Λεωνίδας Βουρλιώτης Σε νησιά και ορεινές κοινότητες της Ευρώπης, η παρουσία του κράτους δεν μετριέται σε κτίρια και υπηρεσίες, αλλά σε πρόσωπα. Είναι η «φετινή δασκάλα» στα Καρδάμυλα της Χίου, ο οικογενειακός γιατρός στην Πατέρνα ντε Ριβέρα της Ανδαλουσίας, ο γιατρός «των συνόρων» σε ένα χωριό της Σαρδηνίας. Επαγγελματίες που καλούνται να κρατήσουν όρθιες κοινότητες οι οποίες συρρικνώνονται δημογραφικά, γνωρίζοντας από την πρώτη ημέρα ότι η παραμονή τους έχει ημερομηνία λήξης.
Η «φετινή δασκάλα»
Στα Καρδάμυλα της Χίου, μια κοινότητα που απέχει περίπου 40 λεπτά από την κεντρική πόλη του νησιού, η επαγγελματική ιδιότητα λειτουργεί συχνά σαν ένας αόρατος τοίχος. Η Ελένη Ν., εκπαιδευτικός που υπηρέτησε στην περιοχή, περιγράφει μια συνθήκη όπου ο σεβασμός των κατοίκων είναι δεδομένος, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί ως απόσταση καθώς η «ημερομηνία λήξης» συνοδεύει την αποδοχή του επαγγελματία από την τοπική κοινωνία. Οι κάτοικοι, συνηθισμένοι σε ένα συνεχές ρεύμα εκπαιδευτικών και γιατρών που έρχονται και φεύγουν, έχουν αναπτύξει έναν μηχανισμό αυτοπροστασίας: δεν επενδύουν συναισθηματικά.
«Συνειδητοποίησα σύντομα ότι για την τοπική κοινωνία είμαι μια "αναλώσιμη" επισκέπτρια. Στα μάτια τους είμαι η "φετινή δασκάλα". Ξέρουν ότι μόλις χτυπήσει το τελευταίο κουδούνι τον Ιούνιο, θα μαζέψω τις βαλίτσες μου και θα φύγω. Αυτό τους κάνει επιφυλακτικούς· δεν θέλουν να δεθούν με κάποιον που τον Σεπτέμβριο θα αφήσει μια άδεια καρέκλα. Έτσι, παραμένω πάντα στο κατώφλι: αρκετά κοντά για να προσφέρω την υπηρεσία μου, αλλά αρκετά μακριά για να μην γίνω ποτέ "δικός τους"».
Σε ένα νησί όπως η Χίος, η απομόνωση παίρνει υλική μορφή την ώρα που λύνει κάβους το τελευταίο πλοίο. Για την εκπαιδευτικό, αυτή η στιγμή είναι το απόλυτο σύμβολο του εγκλωβισμού και της απόστασης από την προσωπική της ζωή στην Αθήνα.
«Όταν βλέπεις το πλοίο να απομακρύνεται και ξέρεις ότι είναι το τελευταίο, νιώθεις το βάρος της θάλασσας να μεγαλώνει γύρω σου. Είναι εκείνη η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι αν συμβεί κάτι στους δικούς σου ανθρώπους, δεν μπορείς να είσαι εκεί. Είσαι παγιδευμένος στο "εδώ και τώρα". Η αναχώρηση του τελευταίου πλοίου είναι η επιβεβαίωση ότι η απόσταση δεν μετριέται μόνο σε χιλιόμετρα, αλλά και σε χρόνο που δεν μπορείς να νικήσεις, όσο κι αν το έχεις ανάγκη».
Το ρεπορτάζ, που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE με τη συνεργασία δημοσιογράφων από την Ισπανία και την Ιταλία, αναδεικνύει μια κοινή ευρωπαϊκή πραγματικότητα: η προσωρινότητα δεν αφορά μόνο τις συμβάσεις, αλλά διαμορφώνει ταυτότητες και σχέσεις. Οι τοπικές κοινωνίες, συνηθισμένες στην εναλλαγή προσώπων, αναπτύσσουν μηχανισμούς συναισθηματικής αυτοπροστασίας. Ο επαγγελματίας γίνεται «αναγκαίος», αλλά σπάνια «δικός τους».
Ένα από τα πιο παράδοξα ευρήματα του ρεπορτάζ είναι ο ρόλος της τεχνολογίας στην προσωπική ζωή αυτών των επαγγελματιών της περιφέρειας. Ενώ για την εργασία τους αποτελεί «γέφυρα», για την προσωπική τους ισορροπία λειτουργεί συχνά ως υπενθύμιση της απουσίας. «Υπάρχουν νύχτες που μια βιντεοκλήση με την οικογένειά μου, αντί να με παρηγορεί, μου θυμίζει όλα όσα χάνω. Το να βλέπεις τους δικούς σου ανθρώπους μέσα από μια οθόνη κάνει τους τοίχους του προσωρινού σου σπιτιού να μοιάζουν πιο κρύοι. Η ψηφιακή επαφή σε μετατρέπει σε παρατηρητή της ίδιας σου της ζωής· είσαι συνδεδεμένος ψηφιακά, αλλά παραμένεις σωματικά μόνος», σημειώνει η εκπαιδευτικός.
Στην Ελλάδα της νησιωτικότητας, στην Ισπανία της «España Vaciada» και στην Ιταλία των «aree interne», η καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων ισορροπεί ανάμεσα στην αίσθηση αποστολής και στην επίγνωση ότι βρίσκονται διαρκώς καθ’ οδόν προς τον επόμενο σταθμό. Η τεχνολογία λειτουργεί ταυτόχρονα ως γέφυρα και υπενθύμιση απουσίας, ενώ η ευθύνη απέναντι σε έναν γηράσκοντα πληθυσμό βαραίνει περισσότερο από όσο προβλέπουν οι περιγραφές θέσεων εργασίας.
Το κεντρικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πώς χτίζεται κοινωνική συνοχή όταν το κράτος εμφανίζεται κάθε χρόνο με διαφορετικό πρόσωπο;
-------------------
Το άρθρο που υπογράφει η Γιώτα Τέσση, γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο oποίο συμμετέχει κατ' αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Andrea Muñoz (El Confidencial – Ισπανία) και Davide Madeddu (Il Sole 24 Ore – Ιταλία).
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
«Στον αέρα» σχολικές εκδρομές στο εξωτερικό – Αναστάτωση σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς
Έως 210 ευρώ κάθε μήνα για το ενοίκιο: Ποιοι το δικαιούνται;
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
