Λεωνίδας Βουρλιώτης Αν επιχειρήσει κανείς να ανακαλέσει την εικόνα της σχολικής αίθουσας από τα μαθητικά του χρόνια, ένα στοιχείο επανέρχεται σχεδόν αυτόματα: τα παράθυρα βρίσκονταν στα αριστερά των θρανίων. Δεν πρόκειται για σύμπτωση ή για ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά για μια πρακτική με βαθιές ρίζες στην ιστορία της εκπαίδευσης.
Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική επιλογή καθιερώθηκε ήδη από τον 19ο αιώνα και βασίστηκε σε μια απλή υπόθεση: ότι η πλειονότητα των μαθητών είναι δεξιόχειρες. Με τα παράθυρα τοποθετημένα στα αριστερά, το φυσικό φως πέφτει με τρόπο που αποφεύγονται οι σκιές στο τετράδιο κατά τη γραφή, διευκολύνοντας έτσι τη μαθησιακή διαδικασία.
Επιστημονικές μελέτες και παιδαγωγικές προσεγγίσεις επιβεβαιώνουν τη σημασία αυτής της διάταξης. Ο φυσικός φωτισμός από την αριστερή πλευρά θεωρήθηκε ιδανικός, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η δεξιά πλευρά της αίθουσας παρέμενε χωρίς παράθυρα, ώστε να αποφεύγονται αντανακλάσεις και έντονο φως που θα μπορούσαν να αποσπάσουν την προσοχή των μαθητών.
Παράλληλα, η συνολική διαρρύθμιση της τάξης δεν ήταν τυχαία. Η θέση της πόρτας κοντά στον πίνακα και η διάταξη των θρανίων σε σειρές, στραμμένων προς τον δάσκαλο, εξυπηρετούσαν έναν συγκεκριμένο σκοπό: την ενίσχυση της πειθαρχίας και τη διατήρηση του κεντρικού ρόλου του εκπαιδευτικού. Τα σχολικά κτίρια, άλλωστε, αντιμετωπίζονταν όχι απλώς ως χώροι στέγασης, αλλά ως περιβάλλοντα που επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά και τη μάθηση.
Σήμερα, η εικόνα αυτή έχει αλλάξει σημαντικά. Οι σύγχρονες εκπαιδευτικές ανάγκες και οι νέες αρχιτεκτονικές αντιλήψεις έχουν οδηγήσει σε πιο ευέλικτες διατάξεις, όπου τα θρανία δεν είναι απαραίτητα τοποθετημένα σε αυστηρές σειρές και ο φωτισμός σχεδιάζεται με διαφορετικά κριτήρια.
Σύμφωνα με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα, η έμφαση δίνεται στη βέλτιστη αξιοποίηση του φυσικού φωτός, σε συνδυασμό με τεχνητό φωτισμό όπου χρειάζεται. Η τοποθέτηση των παραθύρων εξαρτάται πλέον περισσότερο από τον προσανατολισμό του κτιρίου: προτιμώνται οι βόρειες πλευρές για ομοιόμορφο φωτισμό, ενώ όταν τα ανοίγματα βρίσκονται νότια, χρησιμοποιούνται σκίαστρα για τον έλεγχο της έντασης του ήλιου. Αντίθετα, αποφεύγονται οι ανατολικές και δυτικές όψεις, λόγω του έντονου πρωινού και απογευματινού φωτός.
Με άλλα λόγια, από μια αυστηρά τυποποιημένη λογική που εξυπηρετούσε κυρίως τη γραφή και την πειθαρχία, η σχολική αίθουσα έχει εξελιχθεί σε έναν πιο δυναμικό και προσαρμοστικό χώρο, όπου ο φωτισμός και η διάταξη υπηρετούν πλέον μια πιο σύγχρονη αντίληψη για τη μάθηση.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί τα παράθυρα στις σχολικές αίθουσες μπαίνουν αριστερά των μαθητών
