Λεωνίδας Βουρλιώτης Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που δεν αποτυπώνεται σε πτυχία, δεν μετριέται σε σεμινάρια, δεν πιστοποιείται με βεβαιώσεις. Κι όμως, καθορίζει αν ένα μάθημα θα ξεχαστεί στο επόμενο διάλειμμα ή θα μείνει χαραγμένο για χρόνια. Είναι η μεταδοτικότητα.
Όχι απλώς η ικανότητα να εξηγείς. Αλλά η δύναμη να εμπνέεις. Να μεταφέρεις όχι μόνο πληροφορία, αλλά νόημα.
Συχνά τη φανταζόμαστε μονόδρομη: ο εκπαιδευτικός ως πομπός, ο μαθητής ως δέκτης. Όμως η αληθινή μεταδοτικότητα είναι αμφίδρομη. Είναι μια ζωντανή ανταλλαγή. Και ίσως εκεί κρύβεται το μυστικό της.
Ο συγγραφέας Robert A. Heinlein το διατύπωσε με μια φράση που μοιάζει απλή αλλά είναι βαθιά παιδαγωγική:
«Όταν ένας διδάσκει, δύο μαθαίνουν».
Η μεταδοτικότητα ως φλόγα
Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που μπαίνουν στην τάξη και κάτι αλλάζει. Δεν υψώνουν απαραίτητα τη φωνή. Δεν εντυπωσιάζουν με περίτεχνες παρουσιάσεις. Αλλά μιλούν με πίστη σε αυτό που διδάσκουν.
Η μεταδοτικότητα ξεκινά από εκεί: από την αυθεντική σχέση του δασκάλου με το αντικείμενό του. Αν ο ίδιος δεν συγκινείται από τη γνώση, δεν μπορεί να τη μεταδώσει. Η γνώση δεν είναι πακέτο δεδομένων. Είναι στάση.
Ο μεταδοτικός εκπαιδευτικός δεν «παραδίδει» ύλη. Δημιουργεί περιέργεια.
Δεν εξαντλείται στην απάντηση. Γεννά ερώτημα.
Δεν αρκείται στο «καταλάβατε;». Αναζητά το βλέμμα που φωτίζεται.
Και αυτή η σπίθα είναι μεταδοτική με την κυριολεκτική έννοια: εξαπλώνεται.
Ο εκπαιδευτικός ως πομπός: η τέχνη της απλότητας
Στη μία της διάσταση, η μεταδοτικότητα αφορά την ικανότητα να κάνεις το σύνθετο προσιτό. Να «σπας» μια δύσκολη έννοια σε μικρά, κατανοητά βήματα. Να συνδέεις το αφηρημένο με το καθημερινό.
Δεν πρόκειται μόνο για διδακτική τεχνική. Είναι πράξη ενσυναίσθησης. Ο εκπαιδευτικός που μεταδίδει αποτελεσματικά έχει μπει νοερά στη θέση του μαθητή. Θυμάται πώς είναι να μη γνωρίζεις. Δεν ειρωνεύεται την απορία. Την τιμά.
Η μεταδοτικότητα εδώ μοιάζει με γέφυρα: ενώνει δύο κόσμους. Τον κόσμο της γνώσης με τον κόσμο της μαθητικής εμπειρίας.
Και όταν αυτή η γέφυρα στηθεί σωστά, ο μαθητής δεν αισθάνεται μικρός απέναντι στη γνώση. Αισθάνεται ικανός να την προσεγγίσει.
Ο εκπαιδευτικός ως δέκτης: η ταπεινότητα της ακρόασης
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, λιγότερο συζητημένη διάσταση. Η μεταδοτικότητα ως δεκτικότητα.
Ο εκπαιδευτικός που ακούει πραγματικά τους μαθητές του μαθαίνει καθημερινά. Μαθαίνει νέες οπτικές, νέες λέξεις, νέους τρόπους να βλέπει τον κόσμο. Μαθαίνει πώς σκέφτεται η νέα γενιά. Πού δυσκολεύεται. Πού αντιστέκεται. Πού ονειρεύεται.
Η ανατροφοδότηση του μαθητή —η απορία, η αντίρρηση, ακόμη και η αμφισβήτηση— είναι πολύτιμη γνώση. Δεν είναι απειλή. Είναι ευκαιρία.
Όταν ο εκπαιδευτικός δέχεται αυτή τη γνώση με ανοιχτότητα, τότε επιβεβαιώνεται η φράση του Heinlein: πράγματι, δύο μαθαίνουν.
Η αμφίδρομη μεταδοτικότητα δημιουργεί σχέση. Και χωρίς σχέση, η μάθηση μένει επιφανειακή.
Η μεταδοτικότητα ως σχέση εμπιστοσύνης
Δεν υπάρχει μεταδοτικότητα χωρίς εμπιστοσύνη. Ο μαθητής ανοίγεται μόνο όταν νιώθει ότι δεν θα κριθεί σκληρά για την αδυναμία του. Όταν νιώθει ότι η απορία του είναι αποδεκτή.
Η τάξη τότε μετατρέπεται σε κοινότητα μάθησης. Ο εκπαιδευτικός δεν στέκεται απέναντι, αλλά μαζί. Δεν είναι αυθεντία που επιβάλλεται, αλλά καθοδηγητής που συνοδεύει.
Κι αυτό αλλάζει τα πάντα.
Γιατί η γνώση που κατακτάται μέσα σε κλίμα σεβασμού δεν ξεχνιέται εύκολα. Συνδέεται με συναίσθημα. Και το συναίσθημα είναι ο πιο ισχυρός φορέας μνήμης.
Μεταδοτικότητα στην εποχή της πληροφορίας
Σήμερα, η πληροφορία είναι παντού. Ο μαθητής μπορεί να βρει σε δευτερόλεπτα μια διάλεξη, μια ανάλυση, ένα βίντεο. Τι ρόλο έχει, λοιπόν, ο εκπαιδευτικός;
Ακριβώς εδώ αναδεικνύεται η μεταδοτικότητα ως ανθρώπινη ποιότητα. Η οθόνη μεταφέρει δεδομένα. Ο άνθρωπος μεταφέρει πάθος, κριτική σκέψη, ήθος.
Ο μεταδοτικός εκπαιδευτικός δεν ανταγωνίζεται το διαδίκτυο. Προσφέρει αυτό που καμία μηχανή δεν μπορεί να προσφέρει: ζωντανή παρουσία, προσωπική εμπλοκή, διάλογο.
Τελικά, τι είναι μεταδοτικότητα;
Είναι η ικανότητα να ανάβεις φώτα — και να αφήνεις να ανάβουν και σε σένα.
Είναι η διάθεση να δίνεις χωρίς να φοβάσαι ότι θα αδειάσεις. Γιατί η γνώση, όταν μοιράζεται, δεν μειώνεται· πολλαπλασιάζεται.
Είναι η συνειδητοποίηση ότι ο εκπαιδευτικός δεν διαμορφώνει μόνο μυαλά. Διαμορφώνεται και ο ίδιος μέσα από αυτή τη διαδικασία.
Και ίσως, στο τέλος κάθε σχολικής ημέρας, το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα να είναι αυτό:
σε κάθε αυθεντική πράξη διδασκαλίας, κανείς δεν φεύγει ίδιος.
Ούτε ο μαθητής. Ούτε ο δάσκαλος.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
