιδιά. Κουράστηκα από όλα τα υπόλοιπα.»
Ίσως αυτή η φράση να περιγράφει καλύτερα από οποιαδήποτε στατιστική ή επιστημονική έρευνα αυτό που βιώνουν σήμερα χιλιάδες εκπαιδευτικοί.
Γιατί η σχολική τάξη των τελευταίων ετών δεν είναι η ίδια με εκείνη που γνώρισαν οι παλαιότερες γενιές δασκάλων και καθηγητών. Δεν άλλαξαν μόνο οι μαθητές. Άλλαξε συνολικά το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει ο εκπαιδευτικός.
Τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια κοινωνία που κινείται με ταχύτητες πρωτόγνωρες. Ζουν μέσα στα κοινωνικά δίκτυα, βομβαρδίζονται καθημερινά από πληροφορίες, εικόνες και ερεθίσματα, δυσκολεύονται περισσότερο να συγκεντρωθούν, μεταφέρουν στο σχολείο το άγχος, την ανασφάλεια και πολλές φορές τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ίδιες οι οικογένειές τους.
Αυτό από μόνο του θα απαιτούσε περισσότερο χρόνο για συζήτηση, περισσότερη ψυχολογική υποστήριξη, μικρότερα τμήματα, περισσότερους ειδικούς επιστήμονες και μεγαλύτερη παιδαγωγική ελευθερία.
Συμβαίνει όμως το αντίθετο.
Ο εκπαιδευτικός καλείται να ανταποκριθεί σε ολοένα και περισσότερες απαιτήσεις με ολοένα και λιγότερο χρόνο.
Την ίδια στιγμή έχει αλλάξει και η σχέση ενός μέρους των γονέων με το σχολείο.
Φυσικά η μεγάλη πλειονότητα των γονέων συνεργάζεται με τους εκπαιδευτικούς, αναγνωρίζει την προσπάθειά τους και επιθυμεί ένα σχολείο που θα στηρίζει τα παιδιά της. Ωστόσο, όλο και συχνότερα εμφανίζονται συμπεριφορές που πριν από μερικά χρόνια ήταν σπάνιες.
Η παρατήρηση προς έναν μαθητή μπορεί να οδηγήσει σε έντονη διαμαρτυρία.
Η αξιολόγηση μιας επίδοσης μπορεί να αμφισβητηθεί δημόσια.
Ένα πειθαρχικό ζήτημα μετατρέπεται εύκολα σε προσωπική αντιπαράθεση.
Δεν λείπουν περιπτώσεις λεκτικών επιθέσεων, δημόσιων απαξιωτικών σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμη και περιστατικών εκφοβισμού ή απειλών προς εκπαιδευτικούς.
Ορισμένοι γονείς αντιμετωπίζουν πλέον το σχολείο περισσότερο ως πάροχο υπηρεσιών παρά ως παιδαγωγική κοινότητα. Ο εκπαιδευτικός δεν θεωρείται συνεργάτης στην αγωγή του παιδιού, αλλά υπάλληλος που οφείλει να δικαιολογεί συνεχώς κάθε του επιλογή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αλλάζει και η ίδια η εκπαιδευτική διαδικασία.
Η διδασκαλία δεν εξαντλείται πλέον στην προετοιμασία του μαθήματος. Ο εκπαιδευτικός αφιερώνει καθημερινά χρόνο σε ηλεκτρονικές πλατφόρμες, διοικητικές καταχωρίσεις, εκθέσεις, σχέδια δράσης, αξιολογήσεις, επιμορφώσεις, συνεδριάσεις και διαρκή γραφειοκρατία.
Η πανδημία επιτάχυνε ακόμη περισσότερο αυτή τη μετάβαση. Η τηλεκπαίδευση φόρτωσε έναν νέο ρόλο στον εκπαιδευτικό: εκείνον του τεχνικού, του διαχειριστή ψηφιακών συστημάτων και του ανθρώπου που καλείται να λύνει καθημερινά τεχνολογικά προβλήματα, πολλές φορές με προσωπικό εξοπλισμό και χωρίς ουσιαστική υποστήριξη.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια η καθημερινότητα των σχολείων χαρακτηρίζεται από μια συνεχώς αυξανόμενη κουλτούρα λογοδοσίας και ελέγχου.
Η αξιολόγηση, οι δείκτες, οι στόχοι, οι αναφορές και οι διοικητικές διαδικασίες καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εργασιακού χρόνου.
Δεν είναι λίγοι οι εκπαιδευτικοί που αισθάνονται ότι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο να αποδεικνύουν ότι εργάζονται, παρά στο ίδιο το εκπαιδευτικό έργο.
Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο.
Το σχολείο ζητά από τον εκπαιδευτικό να καλλιεργήσει τη δημιουργικότητα, τη συνεργασία, την κριτική σκέψη και την αυτονομία των μαθητών, ενώ ο ίδιος εργάζεται μέσα σε ένα πλαίσιο που γίνεται ολοένα πιο συγκεντρωτικό, πιο γραφειοκρατικό και περισσότερο ελεγκτικό.
Η συνεχής πίεση δεν αφήνει ανεπηρέαστους ούτε τους ίδιους τους ανθρώπους της εκπαίδευσης.
Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι πρόωρες αποχωρήσεις μέσω συνταξιοδότησης, ενώ ολοένα περισσότεροι νέοι εκπαιδευτικοί δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να φανταστούν τον εαυτό τους να παραμένει στο επάγγελμα για τρεις ή τέσσερις δεκαετίες.
Η επαγγελματική εξουθένωση δεν είναι πλέον μια θεωρητική έννοια. Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα που αποτυπώνεται στις συζητήσεις των εκπαιδευτικών, στην κόπωση, στην αίσθηση ότι το επάγγελμα χάνει σταδιακά το νόημά του.
Κι όμως, μέσα σε αυτή τη δύσκολη πραγματικότητα, χιλιάδες δάσκαλοι και καθηγητές συνεχίζουν κάθε πρωί να μπαίνουν στην τάξη με την ίδια αγωνία: να βοηθήσουν τα παιδιά να μάθουν, να στηρίξουν εκείνον τον μαθητή που δυσκολεύεται, να δώσουν κουράγιο σε εκείνον που νιώθει μόνος, να κρατήσουν ζωντανό τον παιδαγωγικό χαρακτήρα του σχολείου.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να ξαναδούμε τις προτεραιότητες της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Γιατί ένα σχολείο δεν γίνεται καλύτερο όταν απλώς αυξάνονται οι μηχανισμοί ελέγχου. Γίνεται καλύτερο όταν στηρίζονται οι άνθρωποί του.
Όταν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι η πολιτεία τον εμπιστεύεται αντί να τον υποπτεύεται.
Όταν ο γονέας τον αντιμετωπίζει ως συνεργάτη και όχι ως αντίπαλο.
Όταν ο διευθυντής λειτουργεί ως παιδαγωγικός ηγέτης και όχι ως διαχειριστής δεικτών.
Και όταν η κοινωνία θυμάται ότι πίσω από κάθε σχολική αίθουσα δεν υπάρχουν μόνο προγράμματα, νόμοι και πλατφόρμες. Υπάρχουν άνθρωποι. Άνθρωποι που εξακολουθούν να κρατούν όρθιο το δημόσιο σχολείο, ακόμη και όταν πολλές φορές αισθάνονται ότι το κάνουν μόνοι τους.
