Το σχολείο δεν είναι ουδέτερος χώρος:
είναι πεδίο πολιτικών και κοινωνικών συγκρούσεων.
Όταν η εκπαίδευση μετατρέπεται
σε τεχνική διαδικασία μετάδοσης πληροφοριών,
τότε χάνει τον απελευθερωτικό της χαρακτήρα.
PauloFreire
Θυμάμαι το σχολείο της δεκαετίας του ’80 από τη θέση της μαθήτριας σε ένα τριθέσιο δημοτικό σχολείο ενός χωριού του άλλοτε μεγάλου κάμπου της Θεσσαλίας. Η εμπειρία δεν ήταν ειδυλλιακή. Το σχολείο ήταν αυστηρό, συχνά αυταρχικό, με έντονη ιεραρχία. Δεν ήταν σε καμία περίπτωση ένας παράδεισος παιδαγωγικής ελευθερίας. Κι όμως, θα ήταν ανακριβές κι αναληθές αν δεν αναφερθεί ότι μέσα σε εκείνο το σχολείο υπήρχε κάτι που σήμερα έχει σχεδόν εξαφανιστεί ή τείνει να εξαφανιστεί: ο εκπαιδευτικός αναγνωριζόταν κι αντιμετωπιζόταν ως επιστήμονας με λόγο μέσα στην τάξη, με κύρος που προερχόταν από την ίδια τη γνώση της παιδαγωγικής επιστήμης.
Σήμερα η εικόνα αυτή καταρρέει.
Είναι κοινός τόπος ότι το εκπαιδευτικό τοπίο μεταβάλλεται δραματικά;
Βρίσκεται ο εκπαιδευτικός εγκλωβισμένος σε ένα πλέγμα ατέλειωτης γραφειοκρατίας; (πλατφόρμες, αξιολογήσεις, δείκτες απόδοσης, ψηφιακά αρχεία, συμπλήρωση εγγράφων χωρίς τέλος κ.α.)
Συρρικνώνεται η παιδαγωγική ως επιστήμη και αντικαθίσταται η παιδαγωγική σχέση από τεχνικές διαχείρισης;
Είναι τυχαία αυτή η μετατόπιση;
Θεωρεί κάποιος/α ότι πρόκειται για απλή δυσλειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος;
Μήπως όλα τα παραπάνω είναι πολιτική επιλογή;
Όπως έγραψε ο PauloFreire, η εκπαίδευση δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Ή λειτουργεί ως πρακτική ελευθερίας ή ως μηχανισμός αναπαραγωγής της εξουσίας.
Σήμερα το σχολείο μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε χώρο πειθάρχησης, προσαρμογής και διοικητικού ελέγχου. Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να σκέφτεται. Πρέπει να εφαρμόζει τις αντιεκπαιδευτικές πολιτικές με σκυμμένο το κεφάλι ως πειθήνιος κι άβουλος. Δεν πρέπει να παρεμβαίνει, να αντιδρά και να αμφισβητεί. Πρέπει να ακολουθεί ρητά κι απαρέγκλιτα οδηγίες.
Δεν πρέπει να έχει άποψη, γνώμη επιστημονική και τεκμηριωμένη. Πρέπει να είναι διαχειριστής κατευθυνόμενων διαδικασιών.
Η κριτική παιδαγωγική μίλησε γι’ αυτό εδώ και δεκαετίες. Σήμερα όμως φαίνεται ότι το εκπαιδευτικό σύστημα φοβάται ακριβώς αυτό: την κριτική σκέψη.
Ο P.Freire αντιστέκεται σε ένα σχολείο όπου οι μαθητές αντιμετωπίζονται σαν δοχεία που πρέπει να γεμίσουν με πληροφορίες.
Ο Henry Armand Giroux περιέγραψε τον εκπαιδευτικό ως μετασχηματιστικό διανοούμενο – έναν άνθρωπο που βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν την κοινωνία και να την αμφισβητήσουν.
Σήμερα όμως συμβαίνει κάτι ακόμη πιο παράδοξο: δεν απαξιώνεται μόνο ο μαθητής ως υποκείμενο μάθησης αλλά και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός ως φορέας γνώσης. Το σχολείο οργανώνεται όλο και περισσότερο γύρω από δείκτες, αξιολογήσεις και μετρήσιμα αποτελέσματα. Θέλουν ένα σχολείο όπου οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούν να μιλήσουν, να αμφισβητήσουν και να δημιουργήσουν, θέλουν ένα σχολείο που δεν θα μαθαίνει στους μαθητές να σκέφτονται. Θέλουν έναν εκπαιδευτικό να εφαρμόζει οδηγίες χωρίς να τις αμφισβητεί, να λειτουργεί ως διαχειριστής μαθησιακών αποτελεσμάτων και όχι ως φορέας κριτικής σκέψης.
Από την εμπειρία της μαθήτριας του ’80 μέχρι τη σημερινή εμπειρία του εκπαιδευτικού, το σχολείο φαίνεται να έχει μετακινηθεί από έναν χώρο σχετικής πνευματικής αυτονομίας σε έναν χώρο θεσμικής υποταγής της διδασκαλίας σε μηχανισμό διοικητικού ελέγχου.
Το ερώτημα που τίθεται σήμερα δεν είναι απλώς παιδαγωγικό αλλά βαθιά πολιτικό:
Θέλουμε εκπαιδευτικούς που σκέφτονται ή εκπαιδευτικούς που απλώς εκτελούν;
Θέλουμε ένα σχολείο που να μορφώνει ή ένα σχολείο που να επιλέγει και να κατατάσσει;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του σχολείου αλλά και τη μορφή της ίδιας της δημοκρατίας, την παιδαγωγική ελευθερία μέσα στα σχολεία μας.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
Έκτακτο επίδομα 200 ευρώ για το Πάσχα – Μέχρι πότε οι αιτήσεις
