Σήμερα, Πέμπτη 16 Ιουλίου, ολοκληρώνεται η υποβολή των Μηχανογραφικών Δελτίων για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026, με τους υποψηφίους να έχουν δικαίωμα οριστικοποίησης έως τα μεσάνυχτα. Αμέσως μετά, η αγωνία μεταφέρεται στην ανακοίνωση των Βάσεων Εισαγωγής και στον αριθμό των υποψηφίων που θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν μία θέση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Μαζί, όμως, με την αντίστροφη μέτρηση για τις Βάσεις επιστρέφει και η συζήτηση για την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Το μικροσκόπιο πέφτει στις τουλάχιστον 10.000 θέσεις που θα μείνουν κενές στα ΑΕΙ
Η συγκεκριμένη εξέλιξη καταγράφεται σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού, όπου στην εκπαιδευτική αγορά δραστηριοποιούνται πλέον ιδιωτικά πανεπιστήμια και κολλέγια που προσφέρουν τριετείς προπτυχιακές σπουδές με πλήρη επαγγελματικά δικαιώματα.
Η ΕΒΕ είναι ένας θεσμός που καθιερώθηκε ως ακαδημαϊκό φίλτρο, προκειμένου να περιοριστεί η εισαγωγή φοιτητών χωρίς το αναγκαίο γνωστικό υπόβαθρο, αλλά ο οποίος έξι χρόνια μετά εξακολουθεί να παράγει ένα εμφανές παράδοξο: χιλιάδες υποψήφιοι μένουν εκτός της διαδικασίας, την ώρα που χιλιάδες θέσεις –κυρίως σε περιφερειακά τμήματα– δεν καλύπτονται.
Μπροστά σε αυτή την αντίφαση, ο μαθηματικός, εκπαιδευτικός αναλυτής Γιάννης Ζαμπέλης, καταθέτει τέσσερις συγκεκριμένες προτάσεις για την ΕΒΕ, τις κενές θέσεις και τις μετεγγραφές. Κεντρική θέση στην παρέμβασή του κατέχει η θέσπιση μιας Β΄ Κατανομής, μέσω της οποίας οι θέσεις που παραμένουν αδιάθετες μετά την πρώτη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων θα μπορούν να προσφέρονται εκ νέου στους υποψηφίους.
162.877 υποψήφιοι εκτός Τριτοβάθμιας σε πέντε χρόνια
Η ανάλυση του Γιάννη Ζαμπέλη βασίζεται στην επεξεργασία των επίσημων στοιχείων του Υπουργείου Παιδείας για τους υποψηφίους του 90% των ΓΕΛ και ΕΠΑΛ, δηλαδή όσους συμμετείχαν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις κάθε συγκεκριμένης χρονιάς.
Σύμφωνα με την επεξεργασία του στο PaideiaNet, κατά την πενταετία 2021–2025:
- 162.877 υποψήφιοι ΓΕΛ και ΕΠΑΛ έμειναν εκτός Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
Από αυτούς, 132.880 δεν υπέβαλαν μηχανογραφικό, καθώς δεν έφτασαν στις ελάχιστες βαθμολογικές προϋποθέσεις που απαιτούνταν για να αποκτήσουν ουσιαστική πρόσβαση στη διαδικασία επιλογής. - Άλλοι 29.997 υπέβαλαν μηχανογραφικό, αλλά δεν συγκέντρωσαν τα μόρια που απαιτούνταν για κανένα από τα τμήματα που μπορούσαν ή επέλεξαν να δηλώσουν.
Η εκτίμηση των 132.880 αποκλεισμών λόγω ΕΒΕ προκύπτει από τον υπολογισμό της διαφοράς ανάμεσα στο σύνολο των υποψηφίων και σε όσους τελικά έφτασαν στην υποβολή μηχανογραφικού. Δεν αποτελεί ξεχωριστό, αυτούσιο δείκτη που δημοσιεύει το Υπουργείο Παιδείας.
Η τάξη μεγέθους αποτυπώνει ένα πραγματικό πρόβλημα: η μεγάλη πλειονότητα όσων μένουν εκτός δεν αποκλείεται στην τελική κατάταξη των Βάσεων, αλλά σε προηγούμενο στάδιο, πριν αποκτήσει τη δυνατότητα να διεκδικήσει το σύνολο των διαθέσιμων επιλογών.
Περίπου 38.900 θέσεις εισακτέων παρέμειναν κενές
Την ίδια περίοδο, από τη σύγκριση των συνολικών θέσεων εισακτέων με τον αριθμό των εισαχθέντων προκύπτει ότι περίπου 38.891 θέσεις παρέμειναν αδιάθετες.
| Έτος | Θέσεις εισακτέων | Εισαχθέντες | Κενές θέσεις | Ποσοστό κενών |
|---|---|---|---|---|
| 2021 | 77.415 | 63.239 | 14.176 | 18,3% |
| 2022 | 68.394 | 61.682 | 6.712 | 9,8% |
| 2023 | 68.574 | 61.950 | 6.624 | 9,7% |
| 2024 | 68.851 | 63.412 | 5.439 | 7,9% |
| 2025 | 68.788 | 62.848 | 5.940 | 8,6% |
| Σύνολο πενταετίας | 352.022 | 313.131 | 38.891 | 11,0% |
Οι αριθμοί των εισαχθέντων ανά έτος επιβεβαιώνονται και από τις επίσημες ανακοινώσεις των αποτελεσμάτων του Υπουργείου Παιδείας.
Το 85,4% των κενών θέσεων συνδέεται με τον περιορισμό που επιβάλλει η ΕΒΕ και όχι αποκλειστικά με την απουσία ενδιαφέροντος για τα συγκεκριμένα τμήματα. Πρόκειται για αναλυτικό υπολογισμό και όχι για επίσημο δείκτη του Υπουργείου Παιδείας, στοιχείο που πρέπει να αναφέρεται ρητά.
Η ουσία της στρέβλωσης, όπως την περιγράφει ο Γιάννης Ζαμπέλης, βρίσκεται στο γεγονός ότι ένας υποψήφιος που δεν φτάνει την κατώτατη ΕΒΕ των διαθέσιμων τμημάτων του πεδίου του δεν μπορεί να τα δηλώσει, ακόμη και όταν ορισμένα από αυτά θα καταλήξουν με δεκάδες ή εκατοντάδες κενές θέσεις.
Το σύστημα, επομένως, δεν περιμένει να ολοκληρωθεί η κατάταξη όλων των ενδιαφερομένων για να διαπιστώσει ποιος μπορεί να καλύψει κάθε θέση. Αποκλείει ένα μέρος των υποψηφίων πριν από την πραγματική αντιπαραβολή προσφοράς και ζήτησης.
Η πρόταση για Β΄ κατανομή των κενών θέσεων
Η κεντρική πρόταση του Γιάννη Ζαμπέλη είναι η καθιέρωση μιας δεύτερης κατανομής θέσεων, μετά την ανακοίνωση των αρχικών αποτελεσμάτων.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο μοντέλο:
Η πρώτη κατανομή θα πραγματοποιείται κανονικά, με την ΕΒΕ και τις ισχύουσες Βάσεις Εισαγωγής.
Μετά την ολοκλήρωση των εγγραφών ή την οριστικοποίηση των αποτελεσμάτων θα καταγράφονται οι θέσεις που δεν καλύφθηκαν.
Οι αδιάθετες θέσεις θα ανοίγουν σε δεύτερο γύρο για όσους συμμετείχαν στις Πανελλαδικές.
Η επιλογή θα γίνεται με βάση τα μόρια και τη σειρά κατάταξης, χωρίς να εφαρμόζεται εκ νέου ο απόλυτος φραγμός της ΕΒΕ.
Το μοντέλο αντλεί έμπνευση από τις διαδικασίες Β΄ Κατανομής που εφαρμόζονται στα δημόσια πανεπιστήμια της Κύπρου για θέσεις οι οποίες κενώνονται ή δεν γίνονται αποδεκτές μετά την αρχική κατανομή. Στην κυπριακή διαδικασία εξακολουθούν να προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις πρόσβασης ανά πρόγραμμα, επομένως η ελληνική πρόταση δεν αποτελεί μηχανική αντιγραφή, αλλά προσαρμογή της λογικής επαναδιάθεσης των κενών θέσεων.
Η ΕΒΕ, έτσι, δεν θα καταργούνταν. Θα παρέμενε ως κριτήριο της πρώτης και κύριας κατανομής, αλλά θα έπαυε να οδηγεί στην οριστική απώλεια μιας δημόσια χρηματοδοτούμενης πανεπιστημιακής θέσης, όταν δεν υπάρχει άλλος υποψήφιος που να πληροί το αρχικό όριο.
Με απλά λόγια, το ερώτημα που θέτει η πρόταση είναι σαφές: εφόσον μια θέση πρόκειται ούτως ή άλλως να μείνει κενή, γιατί να μη δοθεί στον επόμενο υποψήφιο της κατάταξης που έχει συμμετάσχει κανονικά στις Πανελλαδικές;
Από το 0,80 στο 0,60: Η δεύτερη αλλαγή στην ΕΒΕ
Η δεύτερη παρέμβαση που προτείνεται αφορά τον κατώτατο επιτρεπόμενο συντελεστή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής.
Με το ισχύον σύστημα, κάθε Τμήμα ορίζει συντελεστή ΕΒΕ μέσα στο εύρος από 0,80 έως 1,20 επί της αντίστοιχης βαθμολογικής τιμής αναφοράς. Η πρόταση του Γιάννη Ζαμπέλη δεν είναι να οριστεί οριζόντια ΕΒΕ 0,60 για όλα τα Τμήματα, αλλά να μειωθεί ο κατώτατος επιτρεπόμενος συντελεστής από το 0,80 στο 0,60, ώστε τα Τμήματα που αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα κάλυψης να μπορούν να επιλέξουν χαμηλότερο όριο.
Για το 2026, η τιμή αναφοράς του 4ου Επιστημονικού Πεδίου διαμορφώθηκε στο 10,33, χαμηλότερα από το 13,09 του 2ου Πεδίου και το 12,32 του 3ου.
Κατά την ανάλυση του Ζαμπέλη, η μεγάλη αυτή απόσταση δημιουργεί κίνητρο ώστε Τμήματα με αντικείμενο τις φυσικές επιστήμες, το περιβάλλον, τη γεωπονία ή τη δασολογία να εντάσσονται και στο 4ο Πεδίο, επειδή εκεί η ΕΒΕ είναι χαμηλότερη και η δεξαμενή δυνητικών υποψηφίων μεγαλύτερη.
Στο 4ο Πεδίο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
- Τμήματα Περιβάλλοντος σε Μυτιλήνη, Ζάκυνθο και Λάρισα
- Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης στην Ορεστιάδα
- Τμήματα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος σε Ορεστιάδα και Καρπενήσι
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα προγράμματα αυτά δεν μπορούν να έχουν διεπιστημονικό χαρακτήρα. Είναι ότι οι υποψήφιοι του 4ου Πεδίου εξετάζονται πανελλαδικά σε Μαθηματικά, Οικονομία και Πληροφορική και όχι σε Φυσική, Χημεία ή Βιολογία. Επομένως, ενδέχεται να εισέρχονται σε Τμήματα με ισχυρό κορμό φυσικών επιστημών έχοντας σημαντικό κενό ως προς τα προαπαιτούμενα γνωστικά αντικείμενα.
Πρόκειται για μια αντίφαση που αγγίζει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης της ΕΒΕ: το μέτρο σχεδιάστηκε για να διασφαλίζει ότι οι εισακτέοι διαθέτουν επαρκές υπόβαθρο, αλλά η αυστηρότητά του μπορεί να ωθεί ορισμένα Τμήματα να αναζητούν υποψηφίους σε επιστημονικά πεδία με μικρότερη γνωστική αντιστοιχία.
Μετεγγραφές: Γιατί καλύπτονται τα αδέλφια αλλά όχι γονέας και παιδί;
Η τρίτη πρόταση αφορά τη μοριοδότηση και τις ειδικές προβλέψεις για οικογένειες των οποίων περισσότερα από ένα μέλη σπουδάζουν ταυτόχρονα σε διαφορετικές πόλεις.
Το υφιστάμενο πλαίσιο αναγνωρίζει ως ιδιαίτερη κατηγορία τη φοίτηση αδελφών σε διαφορετικές πόλεις. Δεν προβλέπει, όμως, αντίστοιχη αντιμετώπιση όταν τα δύο μέλη της οικογένειας είναι γονέας και παιδί.
Η οικονομική πραγματικότητα μπορεί να είναι ακριβώς η ίδια: δύο φοιτητικές κατοικίες, δύο ενοίκια, μετακινήσεις και αυξημένα έξοδα διαβίωσης. Η συγγενική σχέση αλλάζει, όχι όμως και το οικονομικό βάρος.
Η πρόταση Ζαμπέλη είναι η σχετική πρόβλεψη να επεκταθεί σε κάθε περίπτωση παράλληλης φοίτησης συγγενών πρώτου βαθμού, εφόσον αποδεικνύεται ότι δύο μέλη της ίδιας οικογένειας φοιτούν ταυτόχρονα σε διαφορετικές πόλεις.
Μετεγγραφές με μηδενικά μόρια όταν υπάρχουν κενές θέσεις
Η τέταρτη παρέμβαση αφορά τις μετεγγραφές βάσει οικονομικών και κοινωνικών κριτηρίων και τη Γνωμοδότηση 31/2023 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
Το ισχύον πλαίσιο θέτει ως γενικό ανώτατο όριο το 15% των εισακτέων κάθε Τμήματος για τις συγκεκριμένες μετεγγραφές. Η Γνωμοδότηση 31/2023 κατέληξε ομόφωνα ότι φοιτητής με μηδενικό αριθμό μορίων δεν μπορεί να μετεγγραφεί βάσει οικονομικών κριτηρίων, ακόμη και όταν δεν έχει καλυφθεί το όριο του 15%.
Η λογική της γνωμοδότησης είναι ότι το 15% αποτελεί ανώτατο όριο και όχι υποχρεωτικό αριθμό θέσεων που πρέπει να καλυφθεί. Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένα οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια, άρα η απουσία οποιασδήποτε μοριοδότησης δεν μπορεί, με το σημερινό καθεστώς, να θεραπευτεί απλώς και μόνο επειδή περισσεύει θέση.
Ο Γιάννης Ζαμπέλης προτείνει ρητή νομοθετική αλλαγή: να μπορούν να συμμετέχουν στην κατάταξη και υποψήφιοι με μηδενική μοριοδότηση, χωρίς ποτέ να παρακάμπτουν όσους διαθέτουν περισσότερα μόρια και μόνο εφόσον, μετά την εξέταση όλων των μοριοδοτούμενων αιτήσεων, εξακολουθούν να υπάρχουν κενές θέσεις εντός του πλαφόν.
Με αυτόν τον τρόπο, η κοινωνική μοριοδότηση θα εξακολουθεί να καθορίζει απόλυτα τη σειρά προτεραιότητας. Η διαφορά είναι ότι το μηδέν δεν θα ισοδυναμεί πλέον με αποκλεισμό από τη διαδικασία, όταν δεν υπάρχει άλλος υποψήφιος και το θεσμοθετημένο όριο δεν έχει συμπληρωθεί.
Τέσσερις στοχευμένες παρεμβάσεις αντί για ανατροπή του συστήματος
Οι τέσσερις προτάσεις του Γιάννη Ζαμπέλη δεν καταργούν την ΕΒΕ, τις Βάσεις Εισαγωγής, τη σειρά κατάταξης ή το πλαφόν στις μετεγγραφές.
Προτείνουν:
- Β΄ Κατανομή των κενών θέσεων μετά την πρώτη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων
- Μείωση του κατώτατου επιτρεπόμενου συντελεστή ΕΒΕ από 0,80 σε 0,60
- Επέκταση της πρόβλεψης παράλληλης φοίτησης σε όλους τους συγγενείς πρώτου βαθμού
- Δυνατότητα συμμετοχής στις μετεγγραφές με μηδενικά μόρια, μόνο για κενές θέσεις εντός του 15%
Πρόκειται για προτάσεις που δεν απαντούν από μόνες τους στο συνολικό και βαθύτερο ερώτημα για το αν η ΕΒΕ βελτίωσε την ποιότητα των σπουδών ή αν περιόρισε τη φοιτητική εγκατάλειψη. Για να δοθεί ασφαλής απάντηση θα απαιτούνταν στοιχεία για την πρόοδο, τη διάρκεια φοίτησης και την αποφοίτηση των φοιτητών πριν και μετά το 2021.
Αναδεικνύουν, όμως, μια αντίφαση που δεν μπορεί να αγνοείται: ένα σύστημα που δηλώνει ότι προστατεύει την ποιότητα της Ανώτατης Εκπαίδευσης οφείλει ταυτόχρονα να εξηγεί γιατί αφήνει χιλιάδες ήδη χρηματοδοτημένες θέσεις αδιάθετες, χωρίς να εξετάζει αν μπορούν να καλυφθούν σε δεύτερο χρόνο με διαφανή σειρά κατάταξης.
Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι «ΕΒΕ ή καθόλου κριτήρια». Είναι αν η ΕΒΕ πρέπει να παραμένει ένας απόλυτος και οριζόντιος κόφτης ακόμη και μετά τη διαπίστωση ότι ένα Τμήμα δεν έχει κατορθώσει να καλύψει τις θέσεις του.
