Δανειζόμαστε τα λόγια του Οδυσσέα Ελύτη για να αναδείξουμε τον σπουδαίο ρόλο, που μπορούν να διαδραματίσουν τα Ωδεία (κυρίως τα Δημοτικά) και τα Μουσικά Σχολεία στο πολιτιστικό παρόν και μέλλον της Ελλάδας με προβολή της έννοιας της Ελληνικότητας μιας και βιώνουμε την παγκόσμια μεταμοντέρνα πραγματικότητα.
Αυτό το ζήτημα αναβιώνει καθώς είχε τεθεί και στις αρχές του 20ού αιώνα από τον μουσουργό Μανώλη Καλομοίρη. Αφορούσε τη δημιουργία εθνικής έντεχνης μουσικής όπως και της προβολής της από τους μουσικούς θεσμούς. Η θεώρηση αυτή αντικατόπτριζε την ευρύτερη πολιτιστική πολιτική του μεγάλου Κρητικού πολιτικού, Ελευθερίου Βενιζέλου, και την, δικής του επίδρασης, λογοτεχνική Γενιά του ’30 που υποστηρίζει τον δημιουργικό διάλογο του Ελληνικού Πνεύματος με τον Δυτικό κόσμο (Ανδρόνογλου, 2020). Eντεύθεν, η ελληνική ταυτότητα μετατοπίζεται από το έθνος στον λαό και τα κριτήρια μετατρέπονται από πολιτιστικά σε πολιτικά (Τσαούσης, 2009).
Σε επίπεδο προγραμμάτων σπουδών τόσο των Ωδείων όσο και των Μουσικών Σχολείων της χώρας προβλέπεται η εκμάθηση και προβολή του έργου νεοελλήνων μουσουργών. Αυτό όμως οφείλει να συμβαίνει σε μόνιμη βάση και όχι σπασμωδικά, με πρωτοβουλία των καλλιτεχνικών διευθύνσεων των Ωδείων, των διευθύνσεων των Μουσικών Σχολείων και με κατευθυντήριες γραμμές από τα Υπουργεία Παιδείας και Πολιτισμού. Ο Θεοδωράκης (2011) εν έτει 1970 διατυπώνει: «Η εθνική κουλτούρα αποτελεί τη βάση της συγκρότησης τόσο της ανθρώπινης προσωπικότητας όσο και των εθνικών ομάδων» (σ. 217). Για μεγαλύτερη σαφήνεια, τα παραπάνω τίθενται στο πνεύμα του δημιουργικού πατριωτισμού σύμφωνα με τον οποίο υφίσταται ο σεβασμός και η εκτίμηση προς τους άλλους λαούς παρά η απόρριψη και η μισαλλοδοξία, στοιχεία που προτάσσει ο αντιδραστικός εθνικισμός.
Γιατί όμως να υφίσταται αυτή η περιεχομενική μορφή σε επίπεδο εκπαίδευσης και συναυλιών; Εκπαιδευτικά, η διδασκαλία και καλλιτεχνικές δράσεις με ερμηνείες μνημειωδών έργων μεγάλων νεοελλήνων μουσουργών αποτελούν βιωματικό μάθημα Ιστορίας της Νεοελληνικής Μουσικής για τους σπουδαστές/τριες των ωδείων και μουσικών σχολείων αλλά και κατανόηση της σύνδεσης της Ιστορίας της Μουσικής με την κοινωνικοπολιτική Ιστορία. Ο πολιτισμός ως Ιστορία, είναι η πιο μακρόπνοη σύμφωνα με τον Braudel (2017).
Επίσης και όσον αφορά τις ευρύτερες τοπικές κοινωνίες, λόγω του ότι τα Ωδεία και τα Μουσικά Σχολεία είναι Δημοτικά (μιας και αναφερόμαστε σε αυτά) και Κρατικά αντίστοιχα, οφείλουν να λειτουργούν ως κοινότητες πρακτικής και μάθησης με σκοπό την οικοδόμηση γνώσης και της μετάδοσής της στους πολίτες ως περιφερειακούς συμμετέχοντες ή αλλιώς παρατηρητές. Ως γνώση, για το συγκεκριμένο ζήτημα ορίζουμε τα έργα-μνημεία του παγκόσμιου αλλά και του νεοελληνικού μουσικού πολιτισμού που εδώ μας αφορά.
Το γεγονός λειτουργίας του Ωδείων και Μουσικών Σχολείων ως κοινοτήτων πρακτικής και μάθησης ορίζονται από τον κοινωνικοπολιτισμικό τους ρόλο και με προοδευτικό πρόσημο που στην Ελληνική Ιστορία ανάγεται στην περίοδο διακυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου που αντιμετώπιζε το σχολείο [στην περίπτωσή μας και το ωδείο] ως θεσμό, κρατικό και πολιτισμικό, στην ελληνική κοινωνία (Μελετιάδης, 2021). Παιδαγωγικά, αυτό ανάγεται στο προοδευτικό κίνημα και στις θεωρήσεις του Αμερικανού παιδαγωγού John Dewey.
Όσον αφορά το περιεχόμενο που αφορά την προβολή νεοελλήνων μουσουργών τιθεται υπό ευρύτερο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο. Έτσι, στη σημερινή μεταμοντέρνα παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, καθώς ο Μεταμοντερνισμός οριοθετεί τον εθνικό λόγο κατά τον Giddens (2002), κρίνεται αναγκαία η ενίσχυση της τοπικότητας και της προώθησης των μνημείων του νεοελληνικού μουσικού πολιτισμού, πέραν των προερχόμενων από την δυτική έντεχνη μουσική δημιουργία που αποτελούν έργα εκ των ων ουκ άνευ όπως ορίζεται από την ύλη σπουδών τόσο για τα Μουσικά Σχολεία όσο και για τα Ωδεία της χώρας. Το φιλόμουσο κοινό της χώρας μας πρέπει να κατανοεί όχι μόνο αισθητικά και αφηρημένα αλλά λογικά και συγκεκριμένα όπως διατυπώνει ο Μίκης Θεοδωράκης (ό.π.). Έτσι, σε αυτή την πρόταση υπάρχει συγκεκριμένο περιεχόμενο και ιδέες που το αφορούν και το κατανοούν.
Σύμφωνα με τον Braudel (ό.π.) κάθε συλλογισμός χρίζει ενός γενικότερου συστήματος αναφοράς. Σχετικά με την πρόταση του άρθρου θα μπορούσαμε να πούμε ότι διαπνέεται το πνεύμα του διαλεκτικού υλισμού όπου η τέχνη ανήκει στο γενικότερο παιδευσιακό εποικοδόμημα που καθορίζεται από τις κοινωνικοϊστορικές συνθήκες (Ανδρόνογλου, ό.π.).
Εν κατακλείδει, κατανοούμε τη σημασία του όρου Δημοτικό και Κρατικό για τα Ωδεία και Μουσικά Σχολεία της χώρας όπως και το χρέος τους να προβάλλουν την έννοια της Ελληνικότητας αφουγκραζόμενα τα σημεία των καιρών τόσο στη μουσική εκπαίδευση όσο και στην κοινωνία γενικότερα καθώς κοινωνία και πολιτισμός είναι αλληλένδετα (Braudel, ό.π.)-της Ελληνικότητας που εμπερικλείει τις ιδέες της Δημοκρατίας, της Κοινωνικής Δικαιοσύνης, της Ισότητας, της Ελευθερίας. Σαφώς δεν αποτελούν «ανήλιαγα οικήματα» και «μαρμαρένιους τάφους» όπως διατυπώνει ο κατά τα λοιπά σπουδαίος της ελληνικής μουσικής, Μάνος Χατζιδάκις (1980) για τα ωδεία που ήδη υφίσταντο. Θεωρούμε ότι αυτές οι εκπαιδευτικές δομές μπορούν να αποτελέσουν ψηφιδωτά για μιαν Άνοιξη στην Ελλάδα ή κατά τον Μίκη Θεοδωράκη, για την «αναγέννηση της ελληνικής σκέψης και της ελληνικής τέχνης».
*Ο Ιωάννης Ανδρόνογλου είναι Διδάκτωρ Μουσικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μεταδιδάκτωρ και Επιστημονικός Συνεργάτης του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Διευθυντής του Δημοτικού Ωδείου Γιαννιτσών και καθηγητής κιθάρας του Μουσικού Σχολείου Γιαννιτσών https://www.yiannisandronoglou.gr/
Βιβλιογραφία
- Ανδρόνογλου, Ι. (2020). Η Ελληνική Παραδοσιακή Μουσική ως Πηγή Έμπνευσης στη Σύνθεση Έργων για Κιθάρα. Αεράκης-Κρητικό Μουσικό Εργαστήρι & Σείστρον.
- Θεοδωράκης, Μ. (2011). Το Χρέος. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
- Μελετιάδης, Χ. (2021). Το ελληνικό σχολείο τον 20ο αιώνα: ο ρόλος του Βενιζέλου. Στο Γ, Κουκουράκης & Τ. Σακελλαρόπουλος (επιμ.), Η Πολιτική Κληρονομιά του Ελευθερίου Βενιζέλου: Συνέχειες και Ασυνέχειες (σσ. 319-343). Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος».
- Τσαούσης, Δ. (2009). Ελληνισμός και Ελληνικότητα. Στο Δ. Τσαούση (επιμ.), Ελληνισμός- Ελληνικότητα (σσ. 15-25). Βιβλιοπωλείον της Εστίας,.
- Χατζιδάκις, Μ. (1980). Τα Σχόλια του Τρίτου. Εξάντας.
- Braudel, F. (2017). Γραμματική των Πολιτισμών (Α. Αλεξάκης, μτφρ.). Μ.Ι.Ε.Τ.
- Giddens, A. (2002). Κοινωνιολογία (Δ. Τσαούσης, μτφρ. & επιμ.). Gutenberg, 2002
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Ιδιωτικά σχολεία: Γείτονας, Ιόνιος και Εράσμειος σε επαφές με μεγάλα funds
Έρχονται πρόστιμα μέχρι και 1.000 ευρώ σε χιλιάδες κατόχους οχημάτων
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
