Για πολλούς καταναλωτές, παρά την πληθώρα των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το ρεύμα εξακολουθεί να έχει ένα όνομα: ΔΕΗ. Είναι η εταιρεία με την οποία μεγάλωσαν και ο προμηθευτής που επί δεκαετίες ήταν ταυτισμένος με την ηλεκτροδότηση κάθε νοικοκυριού. Σήμερα, η αλλαγή παρόχου προϋποθέτει αναζήτηση, σύγκριση τιμολογίων και εξοικείωση με νέους συμβατικούς όρους, μια διαδικασία στην οποία πολλοί καταναλωτές διστάζουν να μπουν, ιδίως όταν η κατανάλωση είναι περιορισμένη και το προσδοκώμενο οικονομικό όφελος δεν θεωρείται αρκετό για να δικαιολογήσει την αλλαγή.
Έτσι, η δύναμη της συνήθειας, η εμπιστοσύνη σε ένα γνώριμο όνομα και η αποφυγή της ταλαιπωρίας, παρά την απλοποίηση της διαδικασίας, συχνά υπερισχύουν της αναζήτησης της φθηνότερης κιλοβατώρας. Αυτός ο ισχυρός δεσμός με τον ιστορικό προμηθευτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την αδράνεια που χαρακτηρίζει την αγορά ηλεκτρισμού και συμβάλλει στο να παραμένουν περίπου 3 εκατομμύρια καταναλωτές στα πράσινα τιμολόγια, τα οποία μεταβάλλουν τις χρεώσεις τους κάθε μήνα ανάλογα με τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς, πληρώνοντας συχνά υπέρογκα ποσά χωρίς να εξετάζουν τις εναλλακτικές επιλογές ακόμη και μέσα στην ίδια την εταιρεία τους.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς που μεταφέρει στο «ΘΕΜΑ» ο γενικός διευθυντής του Συνδέσμου Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας, Μίλτος Ασλάνογλου, από τα 3 εκατομμύρια καταναλωτές των πράσινων τιμολογίων εκτιμάται ότι μόλις το 10% (300.000) εξυπηρετούνται από ιδιώτες προμηθευτές και οι υπόλοιποι 2,7 εκατομμύρια από τη ΔΕΗ. Στη μεγάλη αυτή δεξαμενή βρίσκονται οι λεγόμενοι «legacy clients», οι μακροχρόνιοι πελάτες που διατηρούν σχέση πολλών ετών, όπως ηλικιωμένοι που δεν παρακολουθούν τις μηνιαίες ανακοινώσεις τιμών, καταναλωτές με χαμηλή κατανάλωση, αλλά και νεότεροι που αναβάλλουν τη σύγκριση των τιμολογίων. Σε αυτή την εικόνα αδράνειας προστίθενται και παροχές που έχουν μείνει ξεχασμένες (πατρικά σπίτια, εξοχικά ή ακίνητα με παλαιά συμβόλαια στο όνομα συγγενών ή παλιών ενοικιαστών), όπου το ενδιαφέρον περιορίζεται αποκλειστικά στην εξόφληση του λογαριασμού.
Μια σημαντική τάση καταγράφηκε το τελευταίο δίμηνο, καθώς περίπου 50.000-70.000 καταναλωτές μετακινήθηκαν προς το σταθερό πρόγραμμα της ΔΕΗ μετά την επιθετική προσφορά των 11,5 λεπτών ανά κιλοβατώρα που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο. Ο κ. Ασλάνογλου επισημάνει ότι ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει αποκλειστικά πελάτες που έφυγαν από ιδιώτες, αλλά και υφιστάμενους πελάτες της ΔΕΗ που άλλαξαν πρόγραμμα, αποδεικνύοντας ότι μια ελκυστική προσφορά μπορεί να κινητοποιήσει την αγορά. Το κίνητρο της μετακίνησης ενισχύεται όσο μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ πράσινων και μπλε τιμολογίων, δεδομένου ότι οι αυξήσεις στα πράσινα έφτασαν έως το 76% σε σχέση με τον Οκτώβριο, προμηνύοντας έναν δύσκολο και ακριβό χειμώνα για όσους παραμένουν στα κυμαινόμενα προγράμματα.
Στη ΔΕΗ η κρίσιμη διαφορά κρύβεται στις 200 κιλοβατώρες τον μήνα, καθώς μέχρι αυτό το όριο η χρέωση του Νοεμβρίου είναι 16,9 λεπτά, ενώ μόλις ξεπεραστεί, ακόμη και κατά μία κιλοβατώρα, η τιμή ανεβαίνει στα 28,4 λεπτά για το σύνολο της κατανάλωσης. Έτσι, ένα νοικοκυριό που καταναλώνει 200 kWh πληρώνει 33,80 ευρώ, ενώ στις 201 kWh η χρέωση φτάνει στα 57,17 ευρώ, με μία επιπλέον κιλοβατώρα να αυξάνει την επιβάρυνση κατά 23,37 ευρώ. Συγκριτικά, το μπλε myHome Online της ΔΕΗ προσφέρεται στα 13 λεπτά με σταθερή χρέωση για όλο το δωδεκάμηνο, καθιστώντας το πράσινο τιμολόγιο από 30% έως 118,5% ακριβότερο, ποσοστό που εκτοξεύεται έως και 207% στους ιδιώτες παρόχους όπου η τιμή φτάνει στα 40 λεπτά.
Η επιθετική προσφορά στα μπλε τιμολόγια λειτουργεί ως μέσο προσέλκυσης νέων πελατών και συγκράτησης των υφιστάμενων, με τη ΔΕΗ να απευθύνεται στους καταναλωτές που συγκρίνουν τιμές διατηρώντας παράλληλα τη μεγάλη βάση εκείνων που μένουν στα πράσινα. Στελέχη του κλάδου χαρακτηρίζουν τη χαμηλή σταθερή προσφορά «κάτω του κόστους», εκτιμώντας ότι το μεγάλο χαρτοφυλάκιο των πράσινων πελατών δίνει στην Επιχείρηση το περιθώριο να υποστηρίζει αυτή την πολιτική. Ωστόσο, αν οι εσωτερικές μετακινήσεις συνεχιστούν μαζικά, τα περιθώρια κέρδους της ΔΕΗ ενδέχεται να περιοριστούν, ενώ οι ανταγωνιστές αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα αδυναμίας παρακολούθησης ενός εξοντωτικού πολέμου τιμών.
Πίσω από τη μάχη των τιμολογίων βρίσκεται ο μηχανισμός του hedging και των προθεσμιακών συμβολαίων, δηλαδή η δυνατότητα κάθε προμηθευτή να εξασφαλίζει από σήμερα την τιμή της ενέργειας που θα αγοράσει τους επόμενους μήνες. Η δυνατότητα αυτή εξαρτάται άμεσα από τις διαθέσιμες πηγές παραγωγής κάθε εταιρείας, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου αντιμετωπίζουν μεγάλη αβεβαιότητα κόστους. Αντίθετα, οι ΑΠΕ και τα μεγάλα υδροηλεκτρικά προσφέρουν πλεονέκτημα, με τη ΔΕΗ να αξιοποιεί την παραγωγή των υδροηλεκτρικών της για τις ανάγκες του δικού της χαρτοφυλακίου χωρίς να προσφέρει αντίστοιχες ποσότητες σε προθεσμιακά προϊόντα για τους ανταγωνιστές της.
Η σημερινή αγορά διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικές παρεμβάσεις και ισχυρές αναταράξεις από τις γεωπολιτικές κρίσεις. Έως το καλοκαίρι του 2021 η ΔΕΗ προσφερόταν στα 11 λεπτά και οι άλλοι προμηθευτές στα 7 λεπτά, με τους καταναλωτές να παραμένουν αμετακίνητοι παρά το φόβητρο της ρήτρας αναπροσαρμογής. Η εκτόξευση των τιμών οδήγησε στην αναστολή της ρήτρας τον Αύγουστο του 2022 και στην επιβολή έκτακτων μηχανισμών με πλαφόν και επιδοτήσεις, θέτοντας τα θεμέλια για το σημερινό τοπίο.
Την 1η Ιανουαρίου 2024 ακολούθησε το σύστημα των χρωματιστών τιμολογίων, με το πράσινo να σχεδιάζεται ως κοινό σημείο αναφοράς όπου μεταφέρθηκαν αυτόματα όσοι δεν είχαν επιλέξει διαφορετικό πρόγραμμα. Η αυτόματη ένταξη εξηγεί γιατί εκατομμύρια καταναλωτές παρέμειναν αδρανείς, καθώς για να βρεθούν στο πράσινο δεν χρειάστηκε να κάνουν απολύτως τίποτα, ενώ για να φύγουν απαιτείται ενημέρωση, σύγκριση και ενεργός επιλογή.
Ο φετινός χειμώνας αποτελεί το μεγαλύτερο τεστ αντοχής για το κατά πόσο η συνήθεια μπορεί να αντισταθεί στο αυξανόμενο κόστος. Όσο η διαφορά ανάμεσα στα τιμολόγια διευρύνεται, τόσο δυσκολότερο γίνεται για ένα νοικοκυριό να θεωρεί την οικονομική επιβάρυνση αμελητέα. Όπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, η εμπιστοσύνη στη ΔΕΗ παραμένει ισχυρή, αλλά η παραμονή στο ίδιο τιμολόγιο αποκτά πλέον δυσβάστακτο τίμημα.
