Χρήστος Δούκας Σε ό,τι αφορά στο predator και στα άλλα εργαλεία παρακολουθήσεων, επιλαμβάνονται (πρέπει να επιλαμβάνονται) τα όργανα απόδοσης δικαιοσύνης και σωφρονισμού της πολιτικής παρεκτροπής.
Αλλά το θέμα έχει μεγαλύτερες διαστάσεις, αν το εντάξουμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μηχανισμών ελέγχου της κοινωνικής και προσωπικής ζωής.
Όπου εδώ ο αθέμιτος έλεγχος δεν περιορίζεται μόνο στους λίγους διαχειριστές της εξουσίας και των κρίσιμων κόμβων αποφάσεων, όσο σημαντικοί και αν είναι αυτοί, αλλά επεκτείνεται και στους πολλούς ελεγχόμενους ανθρώπους από τους λίγους ελέγχοντες, κατόχους των μηχανισμών επιβολής.
Τους ελέγχους αυτούς έχει εντοπίσει εδώ και καιρό ο Φουκώ, όταν επινόησε το «πανοπτικό» ως μηχανισμό επίβλεψης όπου οι πολλοί επιτηρούμενοι είναι ορατοί σε σχέση με τους λίγους επιτηρητές που είναι αόρατοι και γι' αυτό ωσεί παρόντες παντού και πάντα.
Φανταστείτε το πανοπτικό στους καιρούς μας, εν μέσω ψηφιακών εργαλείων, με πλατφόρμες, αλγόριθμους, κάμερες, κώδικες, κοινωνικά δίκτυα κτλ και θα έχετε μια πλήρη εικόνα της σύγχρονης παρακολούθησης συμπεριφορών. Που δεν είναι μόνο παρακολούθηση αλλά και έλεγχος συμπεριφοράς, συμμόρφωση στους «κανόνες» του συστήματος, σε μια «κοινωνία των ελέγχων», όπως την περιέγραψε ο Ντελέζ, όπου οι χρήστες καθοδηγούνται και συμμορφώνονται λόγω της αβεβαιότητας, της ασφάλειας και της αστάθειας που επικρατεί στις συνθήκες της ζωής.
Όμως παρά τη διάχυση των ελέγχων μέσω των τεχνολογικών εργαλείων, η εξουσία δεν
κατακερματίζεται, αλλά επικεντρώνεται σε ορισμένα κέντρα ισχύος που επωφελούνται για να ενισχύσουν το ρόλο τους.
Όταν οι μεγιστάνες των νέων τεχνολογικών μέσων, συγκεντρώνονται σε 3-4 κατόχους είναι εύκολο να υποθέσει κανείς τον πραγματικό χαρακτήρα της νέας κατάστασης πραγμάτων. Πρόκειται για μια νέα φάση συσσώρευσης πλούτου στα χέρια των τεχνολογικών κολοσσών (Google, Amazon, Microsofort κ.α.), στο πλαίσιο του «καπιταλισμού της πλατφόρμας», που λειτουργεί μετατρέποντας την ανθρώπινη εμπειρία σε δεδομένα για την αξιοποίησή τους στις αγορές των εμπορευματικών προιόντων και των δομών πρόβλεψης και ποδηγέτησης των ανθρώπινων αντιδράσεων
Ορισμένοι μιλούν για ένα φαινόμενο «πολιτικού καπιταλισμού», όπου οικονομική και πολιτική ολιγαρχία συμπίπτουν όλο και περισσότερο με πιο εμφανή μορφή τον τραμπισμό στη μεγάλη κλίμακα, αλλά και άλλες μορφές καθημερινών πελατειακών συναλλαγών πολιτικών αρχών, κράτους και ολιγοπωλιακών συμφερόντων.
Δεν πρέπει ωστόσο να παραβλέψουμε τα όρια των μηχανισμών οικονομικής
υποταγής. Τα ίδια μέσα που χρησιμοποιούνται για την οικονομική καθυπόταξη, είναι και εκείνα όπου οι χρήστες ως συμμετέχοντες, έχουν τη δύναμη να διαμορφώνουν μορφές αντίστασης και δημιουργικής προοπτικής, εμπλουτίζοντας τις αρχές της δημοκρατίας και της ισότητας.
Δεν πρέπει να παραβλέψουμε, για παράδειγμα, ελπιδοφόρες πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, όπως η σύμπραξη δήμων, μεταξύ τους και ο δήμος αθηναίων, για την ένταξη της δυναμικής της ψηφιοποίησης, σε δίκτυα κοινωνικής συμμετοχής για την υποστήριξη των δημοτών, σε θέματα αιχμής όπως η το κλίμα, η υγεία, η ενέργεια, κατοικία.
Η επιτήρηση δεν είναι αναπόφευκτη μοίρα, αλλά πολιτική-κοινωνική επιλογή που μπορεί να ρυθμιστεί, να περιοριστεί και να επανασχεδιαστεί, ισορροπώντας μεταξύ μεγαλύτερης ελευθερίας και καλύτερης ασφάλειας.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τέλος τα παλιά διπλώματα: Τι αλλάζει για όλους τους οδηγούς
Διορισμοί εκπαιδευτικών 2026: Το ΦΕΚ με τα νέα πτυχία που «ξεκλειδώνουν» 10.000 μόνιμες θέσεις
