Η συμπλήρωση του Μηχανογραφικού δεν είναι ποτέ μια ουδέτερη διαδικασία. Πίσω από κάθε σειρά προτίμησης κρύβονται όνειρα, οικογενειακές συζητήσεις, αγωνίες, οικονομικοί υπολογισμοί και, όλο και περισσότερο, η ανάγκη για επαγγελματική ασφάλεια. Οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών καλούνται να επιλέξουν σπουδές σε μια εποχή όπου η αγορά εργασίας αλλάζει γρήγορα και το πτυχίο δεν θεωρείται πια από μόνο του εγγύηση αποκατάστασης.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι προτιμήσεις των υποψηφίων μεταβάλλονται εντυπωσιακά από δεκαετία σε δεκαετία. Σχολές που κάποτε θεωρούνταν «χρυσό εισιτήριο» μπορεί αργότερα να βρεθούν χαμηλά στη ζήτηση, ενώ τμήματα που για χρόνια κινούνταν αθόρυβα μπορεί ξαφνικά να βρεθούν στην κορυφή των επιλογών.
Η αγορά εργασίας οδηγεί τις επιλογές
Η ιστορία των μηχανογραφικών δείχνει καθαρά ότι οι υποψήφιοι παρακολουθούν, έστω και έμμεσα, τα σήματα της αγοράς εργασίας. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και έως τη δεκαετία του ’70, οι Πολυτεχνικές Σχολές, ιδίως οι Πολιτικοί Μηχανικοί, οι Αρχιτέκτονες και οι Μηχανολόγοι-Ηλεκτρολόγοι, συγκέντρωναν μεγάλο κύρος, υψηλές προσδοκίες εισοδήματος και πολλές πρώτες προτιμήσεις.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Κοινωνιολογία ανέβηκε ξαφνικά στη ζήτηση, καθώς η εισαγωγή του μαθήματος στη Μέση Εκπαίδευση δημιούργησε προσδοκίες διορισμών. Όταν οι διορισμοί περιορίστηκαν, η λάμψη του τμήματος υποχώρησε.
Τη δεκαετία του ’90, η έκρηξη των ιδιωτικών ΜΜΕ ανέβασε θεαματικά τις σχολές Δημοσιογραφίας και Επικοινωνίας. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν ο κλάδος γνώρισε κρίση και ανεργία, οι προτιμήσεις μειώθηκαν.
Ανάλογη πορεία ακολούθησαν τα χρηματοοικονομικά τμήματα στην περίοδο της χρηματιστηριακής ευφορίας, αλλά και τα τμήματα Πληροφορικής, που γνώρισαν μεγάλη άνοδο στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90.
Το Δημόσιο ως ασφαλές καταφύγιο
Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και μετά, οι Στρατιωτικές και Αστυνομικές Σχολές άρχισαν να κερδίζουν σταθερά έδαφος, καθώς υπόσχονταν άμεση επαγγελματική αποκατάσταση και μόνιμη θέση στο Δημόσιο.
Αντίστοιχα, από το 2004 έως το 2010, τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης γνώρισαν εντυπωσιακή άνοδο. Η προοπτική διορισμού δασκάλων οδήγησε χιλιάδες υποψηφίους να τα δηλώσουν στις πρώτες θέσεις. Από το 2007 έως το 2009, τα Παιδαγωγικά Αθήνας και Θεσσαλονίκης βρέθηκαν στην κορυφή της ζήτησης.
Όταν όμως μετά το 2010 οι μόνιμοι διορισμοί στην εκπαίδευση πάγωσαν, η ζήτηση άρχισε να υποχωρεί. Η επαγγελματική προοπτική άλλαξε και μαζί της άλλαξαν και οι επιλογές των υποψηφίων.
Οι νέες τάσεις στις προτιμήσεις
Τα τελευταία χρόνια, οι μαζικοί διορισμοί στην εκπαίδευση φαίνεται πως επαναφέρουν το ενδιαφέρον για τις παιδαγωγικές και καθηγητικές σχολές. Οι περίπου 48.000 μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών των τελευταίων ετών λειτουργούν ως ισχυρό μήνυμα προς τους υποψηφίους και τις οικογένειές τους.
Παράλληλα, σταθερά ψηλά παραμένουν οι Ιατρικές, οι Νομικές, οι Ψυχολογίες, τα τμήματα Πληροφορικής, ορισμένα τμήματα Χημείας και τα υψηλόβαθμα Πολυτεχνικά τμήματα. Αντίθετα, τμήματα όπως τα Μαθηματικά και η Φυσική δυσκολεύονται να ξαναβρούν τη θέση που είχαν άλλοτε στις κορυφαίες επιλογές, παρά την επιστημονική τους αξία.
Το μηχανογραφικό ως καθρέφτης της κοινωνίας
Το Μηχανογραφικό δεν αποτυπώνει μόνο τις ατομικές επιθυμίες των 18χρονων. Αποτυπώνει τους φόβους και τις προσδοκίες μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Όταν ανεβαίνουν οι διορισμοί στην εκπαίδευση, ανεβαίνουν οι Παιδαγωγικές Σχολές. Όταν ανθίζει ένας επαγγελματικός κλάδος, αυξάνονται οι σχολές που συνδέονται μαζί του. Όταν ένας τομέας εμφανίζει ανεργία ή αστάθεια, οι υποψήφιοι τον εγκαταλείπουν.
Έτσι, οι επιλογές των νέων δεν είναι μόνο αποτέλεσμα κλίσεων και ενδιαφερόντων. Είναι και μια μορφή άμυνας απέναντι στην αβεβαιότητα.
Η μεγάλη παγίδα
Η αναζήτηση επαγγελματικής ασφάλειας είναι απολύτως λογική. Ωστόσο, η επιλογή σχολής αποκλειστικά με βάση την τρέχουσα εικόνα της αγοράς εργασίας μπορεί να αποδειχθεί επισφαλής. Ένας κλάδος που σήμερα φαίνεται δυναμικός μπορεί σε δέκα χρόνια να έχει κορεστεί, ενώ ένας άλλος που σήμερα μοιάζει «ήσυχος» μπορεί να αποκτήσει νέα δυναμική.
Γι’ αυτό οι υποψήφιοι χρειάζεται να συνδυάσουν τρία στοιχεία: το προσωπικό ενδιαφέρον, την ποιότητα των σπουδών και τις επαγγελματικές προοπτικές. Το Μηχανογραφικό δεν πρέπει να γίνει μόνο άσκηση φόβου, αλλά και άσκηση αυτογνωσίας.
Η επιλογή σχολής είναι σημαντική, αλλά δεν κλειδώνει οριστικά το μέλλον. Σε μια εποχή συνεχών αλλαγών, η επαγγελματική διαδρομή θα κριθεί όχι μόνο από το πτυχίο, αλλά και από τις δεξιότητες, την προσαρμοστικότητα και τη διάθεση για συνεχή μάθηση.
