Το σχολείο μπορεί να αδειάζει το μεσημέρι της Παρασκευής, οι μαθητές να επιστρέφουν στα σπίτια τους και οι διάδρομοι να ησυχάζουν μέχρι τη Δευτέρα, όμως για έναν μεγάλο αριθμό εκπαιδευτικών, διευθυντών και προϊσταμένων σχολικών μονάδων η εβδομάδα δεν τελειώνει μαζί με το τελευταίο κουδούνι, γιατί ακριβώς τότε αρχίζει πολλές φορές ένα δεύτερο, αόρατο κομμάτι της εργασίας τους, εκείνο που δεν πραγματοποιείται στο γραφείο του σχολείου αλλά στο τραπέζι του σπιτιού, μπροστά σε έναν υπολογιστή.
Καταχωρίσεις στο mySchool, έλεγχος μαθητικών στοιχείων, μεταβολές τμημάτων, ωρολόγια προγράμματα, κενά και πλεονάσματα εκπαιδευτικών, απαντήσεις σε ηλεκτρονικά μηνύματα, υπηρεσιακά έγγραφα, αναφορές, αποφάσεις, πρακτικά, πίνακες και προθεσμίες που πρέπει να έχουν κλείσει πριν ξεκινήσει η νέα εβδομάδα αποτελούν πλέον μέρος μιας διοικητικής καθημερινότητας που δύσκολα χωρά μέσα στις ώρες λειτουργίας του σχολείου.
Έτσι, το Σάββατο και η Κυριακή χρησιμοποιούνται συχνά για να καλυφθεί ό,τι δεν πρόλαβε να γίνει από Δευτέρα έως Παρασκευή.
Όταν κλείνει η πόρτα του σχολείου, ανοίγει το laptop
Το παράδοξο είναι ότι αυτή η επιπλέον εργασία σπάνια καταγράφεται ως τέτοια. Δεν υπάρχει κάποιο επίσημο μήνυμα που να λέει σε έναν εκπαιδευτικό ή σε έναν διευθυντή «εργάσου το Σάββατο». Υπάρχει όμως ένας διαρκής όγκος απαιτήσεων που πρέπει να ολοκληρωθεί, συχνά μέσα σε ασφυκτικές προθεσμίες, και μια σχολική ημέρα τόσο γεμάτη από έκτακτα περιστατικά, τηλεφωνήματα, μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικούς και διοικητικές ανάγκες, ώστε οι εργασίες που απαιτούν ησυχία και συγκέντρωση μεταφέρονται αναγκαστικά εκτός σχολείου.
Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο σε πολλούς. Ένα laptop ανοίγει το βράδυ της Παρασκευής ή το πρωί του Σαββάτου, ο διευθυντής συνδέεται στο mySchool, ελέγχει αν έχουν περαστεί σωστά τα στοιχεία, προσπαθεί να κλείσει το πρόγραμμα της επόμενης εβδομάδας, απαντά σε μηνύματα της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης, προετοιμάζει έγγραφα που πρέπει να φύγουν τη Δευτέρα και συμπληρώνει πίνακες που του ζητήθηκαν με την επισήμανση «άμεσα».
Κάπως έτσι, το σπίτι μετατρέπεται σε παράρτημα της σχολικής διοίκησης.
Ο διευθυντής δεν είναι πλέον μόνο διευθυντής σχολείου
Ο σύγχρονος διευθυντής καλείται να βρίσκεται ταυτόχρονα σε πολλούς διαφορετικούς ρόλους: να είναι παιδαγωγικός υπεύθυνος, διαχειριστής προσωπικού, χειριστής πληροφοριακών συστημάτων, υπεύθυνος για υπηρεσιακή αλληλογραφία και προθεσμίες, συντονιστής ωρολογίων προγραμμάτων, διαμεσολαβητής στις συγκρούσεις, συνομιλητής γονέων, άνθρωπος που αντιμετωπίζει τα κτηριακά προβλήματα, τις ελλείψεις, τα έκτακτα περιστατικά και σχεδόν οτιδήποτε μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε μια σχολική ημέρα.
Και όλα αυτά ενώ, σε πολλές περιπτώσεις, εξακολουθεί να έχει και διδακτικό ωράριο.
Το πρόβλημα επομένως δεν είναι ότι υπάρχουν ψηφιακά εργαλεία ή ότι χρειάζεται να καταγράφονται στοιχεία· αυτά είναι απαραίτητα σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ψηφιοποίηση, αντί να μειώνει τη γραφειοκρατία, δημιουργεί νέες και συνεχείς υποχρεώσεις καταχώρισης, επανελέγχου, επιβεβαίωσης και επικαιροποίησης, οι οποίες συσσωρεύονται πάνω στις ήδη υπάρχουσες διοικητικές αρμοδιότητες.
«Να είναι όλα ενημερωμένα»
Μια από τις πιο συνηθισμένες φράσεις που φτάνει πλέον στα σχολεία είναι ότι τα στοιχεία πρέπει να είναι «άμεσα» και «πλήρως ενημερωμένα». Και πράγματι πρέπει να είναι. Από αυτά μπορεί να εξαρτώνται τοποθετήσεις εκπαιδευτικών, αποτύπωση πραγματικών κενών, δημιουργία ή κατάργηση τμημάτων, υπηρεσιακές μεταβολές και αποφάσεις που αφορούν ολόκληρη τη λειτουργία της εκπαίδευσης.
Αλλά η απαίτηση για άμεση και ακριβή ενημέρωση πρέπει να συνοδεύεται και από τον πραγματικό χρόνο που απαιτείται για να γίνει αυτή η δουλειά, καθώς και από την απαραίτητη διοικητική υποστήριξη.
Διαφορετικά δημιουργείται ένα σύστημα που λειτουργεί χάρη σε μια ιδιότυπη αόρατη υπερεργασία: εκείνη που γίνεται όταν οι μαθητές έχουν φύγει, όταν το σχολείο έχει κλείσει και όταν τυπικά έχει ξεκινήσει ο προσωπικός χρόνος του εργαζομένου.
Το Σαββατοκύριακο ως «ρεζέρβα» χρόνου
Το Σαββατοκύριακο έχει αρχίσει έτσι να λειτουργεί σαν μια άτυπη ρεζέρβα διοικητικού χρόνου. Ό,τι δεν έγινε την Τρίτη, επειδή υπήρχε συνεδρίαση, ό,τι έμεινε πίσω την Τετάρτη επειδή προέκυψε πρόβλημα με μαθητές, ό,τι δεν ολοκληρώθηκε την Πέμπτη επειδή έπρεπε να λυθεί το ωρολόγιο πρόγραμμα και ό,τι έφτασε με ηλεκτρονικό μήνυμα την Παρασκευή με στενή προθεσμία, μεταφέρεται τελικά στο σπίτι.
Και όσο αυτό συμβαίνει συστηματικά, παύει να αποτελεί εξαίρεση. Γίνεται τρόπος λειτουργίας.
Η αόρατη πλευρά της σχολικής διοίκησης
Υπάρχει τελικά μια πλευρά της ζωής των σχολείων που οι μαθητές και οι γονείς δύσκολα βλέπουν. Είναι ο διευθυντής που το Σάββατο το πρωί δεν βρίσκεται στο σχολείο, αλλά βρίσκεται ακόμη «στο σχολείο» μέσα από τον υπολογιστή του, ο προϊστάμενος που την Κυριακή το βράδυ κοιτάζει ξανά το πρόγραμμα της Δευτέρας, ο εκπαιδευτικός που έχει αναλάβει θέση ευθύνης και προσπαθεί μέσα στον προσωπικό του χρόνο να καλύψει μια διοικητική μηχανή η οποία απαιτεί συνεχώς περισσότερα στοιχεία και τα απαιτεί όλο και γρηγορότερα.
Και κάπου εδώ προκύπτει ένα αυτονόητο ερώτημα: πόσο μπορεί να στηρίζεται ένα ολόκληρο διοικητικό σύστημα στην προθυμία των ανθρώπων του να δουλεύουν πέρα από το ωράριό τους, πέρα από το σχολείο και τελικά πέρα ακόμη και από τις εργάσιμες ημέρες;
Γιατί το κουδούνι μπορεί να σταματά την Παρασκευή. Η διοίκηση του σχολείου, όμως, όλο και συχνότερα δεν σταματά ποτέ.
