Ποια ήταν η μεγάλη τομή της Γαλλικής Επανάστασης; Τα σκέλη της υπήρξαν πολλά και απλώθηκαν σε όλα τα τμήματα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Τη θυμόμαστε ως νίκη των αστών έναντι των ευγενών˙ αυτό έχουν μάθει οι περισσότεροι που είναι άνω των 40 ετών από τα σχολικά βιβλία, στα οποία δινόταν έμφαση στις συγκρούσεις, στην περίοδο της Τρομοκρατίας, στην άνοδο του Ναπολέοντα κ.λπ.
Μόνο όσοι και όσες βρέθηκαν στη θεωρητική κατεύθυνση (παλιά 3η δέσμη), μελέτησαν τη σημασία του Διαφωτισμού, τη διάδοση των γραμμάτων και τη θέσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως κύρια και διαρκή κληρονομιά της Γαλλικής Επανάστασης.
Η Γαλλική Επανάσταση ήταν μια τομή στη διαχείριση και διάδοση της γνώσης. Πλέον όλοι, έκτοτε, ανεξάρτητα από την καταγωγή, επομένως και από και τον πλούτο, μπορούν να έχουν πρόσβαση στη γνώση έτσι ώστε να έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τα ταλέντα τους. Δεν είναι κανένας και καμία εκ φύσεως καταδικασμένος/η στη φτώχια και στην άγνοια λόγω καταγωγής. Η κοινωνία, η οργανωμένη πολιτεία, η δημοκρατία, οφείλει να διαφυλάξει την πρόσβαση σε όλους στο κοινό αγαθό που λέγεται γνώση. Γιατί η γνώση είναι δύναμη. Και μάλιστα πολύ πιο δυνατή από τον πλούτο γιατί ούτε χάνεται ούτε κανένας μπορεί να την υπεξαιρέσει.
Σε αυτό το πεδίο πέτυχε η Γαλλική Επανάσταση τον στόχο της;
Κάποιοι θα πουν ότι η Wikipedia είναι η τρανή απόδειξη αυτής της επιτυχίας. Άλλος η Τεχνητή Νοημοσύνη. Άλλος ότι όλοι μπορούν πλέον να πάνε στο σχολείο.
Πράγματι όλα αυτά ισχύουν. Όμως υπάρχει ένα πεδίο όπου η πρόσβαση γίνεται μέσω διαδικασιών που αναιρούν την ισονομία, καθώς συχνά υπεισέρχεται σε αυτές είτε το οικονομικό είτε το κοινωνικό κεφάλαιο ορισμένων, άλλοτε λίγων άλλοτε πολλών, που τη διαταράσσουν.
Στην πρώην Σοβιετική Ένωση, τα ζητήματα της μορφωτικής εξέλιξης του σοβιετικού πολίτη οργανώνονταν αυστηρά από τους θεσμούς που φρόντιζαν ώστε κάθε άτομο να μορφωθεί έως το ανώτερο δυνατό σημείο όπου μπορούσε να φτάσει με σκοπό όλοι και όλες να έχουν έναν επάγγελμα και το κράτος όλο το επιστημονικό προσωπικό που χρειαζόταν. Διαβάζουμε από τις μαρτυρίες για τη ζωή στην Τασκένδη Ελλήνων πολιτικών προσφύγων ότι οι θέσεις για ένα συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο ορίζονταν κεντρικά και διέφεραν από έτος σε έτος ανάλογα με τις ανάγκες.[1] Στον δυτικό ελεύθερο κόσμο, υποτίθεται ότι η διαδρομή μέχρι την τριτοβάθμια είναι ελεύθερη αν κατακτήσεις με επιτυχία τους ενδιάμεσους εκπαιδευτικούς σταθμούς. Αυτή η επιτυχία όμως δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις δυνάμεις του εκάστοτε ατόμου˙ αυτές άλλωστε ετεροκαθορίζονται από τυχαίους παράγοντες, όπως είναι η σειρά γέννησης,[2] το μορφωτικό ή/και το οικονομικό κεφάλαιο μιας οικογένειας.[3] Επομένως τη σχολική επιτυχία δεν την εξασφαλίζει αποκλειστικά η προσπάθεια του ατόμου αλλά επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες. Επιπρόσθετα και οι φυσικές κλίσεις κάθε ατόμου, οι πνευματικές του δυνατότητες, δεν εξαρτώνται μόνο από το DNA του αλλά και από το περιβάλλον του, που είτε τις ενισχύει είτε όχι, συνειδητά ή ασυνείδητα.
Η κοινωνία, η σύγχρονη, η μετεπαναστατική και ειδικά η Ευρώπη, πώς ενεργεί προκειμένου να αντιστρέψει τις αρνητικές επιδράσεις του περιβάλλοντος, ειδικά όσων έχουν μειωμένο οικονομικό, κοινωνικό ή μορφωτικό κεφάλαιο; Δεν κάνει απολύτως τίποτα, γιατί παρά τη Γαλλική Επανάσταση, η πίστη στη φύση και στην ατομική ευθύνη (στρεβλή ανάγνωση του ίδιου επαναστατικού ιδεώδους) είναι εξαιρετικά ισχυρή. Αντί γι’ αυτό πριμοδοτεί τη διατήρηση της ισχύος των κληρονόμων του οικονομικού, κοινωνικού και μορφωτικού κεφαλαίου,[4] είτε μπορούν να το διατηρήσουν είτε όχι, μέσω των ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Το πανεπιστήμιο πέρα από την διατήρηση, διάδοση και ανακάλυψη της γνώσης, παρέχει τίτλους στους αποφοίτους του, με τους οποίους αυτοί μπορούν να ενταχθούν στο κοινωνικό πεδίο των επιστημόνων, πεδίο που επιτρέπει την αύξηση κάθε είδους κεφαλαίου. Ο τίτλος σπουδών συνδέεται με επαγγελματικά δικαιώματα, ειδικά των επιστημόνων σε τομείς κοινωνικής αιχμής όπως του νομικού, του γιατρού, του μηχανικού, ειδικά στον ελληνικό χώρο.
Τι κάνουμε λοιπόν όταν επιτρέπουμε σε κάποιον να σπουδάσει όχι γιατί ανήκει μεταξύ των καλύτερων μαθητών που επιδιώκουν σπουδές στα οικεία Τμήματα των δημόσιων ΑΕΙ αλλά γιατί έχει τη δυνατότητα να πληρώσει τις περιζήτητες σπουδές σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο;
Καταστρατηγούμε τα αιτήματα και τους πόθους μιας επανάστασης που ονειρεύτηκε έναν κόσμο που δεν θα τον ορίζουν οι πλούσιοι και οι ισχυροί αλλά όλοι.
Γνωρίζω πολύ καλά τον αντίλογο: οι εξετάσεις μπορεί να είναι αδιάβλητες αλλά δεν μπορούν να ελέγξουν με την ίδια ακρίβεια τις δυνατότητες κάθε είδους νοημοσύνης και αυτό το σύστημα μπορεί να αδικεί πολλά παιδιά που έχουν δυνατότητες, αλλά μέσω αυτού του συστήματος δεν μπορούν να τις αποδείξουν.
Αυτό το επιχείρημα δεν είναι καινούργιο και κυκλοφορεί χρόνια. Τα παιδιά που έχουν μαθησιακές δυσκολίες έχουν καλυφθεί με ειδική πρόβλεψη από το νομοθέτη. Επομένως μένουν τα άλλα που είτε δεν έχουν εξασκήσει τη μνημονική τους δεξιότητα είτε δεν μπορούν να εργαστούν υπό πίεση. Διότι αυτά τα δύο απαιτούν κυρίως οι πανελλαδικές εξετάσεις: μνήμη, ταχύτητα, υπομονή, ψυχραιμία.
[Εδώ χρειάζεται μία παρένθεση: είναι άλλο πράγμα οι πανελλήνιες εξετάσεις και άλλο πράγμα η ύλη που εξετάζεται σε αυτές τις εξετάσεις. Το πρόβλημα, κατ’εμέ, εδράζεται στην ύλη και το έχουμε εξετάσει σε άλλο άρθρο εδώ: «Practice makes perfect… αλλά γιατί η επανάληψη δεν έχει χώρο στο ελληνικό σχολείο;» https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/477229_practice-makes-perfect-alla-giati-i-epanalipsi-den-ehei-horo-sto-elliniko-sholeio ]
Φυσικά οι εξετάσεις είναι κοινές για όλες τις σχολές και τα τμήματα και απαιτεί τις πιο πάνω δεξιότητες που είναι απαραίτητες ίσως μόνο στις περιζήτητες σχολές. Μπορούμε να φανταστούμε έναν δικηγόρο που δεν μπορεί να απομνημονεύσει ένα μεγάλο όγκο πληροφοριών αφού αυτό απαιτεί η επιστήμη του και η μελλοντική του εργασία ώστε να ανταποκρίνεται γρήγορα και ψύχραιμα στα ζητούμενα; Μπορούμε να φανταστούμε έναν γιατρό που όχι μόνο να μπορεί να ανακαλέσει γνώση αλλά να το κάνει με ταχύτητα και συνδυαστική επιδεξιότητα, επιδεικνύοντας υπομονή και ψυχραιμία; Μπορούμε να φανταστούμε ένα μηχανικό που δεν θα μπορεί άμεσα να αξιοποιεί πληροφορίες από το φυσικό και το δομημένο περιβάλλον, να τις συνδυάζει και να κρίνει/προτείνει λύσεις τεχνικού χαρακτήρα;
Ναι, μπορεί οι Πανελλαδικές Εξετάσεις να είναι εξαιρετικά δύσκολες για μια πληθώρα τμημάτων αλλά είναι αυτές που θα έπρεπε να είναι για τις περιζήτητες σχολές.
Γι’ αυτές τις περιζήτητες σχολές άλλωστε γίνεται όλη η φασαρία για την ίδρυση και τη λειτουργία των ιδιωτικών πανεπιστήμιων.
Για να μπορεί εκείνος και εκείνη που δεν έχει κατακτήσει τη μνήμη, την ταχύτητα, την υπομονή και την ψυχραιμία στο μέγιστο των δυνατοτήτων του, να γίνει γιατρός, δικηγόρος, μηχανικός, ψυχολόγος, διευθυντής επιχειρήσεων, να αναλάβει ευθύνες μέσα στην κοινωνία, όχι γιατί ήταν ανάμεσα στους καλύτερους της γενιάς του αλλά ανάμεσα στους ισχυρότερους.
Κάποτε καταλήφθηκε η Βαστίλη για να σταματήσουν οι αριστοκράτες και οι πλούσιοι να διοικούν τον κόσμο. Ακολούθησαν κι άλλες πολλές επαναστάσεις, τόσο στη Γαλλία όσο και αλλού. Όλες είχαν τον ίδιο σκοπό: δικαιοσύνη, ισονομία, αξιοκρατία.
Αυτό είναι λοιπόν το ιδιωτικό πανεπιστήμιο: ένας δούρειος ίππος, που τον βάζουμε στο σπίτι μας υποτίθεται γιατί μας χαρίζει δώρα (πληθώρα επιλογών, συνάλλαγμα από ξένους φοιτητές, αποφυγή φοιτητικής μετανάστευσης) αλλά τελικά θα το καταστρέψει από μέσα εγκαθιδρύοντας το νόμο του ισχυρού.
[1] Κωνσταντίνα Γεωργιάδη, Δημήτρης Σπάθης, «Ένα αυτοβιογραφικό αφήγημα», Ιστορικά 65 (2017), σ.10-12. Διαβάζουμε ότι προσφέρονταν ορισμένες θέσεις σε κάθε πεδίο, λιγότερες για τους ξένους, γεγονός που οδήγησε τον Δημήτρη Σπάθη από το πεδίο «Ιστορία» στο πεδίο «Ιστορία του Θεάτρου / Τμήμα Θεατρολογίας» του Θεατρικού Ινστιτούτου εκεί και αφού δεν υπήρχε θέση διορισμού, μετά το πέρας των σπουδών του, σε κάποια υπηρεσία, προωθήθηκε για μεταπτυχιακές σπουδές με υποτροφία στη Μόσχα.
[2] Michael Shandel, “15/24 What is a Fair Start - Distributive Justice - HARVARD's Michael Sandel's JUSTICE Series, YouTube Video, προσβάσιμο εδώ: https://youtu.be/IMrvGb1efoM?si=CA5Ylr_HepSk6yvk (από το 22’08’’ και εξής) Σε αυτή τη διάλεξη ο Michael Shandel, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Harvard, εξηγεί γιατί ένα φιλελεύθερο αξιοκρατικό σύστημα δεν μπορεί να επιλύσει τις ανισότητες καθώς αυτές οι ανισότητες εδράζονται σε παράγοντες τυχαίους, όπως για παράδειγμα η σειρά γέννησης, σειρά η οποία ευνοεί την αριστεία και για την οποία οι εννοημένοι γόνοι την αξιοποιούν για να ξεχωρίσουν χωρίς αύτη η ευτυχής για εκείνους συγκυρία να σχετίζεται με τη δική τους προσπάθεια.
[3] Νίκος Παναγιωτόπουλος, Αθηνά Καρατζά, Λίλα Παπαβασιλείου, Μάθε παιδί μου γράμματα!. Πεδίο, Αθήνα 2024.
[4] Pierre Bourdieu, Jean Claude Passeron, Oι κληρονόμοι: οι φοιτητές και η κουλτούρα. Μετάφραση: Νίκος Παναγιωτόπουλος, Μαίρη Βιδάλη. Καρδαμίτσα, Αθήνα 1996.
