Στην τρέχουσα δημόσια συζήτηση για την αλλαγή του τρόπου εισαγωγής στα ΑΕΙ επικεντρωνόμαστε συνεχώς σε εξετάσεις, συστήματα, συντελεστές και «δικαιότερα» φίλτρα. Ωστόσο, πολύ λιγότερο αναπτύσσεται το ζήτημα του ρόλου του σχολείου στη ζωή των μαθητών και στη συνολική εκπαιδευτική διαδικασία.
Η εκπαίδευση δεν πρέπει να ορίζεται ως μια αλυσίδα εξεταστικών σταθμών με μοναδικό στόχο την είσοδο στο πανεπιστήμιο. Στη σύγχρονη κοινωνία, τη φορτωμένη με ένα σωρό στρεσογόνους παράγοντες, το σχολείο οφείλει να λειτουργεί ως χώρος γενικής παιδείας και ανάπτυξης, όπου οι νέοι άνθρωποι αποκτούν δεξιότητες, κριτική σκέψη και αξίες που θα τους καθοδηγήσουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Ο ρόλος του σχολείου δεν είναι να προετοιμάζει για το πανεπιστήμιο.
Στην πράξη, η λειτουργία του Λυκείου έχει μετατραπεί σε προθάλαμο εξετάσεων. Η εκπαιδευτική διαδικασία διαρθρώνεται με βάση την επίδοση σε συνεχείς εξετάσεις, με αποτέλεσμα να περιορίζεται ο χώρος για ουσιαστική μάθηση. Η ύλη εξελίσσεται με ρυθμούς που δυσκολεύουν την εμβάθυνση και την καλλιέργεια δεξιοτήτων, ενώ η αγωνία για τα αποτελέσματα συχνά υπερβαίνει την ίδια τη μαθησιακή διεργασία.
Αυτό το μοντέλο έχει επιπτώσεις στην ψυχολογική κατάσταση των μαθητών και στη σχέση τους με τη γνώση. Η συνεχής έμφαση στη βαθμολογία έχει μετατοπίσει το ενδιαφέρον από την κατανόηση και τη διερεύνηση στο άπλωμα της ύλης και στη διαχείριση βαθμών.
Για να μπορέσουμε όμως να κάνουμε στοχευμένες προτάσεις, πρέπει αρχικά να εντοπίσουμε το πραγματικό πρόβλημα.
Δεν προτείνεται εδώ η απόρριψη των Πανελληνίων Εξετάσεων ως θεσμού. Αυτές μπορούν να παραμείνουν ως ένας διαφανής και αξιοκρατικός μηχανισμός επιλογής για τα ΑΕΙ. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην ανάθεση στο σχολείο διπλού ρόλου. Το σχολείο είναι σωστά επιφορτισμένο με την παροχή γενικής παιδείας στους μαθητές αλλά και με το ρόλο της επιλογής των μαθητών για τα πανεπιστήμια. Οι ίδιοι καθηγητές που πρέπει να καθοδηγήσουν τους εφήβους στην εκπαιδευτική διαδικασία, που πρέπει να αναπτύξουν σχέση εμπιστοσύνης με τους μαθητές τους, θα αναλάβουν ταυτόχρονα και την αξιολόγηση για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.
Η ταυτόχρονη λειτουργία του Λυκείου ως χώρου παιδαγωγικής ανάπτυξης και ως εξεταστικού κέντρου εισαγωγής στα ΑΕΙ δημιουργεί μια ασυμβατότητα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η παιδαγωγική σχέση στην τάξη υποτάσσεται στις ανάγκες της επίδοσης, με αποτέλεσμα να υπονομεύονται οι στόχοι της γενικής εκπαίδευσης.
Η πρόταση που προωθείται εδώ έχει τρεις πυλώνες:
- Πλήρης αποσύνδεση του Λυκείου από την εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Το Λύκειο πρέπει να θεωρείται κατά βάση χώρος γενικής παιδείας και ανάπτυξης δεξιοτήτων. Το απολυτήριο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την πρόσβαση στα ΑΕΙ. Αντίθετα, πρέπει να υπηρετεί την πιστοποίηση ολοκλήρωσης μιας πλήρους μαθησιακής διαδρομής που περιλαμβάνει γνώσεις, δεξιότητες και εξέλιξη.
- Το απολυτήριο να αποκτήσει παιδαγωγικά κριτήρια.
Η αξιολόγηση στο Λύκειο πρέπει να εστιάζει στη διαρκή και ουσιαστική αξιολόγηση της μαθησιακής πορείας, βασιζόμενη σε ποικίλες μορφές αξιολόγησης (εργασίες, συμμετοχή, συνεργασία), αντί για ένα πλήθος κεντρικών εξετάσεων υψηλού διακυβεύματος. Ο στόχος είναι η υποστήριξη της μαθησιακής εξέλιξης και όχι ο καθορισμός μιας τελικής λίστας επιτυχόντων.
- Οι πανελλαδικές εξετάσεις να γίνουν πλήρως αυτόνομος θεσμός.
Οι Πανελλαδικές εξετάσεις μπορούν να συνεχίσουν να υπηρετούν το σκοπό της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά πρέπει να διεξάγονται ανεξάρτητα από το σχολικό πλαίσιο και χωρίς να επηρεάζουν το απολυτήριο. Η συμμετοχή σε αυτές δεν θα πρέπει να είναι δεσμευτική με βάση το χρόνο αποφοίτησης, μπορεί να διενεργείται από τον υποψήφιο όταν επιλέγει να διεκδικήσει μια θέση στην ανώτατη εκπαίδευση.
Με τον τρόπο αυτό, το άγχος και η πίεση που συνεπάγεται ένα εξεταστικό σύστημα δεν επιβάλλονται σε όλους τους μαθητές, αλλά σε όσους επιθυμούν να ακολουθήσουν αυτήν τη διαδρομή.
Η στρέβλωση επεκτείνεται και βαθύτερα. Γίνεται προσπάθεια ο ρόλος του σχολείου να μεταστραφεί και να γίνει είτε χώρος προετοιμασίας εξετάσεων είτε γραφείο εύρεσης εργασίας. Η εκπαίδευση δεν πρέπει να εξισώνεται με την κάλυψη αναγκών της αγοράς εργασίας ούτε να λειτουργεί με όρους οικονομικής αποδοτικότητας. Ο βασικός στόχος του σχολείου πρέπει να είναι η καλλιέργεια σκέψης, η ανάπτυξη κοινωνικών και γνωστικών δεξιοτήτων και η ενίσχυση της ικανότητας των νέων να αντιμετωπίζουν σύνθετες καταστάσεις με κριτικό πνεύμα.
Μόνο έτσι το σχολείο μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων ανθρώπων, ικανών να δημιουργούν και να προσαρμόζονται, όχι μόνο να «περνούν εξετάσεις».
Η πρόταση για την αποσύνδεση του Λυκείου από το εξεταστικό σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ και η αναδιάρθρωση της αξιολόγησης με παιδαγωγικά κριτήρια δεν είναι μια απλή ιδέα. Είναι μια επιλογή που αναδεικνύει τον εκπαιδευτικό ρόλο του σχολείου και αναζητεί έναν δίκαιο και λειτουργικό τρόπο πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση.
Όσο συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε το σχολείο ως μηχανισμό επιλογής, θα εξακολουθούμε να αφαιρούμε από το εκπαιδευτικό σύστημα τον βασικό του σκοπό: την ολόπλευρη ανάπτυξη των νέων ανθρώπων.
*Εκπαιδευτικός
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
