Νέο τοπίο στο Κληρονομικό Δίκαιο τίθεται σε ισχύ από 16 Σεπτεμβρίου καθώς οι κληρονόμοι θα μπορούν να έχουν εικόνα για τα χρέη του θανόντος πριν αποφασίσουν αν θα αποδεχθούν ή θα αποποιηθούν την κληρονομιά.
Η μεταρρύθμιση επιχειρεί να εκσυγχρονίσει ένα σύστημα που σε μεγάλο βαθμό στηριζόταν σε κανόνες οι οποίοι είχαν διαμορφωθεί πριν από περίπου 80 χρόνια, αντιμετωπίζοντας ζητήματα που έχουν γίνει ιδιαίτερα σύνθετα στη σύγχρονη κοινωνία.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι σχέσεις μεταξύ κληρονόμων, η διαχείριση ακινήτων και οικογενειακών επιχειρήσεων, η προστασία των ευάλωτων προσώπων, αλλά και ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν όσοι καλούνται να αποφασίσουν αν θα αποδεχθούν μια κληρονομιά: τα άγνωστα χρέη του θανόντος.
Έρχεται πλατφόρμα για τα χρέη των θανόντων
Σύμφωνα με πληροφορίες, μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται να παρουσιαστεί και ένα νέο ψηφιακό εργαλείο, μέσω του οποίου θα συγκεντρώνονται στοιχεία για τις οφειλές που έχουν αφήσει πίσω τους οι κληρονομούμενοι. Στόχος είναι ο υποψήφιος κληρονόμος να μπορεί να σχηματίζει πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την οικονομική κατάσταση της κληρονομιάς πριν λάβει την κρίσιμη απόφαση για αποδοχή ή αποποίηση.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς μέχρι σήμερα ένας κληρονόμος μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με οφειλές που δεν γνώριζε όταν κλήθηκε να αποφασίσει για την τύχη της κληρονομιάς.
Η νέα προσέγγιση επιχειρεί να περιορίσει αυτή την αβεβαιότητα, παρέχοντας περισσότερη πληροφόρηση για τα περιουσιακά στοιχεία αλλά και τις οικονομικές υποχρεώσεις που συνδέονται με την κληρονομιά. Η εικόνα αυτή αναμένεται να μπορεί να αξιοποιείται και από τους υπόλοιπους ενδιαφερόμενους, ενισχύοντας τη διαφάνεια γύρω από την κληρονομιαία περιουσία.
Τέλος στις αναγκαστικές συνιδιοκτησίες
Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα, δηλαδή το μερίδιο της κληρονομιάς που προστατεύεται από τον νόμο για συγκεκριμένους στενούς συγγενείς ακόμη και όταν υπάρχει διαθήκη.
Με το νέο σύστημα, η νόμιμη μοίρα αποκτά χαρακτήρα χρηματικής αξίωσης.
Με απλά λόγια, ο δικαιούχος δεν θα είναι απαραίτητο να καταλήξει συγκύριος σε ένα ακίνητο ή σε μια οικογενειακή επιχείρηση μαζί με άλλους κληρονόμους. Αντί αυτού, θα μπορεί να διεκδικήσει την οικονομική αξία του μεριδίου που του αναλογεί. Η αλλαγή αυτή αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στον περιορισμό των εξ αδιαιρέτου συνιδιοκτησιών. Πρόκειται για μια κατάσταση που συχνά δημιουργεί σοβαρά προβλήματα, καθώς ακίνητα μπορεί να παραμένουν αναξιοποίητα για χρόνια, ενώ δεν είναι σπάνιο να προκύπτουν μακροχρόνιες δικαστικές αντιπαραθέσεις μεταξύ συγγενών.
Παράλληλα, η ρύθμιση μπορεί να διευκολύνει τη συνέχιση οικογενειακών επιχειρήσεων, αποφεύγοντας την υποχρεωτική συμμετοχή πολλών κληρονόμων στην ίδια περιουσία ή επιχειρηματική δραστηριότητα.
Τι αλλάζει με τα χρέη της κληρονομιάς και τις κληρονομικές συμβάσεις
Μια ακόμη σημαντική καινοτομία είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων στην ελληνική έννομη τάξη. Υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος, θα παρέχεται η δυνατότητα σε ένα πρόσωπο να ρυθμίζει όσο βρίσκεται εν ζωή ζητήματα που αφορούν τη μελλοντική κληρονομική του διαδοχή.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα συμφωνιών που αφορούν την παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Η λογική της αλλαγής είναι να δοθεί μεγαλύτερη ελευθερία στον οικογενειακό και περιουσιακό σχεδιασμό, ώστε ζητήματα που σήμερα οδηγούν συχνά σε συγκρούσεις μετά τον θάνατο να μπορούν να ρυθμίζονται νωρίτερα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην προστασία της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου από τις υποχρεώσεις που βαρύνουν την κληρονομιά.
Το νέο πλαίσιο ενισχύει τον διαχωρισμό μεταξύ της κληρονομιαίας περιουσίας και της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου, ώστε τα χρέη του θανόντος να μην μετατρέπονται αυτομάτως σε βάρος της προσωπικής περιουσίας εκείνου που κληρονομεί.
Στο σημείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η νέα ψηφιακή πλατφόρμα για τις οφειλές. Η βασική φιλοσοφία είναι ότι ο κληρονόμος θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει όσο το δυνατόν πληρέστερα τι περιλαμβάνει η κληρονομιά πριν αποφασίσει αν θα πει το «ναι».
Έτσι, η επιλογή της αποδοχής ή της αποποίησης δεν θα γίνεται με τον ίδιο βαθμό αβεβαιότητας που υπήρχε όταν οι οφειλές του θανόντος παρέμεναν άγνωστες.
Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου
Αλλαγές προβλέπονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή στις περιπτώσεις κατά τις οποίες κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος αποκτά ενισχυμένο ρόλο στην κληρονομική διαδοχή.
Όταν υπάρχει ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το ένα τρίτο της κληρονομίας, ενώ όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του ανέρχεται σε ένα τέταρτο.
Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις που αφορούν την κύρια κατοικία, με στόχο να ενισχυθεί η προστασία του συζύγου που παραμένει στη ζωή μετά τον θάνατο του άλλου.
Αναγνώριση δικαιωμάτων και για τον σύντροφο
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο επιχειρεί να λάβει υπόψη και τις αλλαγές στις σύγχρονες οικογενειακές σχέσεις. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αναγνωρίζεται κληρονομική θέση και στον επιζώντα σύντροφο που ζούσε μόνιμα με τον κληρονομούμενο χωρίς να υπάρχει γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης.
Για την αναγνώριση του σχετικού δικαιώματος προβλέπονται συγκεκριμένα χρονικά κριτήρια μόνιμης συμβίωσης, ενώ διαφορετικές προϋποθέσεις προβλέπονται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχουν κοινά παιδιά.
Αυστηρότεροι κανόνες για την προστασία ευάλωτων ανθρώπων
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει ειδικές προβλέψεις για ανθρώπους που βρίσκονται σε κατάσταση εξάρτησης ή χρειάζονται φροντίδα και νοσηλεία. Περιορίζεται η δυνατότητα να ευνοούνται μέσω ιδιόγραφης διαθήκης πρόσωπα που συνδέονται με μονάδες υγείας ή κοινωνικής φροντίδας στις οποίες ο διαθέτης νοσηλεύεται ή φιλοξενείται.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική προστασία για ανθρώπους οι οποίοι έχουν προσφέρει ουσιαστική φροντίδα στον κληρονομούμενο χωρίς να έχουν λάβει αντάλλαγμα, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει το νέο νομοθετικό πλαίσιο.
Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται
Οι ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να αναγνωρίζονται και δεν καταργούνται.
Ωστόσο, εισάγονται πρόσθετες δικλίδες ασφαλείας, με στόχο να περιοριστούν φαινόμενα πλαστογραφίας, αμφισβήτησης της γνησιότητας αλλά και περιπτώσεις κατά τις οποίες μια διαθήκη εμφανίζεται αρκετό καιρό μετά τον θάνατο.
Η ιδιόγραφη διαθήκη εξακολουθεί να πρέπει να είναι γραμμένη ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, να φέρει ημερομηνία και να είναι υπογεγραμμένη από τον ίδιο. Η σημαντική αλλαγή αφορά τη φύλαξή της, καθώς σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλέπεται η κατάθεσή της σε συμβολαιογράφο, ώστε να διασφαλίζεται ότι υπάρχει και να ενισχύεται η δυνατότητα ελέγχου της γνησιότητάς της.
Παράλληλα, ενισχύεται η ψηφιακή καταχώριση και αναζήτηση διαθηκών, ώστε μετά τον θάνατο ενός προσώπου να είναι ευκολότερο να διαπιστωθεί αν έχει συνταχθεί διαθήκη και πού αυτή βρίσκεται.
Σημαντική είναι και η νέα προσέγγιση ως προς τη χρονολογία, καθώς η ανακριβής ή ελλιπής αναγραφή της ημερομηνίας δεν θα οδηγεί πλέον αυτομάτως στην ακυρότητα της ιδιόγραφης διαθήκης, εφόσον ο χρόνος κατά τον οποίο συντάχθηκε μπορεί να προσδιοριστεί με άλλο τρόπο.
Οι αλλαγές αυτές συνθέτουν ένα νέο πλαίσιο για την κληρονομική διαδοχή, με βασικό στόχο να περιοριστούν οι συγκρούσεις μεταξύ κληρονόμων, να αυξηθεί η ασφάλεια δικαίου και να αποκτήσουν οι πολίτες καλύτερη εικόνα τόσο για την περιουσία όσο και για τις υποχρεώσεις που συνοδεύουν μια κληρονομιά.
