Μια διαφορετική απάντηση στο ολοένα δυσκολότερο πρόβλημα της φοιτητικής στέγης επιχειρεί να δώσει το Υπουργείο Παιδείας, δρομολογώντας τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας μέσω της οποίας φοιτητές θα μπορούν όχι μόνο να αναζητούν διαθέσιμο σπίτι, αλλά και να βρίσκουν ανθρώπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συγκατοικήσουν. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδιασμού είναι ότι εξετάζεται η παροχή κρατικών εγγυήσεων προς τους ιδιοκτήτες, ώστε να περιοριστεί ο φόβος για απλήρωτα ενοίκια ή ζημιές και να μπουν περισσότερα ακίνητα στη φοιτητική αγορά.
Για χιλιάδες οικογένειες η επιτυχία ενός παιδιού σε Πανεπιστήμιο μακριά από τον τόπο κατοικίας του συνοδεύεται πλέον από ένα δεύτερο, εξίσου αγχωτικό ερώτημα: «Και τώρα πού θα μείνει;». Η αναζήτηση μιας μικρής γκαρσονιέρας στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, το Ηράκλειο ή σε άλλες φοιτητουπόλεις μπορεί να εξελιχθεί σε αγώνα δρόμου, ενώ το ενοίκιο, τα κοινόχρηστα, το ρεύμα και τα υπόλοιπα έξοδα δημιουργούν για πολλές οικογένειες ένα δεύτερο νοικοκυριό που δύσκολα αντέχεται.
Σε αυτό ακριβώς το πρόβλημα έρχεται να απαντήσει το νέο μέτρο που περιλαμβάνεται στην Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035. Η δημιουργία της ψηφιακής πλατφόρμας φοιτητικής συγκατοίκησης καταγράφεται επισήμως ως προτεινόμενη παρέμβαση με φορείς υλοποίησης το Υπουργείο Παιδείας και την ΗΔΥΚΑ, ενώ στον σημερινό σχεδιασμό τοποθετείται χρονικά στο 2028.
Ένα «ψηφιακό μεσιτικό» αποκλειστικά για φοιτητές - αλλά με περισσότερη ασφάλεια
Η βασική ιδέα είναι απλή. Οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να καταχωρούν στην πλατφόρμα κατοικίες που είναι κατάλληλες για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση και οι φοιτητές θα έχουν τη δυνατότητα να αναζητούν τόσο ακίνητο όσο και πιθανό συγκάτοικο. Στόχος είναι δύο ή περισσότεροι νέοι να μπορούν να μοιράζονται ένα μεγαλύτερο διαμέρισμα, αντί ο καθένας να αναζητά μόνος του μια ακριβή γκαρσονιέρα.
Ένα σπίτι των 700 ευρώ είναι απαγορευτικό για έναν φοιτητή. Αν όμως μοιραστεί ανάμεσα σε δύο άτομα, μαζί με τους λογαριασμούς και τα κοινόχρηστα, η οικονομική εικόνα αλλάζει σημαντικά. Και, ταυτόχρονα, δύο φοιτητές στεγάζονται σε ένα ακίνητο αντί να ανταγωνίζονται για δύο διαφορετικά μικρά διαμερίσματα.
Αυτός είναι και ένας από τους στόχους της στρατηγικής: όχι μόνο να μειωθεί το ατομικό κόστος στέγασης, αλλά και να περιοριστεί η υπερβολική ζήτηση για μικρές κατοικίες στις μεγάλες φοιτητικές πόλεις.
Η συγκατοίκηση που στην Ελλάδα ακόμη δεν έγινε συνήθεια
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η συγκατοίκηση αποτελεί σχεδόν αυτονόητο κομμάτι της φοιτητικής ζωής. Τα στοιχεία που επικαλείται η Εθνική Στρατηγική δείχνουν ότι περισσότεροι από τους μισούς Ευρωπαίους φοιτητές που δεν μένουν με τους γονείς τους συγκατοικούν, ενώ στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό εμφανίζεται αισθητά χαμηλότερο.
Η ελληνική οικογένεια παραδοσιακά επιδίωκε να εξασφαλίσει στο παιδί ένα μικρό σπίτι μόνο του. Όσο όμως οι τιμές των ενοικίων ανεβαίνουν, αυτό που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν φυσιολογικό μετατρέπεται για πολλές οικογένειες σε πολυτέλεια.
Η συγκατοίκηση, επομένως, μπορεί να γίνει από ανάγκη μια νέα πραγματικότητα.
Για να πετύχει όμως, δεν αρκεί να υπάρχει απλώς μια ηλεκτρονική αγγελία. Ένας 18χρονος που φεύγει για πρώτη φορά από το σπίτι του δεν χρειάζεται μόνο να μάθει ότι «υπάρχει δωμάτιο». Χρειάζεται να αισθανθεί ότι το ακίνητο είναι πραγματικό και κατάλληλο, ότι ο ιδιοκτήτης είναι ταυτοποιημένος και ότι ο άνθρωπος με τον οποίο πιθανόν θα μοιραστεί την καθημερινότητά του δεν είναι ένας εντελώς άγνωστος λογαριασμός στο διαδίκτυο.
Κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του νέου σχεδιασμού.
Η λειτουργία της πλατφόρμας προβλέπεται ότι θα μπορεί να συνδυάζεται με κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες, για παράδειγμα με κάλυψη μέρους του κινδύνου από ενδεχόμενη μη καταβολή ενοικίου ή από πιθανές ζημιές στο ακίνητο. Στόχος είναι να αισθανθούν περισσότεροι εκμισθωτές ασφαλείς ώστε να διαθέσουν κατοικίες στη συγκεκριμένη αγορά.
Παράλληλα προβλέπονται τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης, κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών και σαφέστερο πλαίσιο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για φοιτητές και ιδιοκτήτες. Οι ακριβείς όροι των κρατικών εγγυήσεων δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, επομένως δεν πρόκειται σήμερα για έτοιμο πρόγραμμα στο οποίο μπορεί κάποιος να υποβάλει αίτηση.
Και το στεγαστικό επίδομα μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά
Το νέο εργαλείο δεν σχεδιάζεται να αντικαταστήσει το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Η ίδια η Εθνική Στρατηγική καταγράφει ότι το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα διαθέτει προϋπολογισμό 90 εκατ. ευρώ και αφορά περισσότερους από 46.000 δικαιούχους, ενώ ήδη υπάρχει αυξημένη ενίσχυση σε περιπτώσεις συγκατοίκησης.
Παράλληλα, συνεχίζεται το μεγάλο πρόγραμμα κατασκευής νέων φοιτητικών εστιών, με έξι έργα ΣΔΙΤ και εκτιμώμενη συνολική δυναμικότητα περίπου 8.600 κλινών.
Αυτό δείχνει και το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος: καμία πλατφόρμα από μόνη της δεν μπορεί να λύσει το στεγαστικό. Μπορεί όμως να γίνει ένα ακόμη εργαλείο σε μια αγορά όπου σήμερα ένας πρωτοετής και η οικογένειά του αναγκάζονται συχνά να αναζητούν σπίτι μέσα σε λίγες ημέρες, ανάμεσα σε δεκάδες αγγελίες, χωρίς να γνωρίζουν αν η τιμή είναι λογική, αν το ακίνητο είναι κατάλληλο ή αν υπάρχει ασφαλής επιλογή συγκατοίκησης.
Γιατί η φοιτητική στέγη δεν είναι μια λεπτομέρεια των σπουδών
Υπάρχει, τέλος, μια πλευρά που συχνά χάνεται μέσα στους αριθμούς.
Ένας μαθητής μπορεί να πετύχει στη σχολή που ονειρευόταν και η οικογένειά του να βρεθεί στη δύσκολη θέση να αναρωτιέται αν μπορεί οικονομικά να τον στείλει να σπουδάσει εκεί.
Και τότε η απόσταση ανάμεσα στην επιτυχία και στη φοίτηση δεν μετριέται σε μόρια Πανελλαδικών. Μετριέται σε ευρώ ενοικίου.
Αν λοιπόν η νέα πλατφόρμα καταφέρει να δημιουργήσει μια πραγματικά ασφαλή, ελεγχόμενη και οικονομικά συμφέρουσα αγορά φοιτητικής συγκατοίκησης, θα μπορεί να προσφέρει κάτι πολύ περισσότερο από έναν κατάλογο κατοικιών: θα δίνει σε οικογένειες και φοιτητές μια ακόμη πιθανότητα να αντέξουν οικονομικά τις σπουδές μακριά από το σπίτι τους.
