Όταν μιλάμε για τη γνωστή φράση «το κουτί της Πανδώρας», στην πραγματικότητα κάνουμε λάθος. Στον πρωτότυπο μύθο του Ησιόδου, αναφέρεται «πίθος της Πανδώρας» – δηλαδή ένα μεγάλο πήλινο δοχείο, και όχι κουτί.
Η σύγχυση ξεκίνησε τον 16ο αιώνα, όταν ο λόγιος Έρασμος μετέφρασε τα έργα του Ησιόδου στα λατινικά. Αντί να αποδώσει τη λέξη «πίθος», χρησιμοποίησε τον όρο pyxis, που σημαίνει «κουτί» ή «κυτίο». Στα αρχαία ελληνικά, η λέξη πυξίς υπήρχε ήδη, αλλά περιέγραφε μικρό σκεύος – περισσότερο σαν κατσαρόλα ή θήκη για κοσμήματα. Το λάθος αυτό ταξίδεψε γρήγορα σε όλη την Ευρώπη: βιβλία με τα έργα του Ησιόδου μεταφράστηκαν στα αγγλικά, γερμανικά και γαλλικά, όπου το pyxis απέδιδαν ως box, Boîte κ.λπ. Με αποτέλεσμα η ιδέα του «κουτιού» να εδραιωθεί παντού, πριν οι ίδιοι οι Έλληνες εστιάσουν ξανά στο πρωτότυπο.
Αντίθετα, ο «πίθος» στην ελληνική μυθολογία ήταν το μεγάλο πιθάρι που έφερε η Πανδώρα ως δώρο του Δία στους ανθρώπους. Μέσα του έκρυβε όλες τις συμφορές της ανθρωπότητας – και όταν το άνοιξε, τα κακά βγήκαν στην επιφάνεια, αφήνοντας μόνο την ελπίδα μέσα στο δοχείο. Έτσι, η φράση «πίθος της Πανδώρας» συμβολίζει τη συγκεντρωμένη επιδρομή συμφορών, την ταυτόχρονη εμφάνιση πολλών κακών που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.
Με λίγα λόγια, την επόμενη φορά που θα χρησιμοποιήσουμε την έκφραση, ας θυμόμαστε: δεν είναι κουτί… είναι πίθος – ένα δοχείο γεμάτο μυθολογική διδασκαλία και συμβολισμό.
