Ζούμε σε μια εποχή και περιοχή πολέμων και με μια κοινοβουλευτική δημοκρατία πλήρως αλλοτριωμένη. Ο σημερινός κοινοβουλευτισμός αποτελεί τον μανδύα μιας σύγχρονης υπόκωφης δικτατορίας με άμεσες επιδράσεις στην πολιτική, την κοινωνικοοικονομική και πολιτιστική ζωή μας, αφού όλα είναι θέμα πολιτικής.
Ο πολίτης στέκεται απλός παρατηρητής, απαθής και αφήνει τους ισχυρούς της πολιτικής να «αλωνίζουν» εις βάρος του. Αντίδραση δεν υπάρχει ούτε στην καθημερινότητα, ούτε και κατά τις ψηφοφορίες για την ανάδειξη κι εκπροσώπησή μας στο κοινοβούλιο, αφού η προσέλευση στις κάλπες δεν έχει νόημα για τους πολλές. Οι πολιτικοί έχουν χάσει της εμπιστοσύνη των πολιτών. Ο κόσμος είναι απλός παρατηρητής κι εντυπωσιάζεται από τη βιομηχανία του θεάματος, τους ηθοποιούς, παρουσιαστές, ποδοσφαιριστές, δεν έχει νόημα και σκοπό ύπαρξης.
Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο στη χώρα μας αλλά πρόκειται για ένα απελπιστικό διεθνές κλίμα που όμως στο ληστρικό επιτελικό κράτος «των αρίστων» του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με την πληθώρα των σκανδάλων είναι πιο έντονο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο διαμορφώνεται τόσο η οργανωμένη εκπαίδευση των παιδιών και των νέων, όσο και η παιδεία από την οικογένεια και την κοινωνία γενικότερα. Το σχολικό και πανεπιστημιακό έτος τείνουν προς το τέλος τους με κομβικό σημείο τις πανελλήνιες εξετάσεις εισαγωγής στα Παν/μια.
Οι μαθητές των Λυκείων θα έχουν να θυμούνται ό,τι χειρότερο πιθανόν θα έχουν βιώσει στη ζωή τους, που δυστυχώς, δεν περιορίζεται μόνο στην περίοδο των εξετάσεων, αλλά και σε όλη την άχαρη και οδυνηρή ζωή στα μαθητικά θρανία αυτής της βαθμίδας (πίεση, άγχος, φτώχεια, αδιέξοδα, αντίδραση, παραίτηση, ναρκωτικά, βαθμοθηρία, αξιολόγηση, αυτοεπιβεβαίωση των ιδίων και της οικογένειάς τους, στείρα γνώση, παπαγαλία…).
Η άρχουσα τάξη και οι κυβερνώντες δεν ενδιαφέρονται για τα ουσιαστικά εφόδια της ζωής του ανθρώπου (σεβασμός, αλληλοβοήθεια, συναισθηματική νοημοσύνη, τέχνες, ψυχική ισορροπία…). Ούτε κι ενδιαφέρονται για εξασφάλιση εργασίας στους μελλοντικούς αποφοίτους των Παν/μίων, αφού ο κεντρικός προσανατολισμός είναι η τουριστική ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα είναι η χώρα να αιμορραγεί και ό,τι καλύτερο διαθέτει, να μεταναστεύει στο εξωτερικό (brain drain) και μάλιστα να πηγαίνει έτοιμο να προσφέρει εξειδικευμένη γνώση που αποκτήθηκε με έξοδα των φορολογουμένων και των γονιών τους.
Κακές εμπειρίες έχουν και οι καθηγητές από το λειτούργημα που θα έπρεπε να υπηρετούν και το οποίο έχει εξελιχθεί σε στείρο φτωχό επάγγελμα, διότι το πρόγραμμα σπουδών, η λογοκρισία, ο τρόπος της αξιολόγησης, η έλλειψη σταθερότητας (αφού ως αναπληρωτές εκπαιδευτικοί ταξιδεύουν κάθε χρόνο ανά την Ελλάδα με έντονο το πρόβλημα της στέγης και με χωρισμό από τα άλλα μέλη της οικογένειας), αλλά και της μεγάλης αντίδρασης των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον.
Οι έφηβοί μας υποφέρουν, δεν βρίσκουν νόημα ζωής, δεν τους αρέσουν τα μαθήματα και ο τρόπος διδασκαλίας, δέχονται την πίεση από την οικογένεια και μεταφέρουν στο σχολείο όλη την ένταση από προβληματικούς χωρισμένους ή μη γονείς τους. Ζουν άλλωστε σε μια πραγματικότητα τουριστικού περιβάλλοντος με πλείστα γνωστά προβλήματα.
Οξύμωρο σχήμα παρατηρείται και στους καθηγητές: Διαθέτουν πολλά τυπικά προσόντα (πτυχίο, μεταπτυχιακά, διδακτορικά, ξένες γλώσσες, υψηλές γνώσεις της επιστήμης τους, άριστη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών…) αλλά είναι πολλοί εκείνοι που υστερούν από την αγωγή και την προσωπικότητα που έχουν διαμορφώσει κατά τα μαθητικά και φοιτητικά τους χρόνια όπως αναφέρθηκε πιο πάνω.
Λένε, ότι οι εκπαιδευτές μπορεί να αποκαλούνται δάσκαλοι από τους μαθητές τους, δεν μπορεί, όμως, οι εκπαιδευτές να αποκαλούν μαθητές τους εκπαιδευόμενους, γιατί δεν γνωρίζουν, αν εκείνοι έμαθαν ως μαθητές, αν έγινε η ουσιαστική άυλη μετάγγιση.
Ας αναζητήσουμε τα στοιχεία που κάνουν έναν εκπαιδευτικό να μετουσιώνεται σε αληθινό ΔΑΣΚΑΛΟ. Το πρώτο και αναντικατάστατο, είναι η αγάπη. Μια διπλή αγάπη προς: α) το ίδιο το αντικείμενο της διδασκαλίας τους και β) τους αποδέκτες, τα παιδιά. Αν σκεφτούμε ότι η αγάπη έχει θεϊκή βάση, είναι ο ίδιος ο Θεός που δίνει το πληρέστερο νόημα στη ζωή του ανθρώπου, μπορούν άραγε αυτοί οι δάσκαλοι να αγαπήσουν τόσο πολύ, όσο χρειάζεται κατά την εκπαιδευτική ενασχόληση; Τι είδους νόημα ζωής θα μεταγγίσουν, αφού πολλοί δηλώνουν αγνωστικιστές ή άθεοι με μόνο Θεό τους τη λογική και την επιστήμη;
Η πηγαιά πρόθεση για κατανόηση του ψυχικού κόσμου και των προβλημάτων των παιδιών είναι προϊόν της αγάπης. Είναι συμπεριφορά που αποπνέει αληθινό ενδιαφέρον, καλή διάθεση, στοργή, ήθος, συνείδηση, αξιοπρέπεια, χρέος, συνέπεια, καθήκον, σεβασμό, αλλά και πνεύμα θυσίας. Όταν η διδακτέα ύλη πιέζει ασφυκτικά το χρόνο, τότε και η θυσία γίνεται ακόμα πιο οδυνηρή και δυσδιάκριτη.
Η άδολη, όμως, και αξιοθαύμαστη διαίσθηση των παιδιών είναι ο πιο αλάνθαστος και αξιόπιστος κριτής. Οι μαθητές και οι σπουδαστές ξέρουν να ξεχωρίζουν τους λίγους που διαθέτουν το μεγάλο προσόν της αγάπης και της υπομονής. Απ΄ αυτούς τους διαμορφωτές συνειδήσεων οι εκπαιδευόμενοι αφήνουν να μεταγγίζεται ό,τι καλύτερο παρατηρούμε να υπάρχει στη χαοτική κοινωνία μας.
Ήδη βάλαμε «στο παιχνίδι» και την υπομονή, που σημαίνει, ότι μια νέα πρόσληψη από το μυαλό του εκπαιδευόμενου, μια επίδραση στη σκέψη και στη συμπεριφορά του, απαιτεί χρόνο, αργούς ρυθμούς, επαρκείς επαναλήψεις, ζωντάνια, ποικιλία στη διδασκαλία, κατανόηση και προσπάθεια επίλυσης των προβλημάτων (ακόμα και των υπαρξιακών), που ταλανίζουν τη ζωή των εφήβων και των νέων. Γι’ αυτούς τους λόγους η οικονομία χρόνου και η μη κατασπατάλησή του είναι επιβεβλημένη και θα πρέπει να διαφυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού.
Σημαντικό στοιχείο που, χωρίς αμφιβολία, κάνει τη διδασκαλία πιο αποτελεσματική είναι η «σαφήνεια». Οτιδήποτε διδάσκει κάποιος πρέπει να είναι σαφές. Πρέπει να τον απασχολεί, όχι το τι γνωρίζει αυτός, αλλά το τι δεν γνωρίζουν οι μαθητές του, να είναι σίγουρος ότι, αυτοί στους οποίους απευθύνεται κατανοούν τις λέξεις που χρησιμοποιεί. Μια δυσνόητη φράση, ένα παράξενο ρήμα, μια πρωτόγνωρη και αφηρημένη λέξη, αδιευκρίνιστοι επιστημονικοί όροι μπορούν να θαμπώσουν όλη την έννοια ενός νοήματος.
Το ζητούμενο είναι ο σύγχρονος δάσκαλος και μάλιστα ο ακαδημαϊκός δάσκαλος, που έχει συνειδητοποιήσει την ευθύνη του, από τη στιγμή που επέλεξε να υπηρετήσει αυτό το λειτούργημα. Ο δάσκαλος των δύο πρώτων βαθμίδων της εκπαίδευσης επιβάλλεται να διδάσκει εναλλακτικές προσεγγίσεις από εκείνες που επιβάλλει το Υπουργείο Παιδείας και οι ταγοί του.
Να διδάσκουν με τον τρόπο τους, να φανερώνουν, για παράδειγμα, τις διαφορετικές σχολές της ιστορικής επιστήμης, τις διαφορετικές οπτικές γωνίες που προσεγγίζεται η γνώση. Να κάνουν τους μεγαλύτερους μαθητές υποψιασμένους ότι αυτά που διδάσκονται στο επίσημο σχολείο δεν είναι η μοναδική αλήθεια.
Η ευθύνη του ακαδημαϊκού δασκάλου στοιχειοθετείται προς τρεις κατευθύνσεις:
α) Ευθύνη, απέναντι σ΄ αυτό το ίδιο το λειτούργημά του, που απαιτεί συνεχή ενθουσιασμό και μόχθο για την αδιάκοπη παρακολούθηση της προόδου της επιστήμης του,
β) Ευθύνη απέναντι σ΄ αυτά τα νιάτα που του εμπιστεύονται τα πιο υπέροχα και ανεπανάληπτα χρόνια της ζωής τους. Προσδοκούν ότι πέρα από τη μετάδοση επιστημονικών γνώσεων, θα τους πει αλήθειες και θα τους δώσει ερείσματα και ιδανικά και στάσεις ζωής, θυμίζοντάς τους την σοφή και διαχρονική ρήση του Πλάτωνα: «Πάσα επιστήμη χωριζομένη αρετής, πανουργία και ου σοφία φαίνεται» και
γ) Ευθύνη απέναντι στην κοινωνία, που περιμένει να της αποδώσει γενιές νέων ανθρώπων που δεν θα είναι απλώς καλοί επιστήμονες και τεχνοκράτες. Θα πρέπει να είναι συνειδητοποιημένοι πολίτες, ενεργοί στην πολιτική και όχι αδρανείς, απελπισμένοι διότι αυτοί νομοτελειακά, θα αποτελέσουν τους μελλοντικούς ηγέτες της.
Δυστυχώς, στην εποχή μας είναι πολλοί -και συνεχώς αυξάνουν- οι παράγοντες που δρουν ανασταλτικά στη δόμηση ενός τέτοιου δασκάλου. Μπορούμε να αναφέρουμε επιλεκτικά το αρρωστημένο κυνήγι όλο και περισσότερων ευδαιμονιστικών κατακτήσεων, που οδηγεί σε μια αδηφάγο πλεονεξία για χρήματα, πολιτικά αξιώματα, κι εξουσία, όπως επίσης και στην αυστηρά χρησιμοθηρική, και μονόπλευρη Παιδεία της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Αυτήν που υπαγορεύεται από τις επιταγές της αλματώδους σύγχρονης επιστημονικής προόδου, της τεχνητής νοημοσύνης και τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, και περιριθωριοποιεί ή καταργεί κάθε ανθρωπιστική διάσταση.
Η συνειδητοποίηση της ευθύνης και η ειλικρινής αυτοκριτική είναι ο μόνος δρόμος για βρει ο καθένας την αντοχή, τους τρόπους του μυαλού, αλλά και της καρδιάς με τους οποίους, εφ΄ όσον ειλικρινά το θελήσει, θα μπορέσει να μεταγγίσει στα νέα παιδιά αξίες, ιδανικά κι αισθήματα, που ποτέ δεν επιβάλλονται, αλλά μόνον εμπνέονται.
Ας ευχηθούμε το ουτοπικό, να έχουν οι περισσότεροι δάσκαλοι αυτά τα προσόντα, ώστε οι μαθητές και οι φοιτητές να έχουν εμπεδώσει με επάρκεια τις κατάλληλες γνώσεις. Να τους έχουν τύχει λαμπρές προσωπικότητες δασκάλων που φροντίζουν και για τις ψυχολογικές ισορροπίες, ώστε στις εξετάσεις να παραμένει ως εφόδιο το άγχος που θα τους κρατά σε εγρήγορση και όχι εκείνο που τραυματίζει τη μνήμη και την κρίση. Τότε η επιτυχία είναι δεδομένη για τον άνθρωπο-μαθητή, ακόμα και αν δεν πετύχουν το στόχο τους.
Θα έχουν μια σημαντική εμπειρία ζωής, γιατί στη ζωή εξετάσεις δεν είναι μόνο οι πανελλήνιες της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ούτε και πτυχιακές της Τριτοβάθμιας. Η ζωή είναι συνεχείς εξετάσεις στις αρετές και την αυτοκριτική του καθενός μας.
Παύλος Φουρνογεράκης
Αφυπηρετήσας Φιλόλογος Ζάκυνθος, Μάιος 2026
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
Κατσαρίδες στο σπίτι: Τα φυτά που «υπόσχονται» φυσική απώθηση
