Μια κατάσταση που φαίνεται να επαναλαμβάνεται ολοένα και περισσότερο στη σχολική καθημερινότητα είναι η έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα σε γονείς και εκπαιδευτικούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προσέγγιση των γονέων δεν ξεκινά με διάθεση συζήτησης και αναζήτησης εξηγήσεων, αλλά με απαιτήσεις και απειλές. Όταν η σχολική πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους, κάνουν την εμφάνισή τους εκφράσεις όπως «θα κάνω αναφορά», «θα προχωρήσω σε καταγγελία ή μήνυση» και «θα απευθυνθώ σε ανώτερο επίπεδο».
Τέτοιες φράσεις δεν χρησιμοποιούνται πάντοτε με στόχο την επίλυση μιας διαφωνίας, αλλά ενδέχεται να λειτουργούν ως μέσα εκφοβισμού και άσκησης πίεσης προς τον εκπαιδευτικό.
Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, αυξάνονται τα περιστατικά στα οποία γονείς προχωρούν σε καταγγελίες εναντίον εκπαιδευτικών, βασιζόμενοι αποκλειστικά στην εκδοχή που τους έχει μεταφέρει το παιδί τους, χωρίς να έχουν προηγουμένως αναζητήσει διευκρινίσεις από το σχολείο ή να έχουν εξετάσει όλες τις πλευρές της υπόθεσης.
Έτσι, μια απλή παρατήρηση προς έναν μαθητή μπορεί να εκληφθεί ως προσβολή, ένας βαθμός χαμηλότερος από τον αναμενόμενο να χαρακτηριστεί ως εκδικητική στάση και μια παιδαγωγική παρέμβαση να παρουσιαστεί ως μορφή ψυχολογικής κακοποίησης.
Φυσικά, η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν χαρακτηρίζει το σύνολο των γονέων. Η μεγάλη πλειονότητα ενδιαφέρεται πραγματικά για την πρόοδο και την ευημερία των παιδιών της και αντιμετωπίζει τους εκπαιδευτικούς ως συνεργάτες στην προσπάθεια αυτή. Ωστόσο, υπάρχει και μια μικρότερη ομάδα γονέων που αντιμετωπίζει το σχολείο ως χώρο όπου πρέπει να επιβάλλεται η δική της άποψη, θεωρώντας τον εκπαιδευτικό υπεύθυνο για κάθε δυσάρεστη εμπειρία του παιδιού.
Από την επικοινωνία στις απειλές και τις καταγγελίες
Η συζήτηση ανάμεσα σε έναν γονέα και τον εκπαιδευτικό θα έπρεπε να αποτελεί το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση οποιουδήποτε προβλήματος. Στόχος της επικοινωνίας είναι να ακουστούν όλες οι πλευρές, να αποσαφηνιστούν τα γεγονότα και να αναζητηθεί μια λύση προς όφελος του μαθητή.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, η προσέγγιση αυτή έχει αντικατασταθεί από μια σχεδόν επιθετική στάση, όπου η αναφορά ή η καταγγελία προβάλλεται από την αρχή ως μέσο πίεσης και όχι ως έσχατη επιλογή όταν έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες συνεννόησης.
Μια βαθμολογία που δεν ικανοποιεί τον γονέα, μια παρατήρηση για τη συμπεριφορά του παιδιού ή η εφαρμογή ενός σχολικού κανόνα μπορεί να πυροδοτήσουν μια έντονη αντιπαράθεση. Σε αυτές τις συνθήκες, ο εκπαιδευτικός βρίσκεται συχνά στη θέση να πρέπει να αποδείξει ότι ενήργησε σωστά, ενώ η σχέση εμπιστοσύνης με την οικογένεια δοκιμάζεται.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην ίδια τη διαφωνία. Η συνεχής πιθανότητα μιας καταγγελίας, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ουσιαστική βάση, μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την ψυχολογία των εκπαιδευτικών.
Ο φόβος ενδεχόμενων συνεπειών οδηγεί ορισμένους να περιορίζουν την αυστηρότητά τους, να αποφεύγουν δύσκολες συζητήσεις ή να διστάζουν πριν επιβάλουν ένα παιδαγωγικό όριο ή αξιολογήσουν έναν μαθητή με βάση την πραγματική του επίδοση. Δεν πρόκειται απαραίτητα για αμφιβολία σχετικά με το τι είναι παιδαγωγικά ορθό, αλλά για ανησυχία σχετικά με το προσωπικό και επαγγελματικό κόστος που μπορεί να έχει μια απόφαση.
Με αυτόν τον τρόπο, περιορίζεται σταδιακά η δυνατότητα του εκπαιδευτικού να ασκεί το έργο του με αυτονομία, ασφάλεια και επαγγελματική αξιοπρέπεια.
Ποια μηνύματα λαμβάνουν τα παιδιά από τη συμπεριφορά των γονέων;
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το πρότυπο συμπεριφοράς που διαμορφώνεται για τους μαθητές όταν παρακολουθούν τους γονείς τους να αντιδρούν με απειλές αντί να επιδιώκουν τον διάλογο.
Τα παιδιά ενδέχεται να εισπράττουν το μήνυμα ότι δεν χρειάζεται να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τα λάθη τους, ότι κάθε αρνητική αξιολόγηση αποτελεί αδικία και ότι οι διαφωνίες μπορούν να επιλύονται μέσω πίεσης και εκφοβισμού.
Το σχολείο, ωστόσο, δεν αποτελεί δικαστική αίθουσα και ο εκπαιδευτικός δεν είναι αντίπαλος της οικογένειας. Ο ρόλος του είναι να βρίσκεται καθημερινά δίπλα σε μαθητές με διαφορετικές ανάγκες, προσωπικότητες και δυσκολίες, συμβάλλοντας τόσο στη μαθησιακή όσο και στην προσωπική τους ανάπτυξη.
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν πολλοί γονείς που εξακολουθούν να επιλέγουν τη συνεργασία. Είναι εκείνοι που ζητούν πρώτα να ενημερωθούν, ακούν την άποψη του εκπαιδευτικού και δεν θεωρούν ότι το παιδί τους αδικείται κάθε φορά που αντιμετωπίζει μια δυσκολία ή λαμβάνει μια παρατήρηση.
Αυτή η στάση συνεργασίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία της σχολικής κοινότητας. Όταν γονείς και εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον με εμπιστοσύνη και αμοιβαίο σεβασμό, μπορούν να εντοπίζουν τα προβλήματα και να αναζητούν λύσεις με κοινό σημείο αναφοράς το συμφέρον του παιδιού.
Η ουσιαστική εκπαίδευση, άλλωστε, δεν αποσκοπεί μόνο στην άμεση ικανοποίηση των απαιτήσεων ενός μαθητή ή της οικογένειάς του, αλλά και στην καλλιέργεια υπευθυνότητας, αυτονομίας και ωριμότητας.
Η Παιδεία χρειάζεται συνεργασία και όχι κλίμα εκφοβισμού
Η λειτουργία ενός σχολείου δεν μπορεί να βασίζεται στον φόβο και στις συνεχείς απειλές. Απαιτούνται σαφή όρια, αμοιβαίος σεβασμός και ξεκάθαρη κατανόηση του ρόλου κάθε πλευράς.
Οι αναφορές και οι καταγγελίες αποτελούν σημαντικά μέσα προστασίας όταν υπάρχει πραγματική παραβίαση δικαιωμάτων ή ανάρμοστη συμπεριφορά. Δεν θα πρέπει, όμως, να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία εκφοβισμού, προσωπικής αντιπαράθεσης ή εκδίκησης.
Ένα σχολικό περιβάλλον στο οποίο οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται διαρκώς εκτεθειμένοι και φοβούνται να ασκήσουν τα καθήκοντά τους δυσκολεύεται να καλλιεργήσει τη δημιουργικότητα, την εμπιστοσύνη και την έμπνευση στους μαθητές.
Αντίθετα, η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά όταν υπάρχει χώρος για διάλογο, κατανόηση και συνεργασία. Όσο γονείς και εκπαιδευτικοί παραμένουν προσηλωμένοι στον κοινό τους στόχο, που είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών, υπάρχουν περιθώρια αντιμετώπισης ακόμη και των πιο δύσκολων προβλημάτων της σχολικής ζωής.
