Σε ένα πρωτοφανές ενεργειακό αδιέξοδο βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου καταγράφουν ιστορικά χαμηλά επίπεδα, εξαναγκάζοντας τις ευρωπαϊκές χώρες να αυξήσουν κατακόρυφα τις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Ρωσία. Παρά τις διακηρύξεις για πλήρη απεξάρτηση από τους πόρους της Μόσχας μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η πραγματικότητα των αναγκών αναπλήρωσης αναδεικνύει τις βαθιές εξαρτήσεις της γηραιάς ηπείρου.
Τα νούμερα - ρεκόρ σε εισαγωγή και απόθεμα
Τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe αποτυπώνουν μια ανησυχητική εικόνα για την επάρκεια των εγκαταστάσεων αποθήκευσης. Στις αρχές Αυγούστου, η πληρότητα των ταμιευτήρων διαμορφώθηκε λίγο κάτω από το 58%, σημειώνοντας πτώση περίπου 12 ποσοστιαίων μονάδων σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Πρόκειται για το χειρότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί για τη συγκεκριμένη εποχή από το 2011, οπότε και άρχισε η συστηματική συλλογή συγκρίσιμων δεδομένων.
Για να επιτευχθεί ο ασφαλής στόχος του 90% πριν από την έναρξη της περιόδου θέρμανσης, η ευρωπαϊκή ρυθμιστική Αρχή ενέργειας (ACER) εκτιμά ότι οι εισαγωγές LNG πρέπει να αυξηθούν κατά 13% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Ακόμη και για ένα πιο συντηρητικό σενάριο πληρότητας της τάξεως του 80%, απαιτείται η διατήρηση των εισαγωγών στα υψηλά επίπεδα του 2025, γεγονός που ώθησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ζητήσει άμεσο και συντονισμένο σχεδιασμό από τα κράτη-μέλη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι εισαγωγές ρωσικού LNG κατέγραψαν επιδόσεις που συνιστούν ιστορικό ρεκόρ. Κατά το πρώτο εξάμηνο, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραλαβή 136 φορτία συνολικού όγκου 9,97 εκατομμυρίων τόνων από το τερματικό σταθμό της χερσονήσου Γιαμάλ στη ρωσική Αρκτική. Ο όγκος αυτός είναι αυξημένος κατά 16% συγκριτικά με το πρώτο μισό του προηγούμενου έτους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων Kpler, πάνω από το 97% της συνολικής παραγωγής του συγκεκριμένου ρωσικού σταθμού κατευθύνθηκε σε ευρωπαϊκά λιμάνια. Επιπλέον, τα δεδομένα του Κέντρου Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA) δείχνουν ότι τον Ιούνιο οι εισαγωγές ρωσικού LNG αυξήθηκαν κατά 14% σε ετήσια βάση, αντιπροσωπεύοντας το 52% της συνολικής αξίας των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων στην Ε.Ε., με το κόστος τους να φτάνει τα 993 εκατομμύρια ευρώ για τον μήνα αυτό.
Ανάμεσα στα κράτη-μέλη που αξιοποιούν τις μεγαλύτερες ποσότητες, μαζί με το Βέλγιο και την Ισπανία, ξεχωρίζει η Γαλλία. Τον μήνα Ιούνιο, οι γαλλικές εισαγωγές ρωσικού LNG ενισχύθηκαν κατά 34% σε σύγκριση με τον Μάιο, φτάνοντας σε αξία τα 349 εκατομμύρια ευρώ. Εντυπωσιακή ήταν η κίνηση στον τερματικό σταθμό Μοντουάρ, όπου οι παραδόσεις τετραπλασιάστηκαν μέσα σε ένα μόλις μήνα.
Παρά τη μείωση της συνολικής εξάρτησης σε σχέση με την προπολεμική περίοδο, η Ρωσία διατηρεί αισθητή παρουσία στην ευρωπαϊκή αγορά, καλύπτοντας το 17,3% των εισαγωγών LNG της Ε.Ε. στο πρώτο τρίμηνο (με τις ΗΠΑ να κατέχουν το 57,4% και το Κατάρ το 6,6%). Όσον αφορά το αέριο μέσω αγωγών, η Ρωσία διατήρησε μερίδιο 9,8%, πίσω από τη Νορβηγία (54,4%) και την Αλγερία (18,5%).
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή οδηγούν σε αδιέξοδο
Η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διασφαλίσει την ενεργειακή της επάρκεια ενόψει του χειμώνα εξελίσσεται σε μια σύνθετη εξίσωση. Παρά την επίσημη δέσμευση για σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικών ορυκτών καυσίμων, η νομική κάλυψη που παρέχουν οι μεταβατικές περίοδοι, σε συνδυασμό με τις νέες αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, διατηρούν την αγορά σε κατάσταση συναγερμού.
Αυτή η αυξημένη ροή ρωσικού αερίου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις επίσημες πολιτικές αποφάσεις των Βρυξελλών. Τον Ιανουάριο, το Συμβούλιο της Ε.Ε. ενέκρινε τον κανονισμό που προβλέπει την πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG έως τις αρχές του 2027.
Ήδη από τον Απρίλιο έχουν τεθεί σε ισχύ περιορισμοί για τα βραχυχρόνια συμβόλαια, ενώ για τις μακροχρόνιες συμβάσεις προβλέπεται μεταβατική περίοδος έως την 1η Ιανουαρίου 2027. Ωστόσο, η πιεστική ανάγκη για γεμάτες αποθήκες πριν από την έναρξη του χειμώνα αναγκάζει την Ευρώπη να κινείται προσωρινά στον αστερισμό των ρωσικών ορυκτών καυσίμων, καθιστώντας την ενεργειακή μετάβαση μια σύνθετη εξίσωση.
Παράλληλα, η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δοκιμάζεται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ. Πρόκειται για ένα θαλάσσιο πέρασμα κομβικής σημασίας, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG, σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας (EIA).
Ο κύριος όγκος αυτών των φορτίων προέρχεται από το Κατάρ, το οποίο μόνο το 2024 εξήγαγε μέσω της συγκεκριμένης αρτηρίας περίπου 9,3 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια LNG ημερησίως. Τυχόν παρατεταμένες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα απειλούν να περιορίσουν τη διεθνή προσφορά, οξύνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για την εξασφάλιση διαθέσιμων φορτίων.
Το κρίσιμο ζητούμενο για τις ευρωπαϊκές χώρες παραμένει η έγκαιρη και με το χαμηλότερο δυνατό κόστος πλήρωση των αποθηκών πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου. Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διπλό στοίχημα: να τηρήσει τις αποφάσεις για οριστικό κλείσιμο της πόρτας στο ρωσικό αέριο, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ενεργειακή της επάρκεια σε ένα περιβάλλον έντονου διεθνούς ανταγωνισμού και υψηλών τιμών.
