Alfavita Newsroom Δεν είναι συνηθισμένο, σε ένα παγκόσμιο οικονομικό φόρουμ, να ανοίγει μια πολιτική ομιλία με έναν αρχαίο Έλληνα ιστορικό. Κι όμως, αυτό ακριβώς έκανε ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός, επιλέγοντας τον Θουκυδίδη για να περιγράψει τη σημερινή διεθνή πραγματικότητα. Όχι ως ιστορικό στολίδι, αλλά ως ψυχρή προειδοποίηση.
«Ο κόσμος δεν βρίσκεται σε μετάβαση, αλλά σε ρήξη», είπε. Και για να το εξηγήσει, ανέτρεξε στον περίφημο «Διάλογο των Μηλίων», εκεί όπου η αθηναϊκή ισχύς απογυμνώνεται από κάθε ηθικό μανδύα και συνοψίζεται στη φράση:
«Οι ισχυροί πράττουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι πρέπει».
Από τη Μήλο στη Γροιλανδία
Η ιστορική αυτή αναφορά δεν έμεινε στο επίπεδο της ακαδημαϊκής σκέψης. Το CNN, σε ανάλυσή του, παραλληλίζει τη στάση της αρχαίας Αθήνας απέναντι στη Μήλο με τη σύγχρονη αμερικανική πολιτική ισχύος – ειδικά σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία και τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στους συμμάχους τους.
Το 416 π.Χ., η Αθήνα δεν κατέλαβε τη Μήλο επειδή απειλούνταν άμεσα, αλλά επειδή η ουδετερότητα θεωρήθηκε ασύμβατη με την ηγεμονία. Η Μήλος δεν είχε στρατό, ούτε φιλοδοξίες. Είχε όμως γεωγραφική σημασία. Και αυτό αρκούσε.
Το τίμημα ήταν βαρύ. Η βίαιη επιβολή ισχύος διέβρωσε τις συμμαχίες, υπονόμευσε την εμπιστοσύνη και, μέσα σε λίγα χρόνια, συνέβαλε στην κατάρρευση της αθηναϊκής ηγεμονίας. Το μάθημα καταγράφηκε από τον Θουκυδίδη όχι ως ηθικό δίδαγμα, αλλά ως ψυχρός νόμος της πολιτικής.
Η ισχύς χωρίς συναίνεση είναι εύθραυστη
Αυτό ακριβώς το σημείο ανέδειξε ο Κάρνεϊ. Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να επιβάλλουν τη θέλησή τους βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα, όμως, η ισχύς που δεν στηρίζεται στη συναίνεση μετατρέπεται σε μπούμερανγκ.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην ίδια συγκυρία, δηλώσεις στελεχών του Λευκού Οίκου –όπως εκείνη του Στίβεν Μίλερ ότι «ο κόσμος κυβερνάται από τη δύναμη»– προκάλεσαν ανησυχία όχι για την ειλικρίνειά τους, αλλά για το μήνυμα που στέλνουν στους συμμάχους.
Η ιστορία της Αθήνας θυμίζει ότι οι αυτοκρατορίες δεν καταρρέουν όταν χάνουν τη στρατιωτική τους υπεροχή, αλλά όταν χάνουν τους συμμάχους τους.
Θουκυδίδης, Χάβελ και «ζωή μέσα στο ψέμα»
Ο Καναδός πρωθυπουργός δεν έμεινε στον Θουκυδίδη. Επικαλέστηκε τον Βάτσλαβ Χάβελ για να εξηγήσει πώς τα συστήματα ισχύος συντηρούνται όχι μόνο με τη βία, αλλά και με τη σιωπηρή αποδοχή. Με τη «ζωή μέσα στο ψέμα».
Για δεκαετίες, είπε, πολλές χώρες προσποιούνταν ότι ζουν σε έναν κόσμο κανόνων, ενώ γνώριζαν ότι οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά. Το σύστημα λειτουργούσε επειδή όλοι έκαναν πως πιστεύουν σε αυτό. Σήμερα, αυτή η προσποίηση καταρρέει. Και μαζί της καταρρέει και η ψευδαίσθηση μιας ουδέτερης παγκόσμιας τάξης.
«Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού»
Η φράση του Κάρνεϊ που έγινε viral συμπυκνώνει τη θουκυδίδεια σκέψη στον 21ο αιώνα. Οι μεσαίες δυνάμεις –και κατ’ επέκταση οι κοινωνίες– δεν μπορούν να επιβιώσουν μόνες τους σε έναν κόσμο ωμής ισχύος. Η απομόνωση δεν είναι λύση· είναι αδυναμία μεταμφιεσμένη σε κυριαρχία.
Η απάντηση, υποστήριξε, βρίσκεται στη συλλογική δράση, στις πραγματικές συμμαχίες, στα κοινά πρότυπα και στη θεσμική ανθεκτικότητα. Όχι στην επιστροφή σε μια παλιά τάξη πραγμάτων που έτσι κι αλλιώς δεν ήταν ποτέ αθώα.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Μήπως έχετε κλήσεις που αγνοείτε; Πώς να τις ελέγξετε online
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
