Λεωνίδας Βουρλιώτης Υπάρχει μια πλευρά της εκπαίδευσης που δεν χωρά σε αναλυτικά προγράμματα, δεν αποτυπώνεται σε αξιολογήσεις και δεν μετριέται με βαθμούς. Είναι οι στιγμές εκείνες που ξεφεύγουν από το «κανονικό», που ισορροπούν ανάμεσα στο απίθανο και στο απολύτως πραγματικό. Στιγμές που, αν τις ακούσεις, δυσκολεύεσαι να τις πιστέψεις. Και όμως, συμβαίνουν. Καθημερινά. Μέσα στις τάξεις.
Όποιος έχει περάσει έστω και λίγα χρόνια μέσα σε σχολική αίθουσα, ξέρει καλά ότι η διδασκαλία δεν είναι μόνο γνώση. Είναι μια συνεχής ισορροπία ανάμεσα σε δύο κόσμους: τον κόσμο των παιδιών —απρόβλεπτο, αυθόρμητο, συχνά σουρεαλιστικό— και τον κόσμο των ενηλίκων, με τους κανόνες, τις ευθύνες και τις προσδοκίες του. Και κάπου εκεί, στο μεταίχμιο, όλα είναι πιθανά.
Υπάρχουν οι στιγμές που ξεκινούν σαν απλό μάθημα και μετατρέπονται σε σκηνές που δύσκολα ξεχνιούνται.
Ένας εκπαιδευτικός, σε ένα απογευματινό τεχνικό λύκειο, βρίσκεται ξαφνικά αντιμέτωπος με έναν «πρόεδρο» μαθητών σαράντα ετών, με παρουσία που θα ταίριαζε περισσότερο σε ταινία παρά σε σχολική αίθουσα. Η ένταση κορυφώνεται, η αμηχανία χτυπά κόκκινο, ο φόβος είναι εκεί. Και όμως, μέσα σε λίγα λεπτά, ο «απειλητικός» εισβολέας μετατρέπεται σε έναν άνθρωπο που ζητά συγγνώμη και προσφέρεται —με τον δικό του τρόπο— να προστατεύσει τον δάσκαλο. Από εκείνη τη μέρα, ο εκπαιδευτικός απέκτησε… bodyguard.
Αλλού, σε μια τυπική τάξη, ο εφιάλτης δεν είναι η αταξία, αλλά η σιωπή. Τα «μηδέν σηκωμένα χέρια». Εκεί που κανείς δεν απαντά, κανείς δεν συμμετέχει. Μέχρι που ο δάσκαλος αποφασίζει να ανατρέψει το παιχνίδι: επιβραβεύει την προσπάθεια, ακόμη και το λάθος. Και τότε το εκκρεμές πηγαίνει στο άλλο άκρο. Όλα τα χέρια σηκωμένα. Όλες οι απαντήσεις λάθος. Και η διδασκαλία μετατρέπεται σε ένα παράδοξο πείραμα όπου ο ενθουσιασμός συναντά την απόγνωση. Γιατί, τελικά, υπάρχει κάτι χειρότερο από το «κανείς δεν απαντά»: το «όλοι απαντούν… χωρίς να ξέρουν τι».
Και μετά είναι εκείνες οι στιγμές στο προαύλιο, που ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο.
Ένα παιχνίδι με περίεργο όνομα, μια «παράδοση» των μαθητών, που εξελίσσεται σε κάτι που ο εκπαιδευτικός αδυνατεί να διαχειριστεί. Η αγωνία κορυφώνεται, η λογική υποχωρεί, και η αναζήτηση βοήθειας μοιάζει μονόδρομος. Κι όμως, η απάντηση που λαμβάνει είναι σχεδόν αφοπλιστική: «Αυτά είναι καθημερινά». Και κάπου εκεί, ο ίδιος ο εκπαιδευτικός συνειδητοποιεί ότι η πραγματικότητα των σχολείων δεν είναι ενιαία. Ότι υπάρχουν περιβάλλοντα όπου το «απίθανο» είναι απλώς… συνηθισμένο.
Αλλά ίσως οι πιο χαρακτηριστικές στιγμές είναι εκείνες που γεννιούνται από την παιδική σκέψη.
Μια μαθήτρια της Α΄ Γυμνασίου, στην πρώτη της επαφή με τη φυσική, ρωτά με ειλικρίνεια αν η επιστήμη μπορεί να τη βοηθήσει να ξεπεράσει τους φόβους της. Και όταν ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να απαντήσει, ξεδιπλώνεται ένας φόβος τόσο απροσδόκητος όσο και αποκαλυπτικός: ο φόβος ότι ένας διάσημος τραγουδιστής μπορεί να… μην έχει πεθάνει. Η λογική προσπαθεί να εξηγήσει, η επιστήμη να καθησυχάσει, αλλά η παιδική φαντασία έχει ήδη χτίσει το δικό της σύμπαν. Και εκεί, η φυσική συναντά τα όριά της.
Αυτές οι ιστορίες μπορεί να προκαλούν γέλιο, αμηχανία ή ακόμη και σοκ. Όμως, πίσω από αυτές κρύβεται κάτι βαθύτερο.
Ο εκπαιδευτικός δεν είναι μόνο φορέας γνώσης. Είναι διαρκώς εκτεθειμένος σε καταστάσεις που απαιτούν άμεσες αντιδράσεις, ψυχραιμία, ευελιξία. Καλείται να διαχειριστεί το απρόβλεπτο, να μετατρέψει το χάος σε μάθηση, να κρατήσει ισορροπία εκεί που δεν υπάρχει καμία εγγύηση σταθερότητας.
Και όλα αυτά, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιέσεις από τη διοίκηση, από αξιολογήσεις, από γονείς που έχουν αυξημένες απαιτήσεις ή έντονη αμφισβήτηση. Το σχολείο δεν είναι πια ένας «κλειστός» χώρος. Είναι ανοιχτός σε επιρροές, σε εντάσεις, σε προσδοκίες που συχνά συγκρούονται.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι «παράξενες ιστορίες» δεν είναι απλώς ευτράπελα. Είναι υπενθυμίσεις. Ότι η εκπαίδευση είναι ζωντανή. Ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί πλήρως. Ότι πίσω από κάθε μάθημα υπάρχει μια ανθρώπινη συνάντηση, με όλες τις αντιφάσεις της.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο αληθινό στοιχείο του σχολείου: ότι τίποτα δεν είναι απόλυτα προβλέψιμο. Ότι κάθε μέρα μπορεί να φέρει κάτι που δεν διδάσκεται σε κανένα πανεπιστήμιο.
Και ίσως γι’ αυτό, παρά τις δυσκολίες, τις πιέσεις, τις αντιφάσεις, οι εκπαιδευτικοί συνεχίζουν. Γιατί ξέρουν ότι, μέσα σε αυτό το χάος, κρύβονται και οι πιο αυθεντικές στιγμές μάθησης. Ακόμη κι αν μερικές φορές… χρειάζεται και ένας bodyguard.
Σχολεία: Το «κλίμα»... της αταξίας - Ο εκπαιδευτικός είναι ο εύκολος στόχος
Τα τελευταία χρόνια, όλο και πιο συχνά, το σχολείο έρχεται στο προσκήνιο της δημοσιότητας με αφορμή προστριβές, εντάσεις και συγκρούσεις ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς και εκπαιδευόμενους.
Γίνεται λόγος, κυρίως, για αντιδράσεις των μαθητών που εκδηλώνονται, με διάφορες μορφές, μέσα ή έξω από το σχολικό χώρο, σε βάρος των εκπαιδευτικών και στοχεύουν όχι μόνο στην υπονόμευση της «εξουσίας» και της «αυθεντίας» του εκπαιδευτικού, αλλά, αρκετές φορές και στην ίδια τη σωματική του κακοποίηση.
Είναι αλήθεια ότι η σχέση εκπαιδευτικού - μαθητή, στους βασικούς της πυλώνες, είναι μια σχέση θεσμική, όσο κι αν πολλές φορές γίνεται αντιληπτή από τους μαθητές ως προσωπική.
Αυτό σημαίνει ότι το «πατρόν» της υφαίνεται σε γενικές γραμμές με νόμους και διατάξεις, ανεξάρτητα από προσωπικές διαθέσεις, καθώς, κάθε εκπαιδευτικός, είναι «θεσμικά» υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει προς τους μαθητές του ένα minimum από την εξουσία που του παρέχει η θέση του στο σχολείο (διδασκαλία ορισμένης ύλης, εξέταση, βαθμολογία, απουσίες, ποινές, κ.λπ), πρακτική που δημιουργεί «αυτεπαγγέλτως» αντιθέσεις, σε κάποιες περιπτώσεις εκρηκτικές.
Οι εκπαιδευτικοί λειτουργούν οι ίδιοι σ' ένα ασφυκτικό πλαίσιο, κάτω από ολοένα εντεινόμενο έλεγχο, αδύναμοι να επέμβουν με καθοριστικό τρόπο στο αναλυτικό πρόγραμμα, στον τρόπο διδασκαλίας κ.λπ.
Υφίστανται τον κρατικό καταναγκασμό, αλλά είναι αντικειμενικά και οι βασικοί ιμάντες διοχέτευσής του στο μαθητικό πληθυσμό.
Συγκεκριμένα περιστατικά βίας, κοντολογίς, μια σειρά «επεισοδίων» ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς και μαθητές, συνθέτουν, σύμφωνα με την «κοινή» γνώμη το παζλ της «κρίσης της σχολικής αίθουσας».
Προφανώς, πρόκειται για την κορφή του παγόβουνου στα «μαθήματα βίας» που αναπτύσσουν την τροχιά τους σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της σχολικής ζωής εξοπλισμένα με τα συνήθη πυρομαχικά της κοινωνικής ζωής.
Η κυρίαρχη εκδοχή για τις αιτίες αυτής της κατάστασης προσωποποιεί την αντίθεση μαθητών - καθηγητών και εστιάζει τις ευθύνες, κατά περίπτωση, είτε στη «δυσπροσάρμοστη» προσωπικότητα του μαθητή και στις «ανεπάρκειες και ελλείψεις του οικογενειακού του περιβάλλοντος» είτε στον «άδικο» και «αντιπαιδαγωγό» εκπαιδευτικό που «δεν γνωρίζει να εκτελεί σωστά το λειτούργημά του».
Σπάνια, ανιχνεύεται η σχέση ανάμεσα στη βίαιη συμπεριφορά μαθητών ή εκπαιδευτικών και στις σχολικές συνθήκες, κοντολογίς, στην ίδια τη δομή και τη λειτουργία του σχολικού συστήματος.
Η μελέτη της βίας στον σχολικό χώρο είναι, βεβαίως, μια γενίκευση της κοινωνικής βίας στο σχολείο και παράλληλα ισοδυναμεί με την εξέταση του νοήματος των εκπαιδευτικών πρακτικών που υλοποιούνται στο χώρο αυτό.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Μήνυση Διευθυντή σε 4 εκπαιδευτικούς: Το σχολείο μπροστά σε ένα επικίνδυνο μονοπάτι!
Επίδομα 300 ευρώ: Διευρύνονται οι δικαιούχοι – Πότε πληρώνεται και ποιοι το λαμβάνουν
