Το 2ο Επιστημονικό Πεδίο (ΕΠ), το πεδίο των Θετικών & Τεχνολογικών σπουδών, εκπέμπει SOS.
Τα δεδομένα των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2025 είναι αποκαλυπτικά: στο 2ο ΕΠ, ενώ αντιστοιχούσαν 3,02 θέσεις εισακτέων σε κάθε υποψήφιο, 6.030 θέσεις έμειναν κενές — πάνω από τις μισές κενές θέσεις όλων των πεδίων μαζί. Στα τμήματα Φυσικής η κατάσταση είναι ακραία: κενή μένει πάνω από μια στις δύο θέσεις (66,7%). Στα Μαθηματικά πάνω από 1 στις 3: 36,1%. Το Γράφημα 1 αποτυπώνει με ενάργεια το χάσμα: το 2ο ΕΠ προσφέρει πρόσβαση στο 53,3% των διαθέσιμων πανεπιστημιακών θέσεων σε όλη τη χώρα, αλλά προσελκύει μόλις το 18,6% των υποψηφίων — διαφορά 34,7 ποσοστιαίων μονάδων που δεν έχει ανάλογό της σε κανένα άλλο πεδίο.
Αυτή η ψαλίδα δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών αναποτελεσματικής εκπαιδευτικής προσέγγισης των θετικών μαθημάτων που εμπέδωσε στους μαθητές ένα αίσθημα δυσφορίας για κάθε εξίσωση που γράφεται στον πίνακα.
Tα πράγματα επιδείνωσαν οι επανειλημμένες αστοχίες στη θεματοδοσία των Πανελλαδικών - κάτι που έχει καταδειχθεί επανειλημμένα από τις ίδιες τις αρμόδιες επιστημονικές ενώσεις (βλ. σχετικές ανακοινώσεις ΕΕΦ, ΕΜΕ, ΕΕΧ). Συνδυαζόμενα, τα ανωτέρω, με την εισαγωγή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής και το θολό επαγγελματικό προφίλ κυρίως των τμημάτων Φυσικής και Μαθηματικών, εδραιώνουν μια ανησυχητική απαξίωση των Θετικών Επιστημών.
Το πρόβλημα ξεκινά νωρίτερα
Το πρόβλημα όμως δεν προκύπτει την ώρα του μηχανογραφικού, έχει βαθύτερες ρίζες. Η έρευνα PISA 2022 του ΟΟΣΑ τις αποκαλύπτει με σαφήνεια: η Ελλάδα βαθμολογήθηκε με 430 μονάδες στα Μαθηματικά (Μ.Ο. ΟΟΣΑ: 472) και 441 στις Φυσικές Επιστήμες (Μ.Ο. ΟΟΣΑ: 485). Σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες μαθητές εξέρχεται του Γυμνασίου χωρίς τα μαθηματικά εφόδια που θεωρούνται διεθνώς βασικά — μόλις το 53% φτάνει το βασικό επίπεδο επάρκειας, έναντι 69% του μέσου όρου ΟΟΣΑ. Στο πεδίο της δημιουργικής σκέψης που εξετάστηκε για πρώτη φορά στο PISA 2022, η Ελλάδα κατατάχθηκε στη χαμηλότερη ομάδα ευρωπαϊκών χωρών (σκορ 27, ΟΟΣΑ: 33). Πιθανή εξήγηση; Η εδραιωμένη εξεταστοκεντρική κουλτούρα που ανταμείβει την αποστήθιση αλλά απεχθάνεται το «γιατί;», ακριβώς αυτό που η κουλτούρα STEM απαιτεί.
Η εθνική διάσταση
Το Γράφημα 2 αποκαλύπτει μια αντίφαση που αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Η Ελλάδα εμφανίζει 33,7% εγγεγραμμένους STEM φοιτητές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, πάνω δηλαδή από τον ευρωπαϊκό στόχου 32% για το 2030 και υψηλότερα από Αυστρία, Σουηδία, Ιρλανδία. Αλλά η πορτοκαλί γραμμή του γραφήματος καταρρίπτει κάθε εφησυχασμό: με 45η θέση στον Global Innovation Index 2024 (WIPO), η χώρα βρίσκεται κατά πολύ πίσω από χώρες με πολύ χαμηλότερα STEM ποσοστά — η Ολλανδία με 18,6% καταλαμβάνει την 8η θέση, η Δανία με 24,4% την 10η.
Δεν αρκεί να μετράς φοιτητές· χρειάζεται να παράγεις καινοτομία. Και το στατιστικό αυτό πλεονέκτημα είναι ήδη υπό διάβρωση: με μόλις 18,6% υποψηφίων στο 2ο ΕΠ, η πραγματική ζήτηση βρίσκεται κάτω από το όριο που η ίδια η Ευρώπη θεωρεί ανεπαρκές.
Τρεις επιβαρυντικές συνιστώσες
Το εκκολαπτόμενο επιστημονικό έλλειμμα ενισχύεται από τρεις ανεξάρτητες μεταβλητές. Πρώτη, η δημογραφική συρρίκνωση: ο ελληνικός πληθυσμός αναμένεται να πέσει κάτω από τα 10 εκατομμύρια ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2030 (Eurostat, EUROPOP2023). Το 2025- 2026, μόλις 71.181 μαθητές εγγράφηκαν στην Α’ Δημοτικού - από 115.000 που ήταν το 2010, μείωση ~40% σε δεκαπέντε χρόνια. Αυτά τα παιδιά που δεν γεννήθηκαν είναι οι αυριανοί υποψήφιοι Πανελλαδικών, οι μελλοντικοί φοιτητές θετικών επιστημών, οι επιστήμονες που η χώρα δεν θα έχει. Δεύτερη, το brain drain: το 2025 καταγράφηκε νέο ιστορικό υψηλό — 128.500 Έλληνες πτυχιούχοι ηλικίας 20-64 ζουν σε χώρες της ΕΖΕΣ, αυξημένοι κατά 13.900 (+12,1%) σε ένα χρόνο. Την περίοδο 2015-2025, ο αριθμός αυτός αυξήθηκε κατά 79% (Greece in Figures/Eurostat). Τρίτη, η αδυναμία της βιομηχανίας να βρει το ανθρώπινο κεφάλαιο που χρειάζεται: ο Γεν. Διευθυντής ΣΕΒ Δρ. Γ. Ξηρογιάννης επισήμανε το 2023 ότι «υπάρχει ξεκάθαρη ανάγκη να διπλασιάσουμε τον αριθμό των εισακτέων σε σχολές STEM», καταγγέλλοντας «αναπτυξιακό κίνδυνο ποσοτικής και ποιοτικής έλλειψης εργαζομένων».
Τι πρέπει να γίνει
Η αντιστροφή της τάσης απαιτεί μεταξύ άλλων:
- επανασχεδιασμό της διδασκαλίας STEM σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση με αλλαγή παραδείγματος στη διδακτική μεθοδολογία, στην επιμόρφωση εκπαιδευτικών και στη σύνδεση της επιστήμης με την καθημερινή ζωή.
- Κίνητρα για σπουδές στον θεωρητικό πυρήνα των STEM επιστημών: υποτροφίες, αδειοδότηση ερευνητικών θέσεων, σύνδεση Πανεπιστημίου-Βιομηχανίας.
- Ενίσχυση του επαγγελματικού προφίλ του Φυσικού και του Μαθηματικού με κατοχύρωση επαγγελματικών δικαιωμάτων.
- Ειλικρινής συζήτηση για τα Πολυτεχνεία, η αναδιάρθρωση τμημάτων και η σύνδεση με την αγορά εργασίας δεν πρέπει να αποτελεί ταμπού.
Επίλογος
Η τρέχουσα εικόνα είναι απογοητευτική: τα ελληνόπουλα αποστρέφουν το βλέμμα από τον βασικό πυρήνα των θετικών σπουδών· αδυνατούν να φτάσουν σε στοιχειώδες επίπεδο επάρκειας στις ίδιες επιστήμες· ο πληθυσμός της χώρας συρρικνώνεται· οι νέοι επιστήμονές της δεν επιστρέφουν.
Τα όσα τεκμηριώνονται στην παρούσα αναφορά επηρεάζουν καθοριστικά τη μελλοντική πορεία της χώρας σε έναν κόσμο όπου η γνώση δεν είναι πλέον προνόμιο αλλά προϋπόθεση. Σε μια εποχή βίαιης και ραγδαίας μετάβασης δεν αρκούν οι διαπιστώσεις, αλλά πράξεις που υλοποιούνται με ρυθμούς ανάλογους των συντελούμενων αλλαγών.
Το πλήρες κείμενο με αναλυτικά δεδομένα, πίνακες, γραφήματα και πλήρη βιβλιογραφία (25 πηγές) είναι διαθέσιμο εδώ.
Αργύρης Μυστακίδης,
Φυσικός, Εκπ/κός Φροντιστής, Εκπ/κός Αναλυτής
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προσλήψεις εκπαιδευτικών – ΟΠΣΥΔ: Τα 6 βήματα για σωστά δικαιολογητικά και φάκελο
Πανελλήνιες 2026: Το έγγραφο «κλειδί» για την είσοδο στα εξεταστικά κέντρα
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
