Σύμφωνα με ένα από τα σενάρια που εξετάζονται, εφόσον τα ηλικιακά όρια συνδεθούν με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η ηλικία πρόωρης εξόδου στην Ελλάδα θα μπορούσε να διαμορφωθεί στα 63 έτη το 2030, στα 65 το 2055 και στα 67 το 2080.
Οι συγκεκριμένες προβολές προκαλούν ερωτήματα κυρίως στους ασφαλισμένους που σχεδιάζουν να αποχωρήσουν από την εργασία τους πριν από το γενικό όριο ηλικίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται επίσης οι γονείς με ανήλικα παιδιά και οι τρίτεκνοι, αρκετοί από τους οποίους έχουν αποκτήσει δικαίωμα συνταξιοδότησης με ευνοϊκότερες ασφαλιστικές διατάξεις.
Ωστόσο, η νέα ευρωπαϊκή έκθεση δεν προβλέπει την κατάργηση των ειδικών ρυθμίσεων για αυτές τις κατηγορίες ασφαλισμένων. Δεν ανακοινώνει, επίσης, διαφορετικά ηλικιακά όρια ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
Το βασικό ενδεχόμενο που εξετάζεται αφορά μια συνολικότερη αναπροσαρμογή των ηλικιών συνταξιοδότησης, εφόσον αποφασιστεί στο μέλλον η ενεργοποίηση μηχανισμού σύνδεσής τους με το προσδόκιμο ζωής. Σε κάθε περίπτωση, οι προβολές δεν αποτελούν απόφαση για άμεση εφαρμογή νέων ορίων.
Πότε ενδέχεται να αυξηθεί το όριο για πρόωρη συνταξιοδότηση
Στο σενάριο που εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ηλικία πρόωρης συνταξιοδότησης ακολουθεί την ανοδική πορεία του γενικού ορίου.
Οι εκτιμήσεις αυτές δείχνουν ότι στις επόμενες δεκαετίες η δυνατότητα αποχώρησης από την εργασία πριν από το γενικό όριο ενδέχεται να μετατοπιστεί σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι πρόκειται για μακροπρόθεσμα σενάρια και όχι για όρια που έχουν θεσπιστεί ή εφαρμόζονται σήμερα.
Το ισχύον γενικό πλαίσιο στην Ελλάδα προβλέπει πλήρη σύνταξη στα 62 έτη, εφόσον υπάρχουν 40 χρόνια ασφάλισης, ή στα 67 με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης. Για τη μειωμένη σύνταξη ισχύουν ειδικότερες προϋποθέσεις, ανάλογα με τον ασφαλιστικό φορέα και την κατηγορία του εργαζομένου.
Τι προβλέπεται για γονείς με ανήλικα παιδιά
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι περιπτώσεις ασφαλισμένων που απέκτησαν δικαίωμα συνταξιοδότησης με ευνοϊκότερα όρια ηλικίας λόγω ύπαρξης ανήλικου τέκνου.
Παλαιότερες ασφαλιστικές διατάξεις έδιναν τη δυνατότητα σε συγκεκριμένες κατηγορίες γονέων να αποχωρήσουν από την εργασία τους νωρίτερα, εφόσον είχαν συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης και υπήρχε ανήλικο παιδί κατά το προβλεπόμενο κρίσιμο έτος.
Οι ρυθμίσεις αυτές αφορούσαν, μεταξύ άλλων:
Μητέρες ασφαλισμένες στο πρώην ΙΚΑ πριν από το 1993, οι οποίες είχαν συγκεντρώσει τον απαιτούμενο αριθμό ενσήμων και είχαν ανήλικο τέκνο το 2010, το 2011 ή το 2012.
Γονείς που εργάζονταν στο Δημόσιο, εφόσον είχαν συμπληρώσει την απαιτούμενη 25ετία και πληρούσαν την προϋπόθεση της ανηλικότητας του παιδιού κατά τα αντίστοιχα έτη.
Τρίτεκνους γονείς στο Δημόσιο, για τους οποίους ίσχυαν ειδικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.
Γονείς με παιδιά με αναπηρία, οι οποίοι υπάγονται σε διαφορετικό καθεστώς και ειδικές ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Οι συγκεκριμένες ευνοϊκές διατάξεις δεν καλύπτουν όλους τους σημερινούς γονείς. Η εφαρμογή τους εξαρτάται από παράγοντες όπως η ημερομηνία πρώτης ασφάλισης, ο χρόνος που είχε συμπληρωθεί σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους, η ηλικία του ασφαλισμένου και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις κάθε κατηγορίας.
Κινδυνεύουν οι γονείς και οι τρίτεκνοι να χάσουν τα ευνοϊκά όρια;
Ένα από τα βασικά ερωτήματα που δημιουργούνται από τις προβολές αφορά το ενδεχόμενο κατάργησης των ευνοϊκότερων ηλικιακών ορίων για γονείς με ανήλικα παιδιά και τρίτεκνους.
Η έκθεση Ageing Report 2027 δεν ανακοινώνει κάποια τέτοια αλλαγή. Δεν προβλέπει την κατάργηση των ειδικών ασφαλιστικών διατάξεων ούτε καθορίζει νέα, ξεχωριστά όρια για τις συγκεκριμένες κατηγορίες.
Κατά συνέπεια, δεν προκύπτει ότι οι γονείς που έχουν ήδη κατοχυρώσει ή θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα θα χάσουν αυτομάτως τη δυνατότητα να αποχωρήσουν με βάση τις προϋποθέσεις που ισχύουν για την περίπτωσή τους.
Για όσους έχουν ήδη συμπληρώσει τα απαιτούμενα κριτήρια, καθοριστικής σημασίας είναι ο ακριβής έλεγχος του ασφαλιστικού τους καθεστώτος και η διάκριση μεταξύ κατοχύρωσης και θεμελίωσης δικαιώματος.
Αντίθετα, για όσους δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις, τυχόν μελλοντικές αλλαγές θα πρέπει να αξιολογηθούν όταν και εφόσον υπάρξουν συγκεκριμένες νομοθετικές αποφάσεις.
Ποιοι εργαζόμενοι ενδέχεται να χρειαστεί να παραμείνουν περισσότερο στην εργασία
Εφόσον στο μέλλον εφαρμοστεί μηχανισμός σύνδεσης των ορίων συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής, οι επιπτώσεις θα αφορούν τόσο όσους πλησιάζουν στην ηλικία αποχώρησης όσο και τις νεότερες γενιές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηλικιακή ομάδα 55-64 ετών, καθώς οι εργαζόμενοι αυτής της κατηγορίας ενδέχεται να χρειαστεί να παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην αγορά εργασίας.
Βασικός παράγοντας πίσω από τις συγκεκριμένες προβλέψεις είναι η δημογραφική εξέλιξη της Ελλάδας. Η συρρίκνωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας, σε συνδυασμό με την αύξηση των ηλικιωμένων, μεταβάλλει σταδιακά την αναλογία μεταξύ εργαζομένων και συνταξιούχων.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πιέσεις στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων και αποτελεί έναν από τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη στις ευρωπαϊκές δημογραφικές προβολές.
Πότε αναμένονται οριστικές διευκρινίσεις
Το επόμενο διάστημα, η αξιολόγηση των δημογραφικών δεδομένων και του προσδόκιμου ζωής αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη συζήτηση για το μέλλον του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Ωστόσο, οποιαδήποτε αλλαγή στα ηλικιακά όρια προϋποθέτει τις προβλεπόμενες θεσμικές διαδικασίες και την έκδοση των αντίστοιχων αποφάσεων. Οι μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν αρκούν από μόνες τους για να τροποποιήσουν το ισχύον πλαίσιο.
Μέχρι να υπάρξουν συγκεκριμένες αποφάσεις, εξακολουθούν να εφαρμόζονται τα σημερινά γενικά όρια συνταξιοδότησης, ενώ οι ειδικές διατάξεις για γονείς με ανήλικα παιδιά και τρίτεκνους εξετάζονται με βάση τα κριτήρια που ισχύουν για κάθε ασφαλιστική κατηγορία.
Για τους εργαζομένους που σχεδιάζουν πρόωρη αποχώρηση, σημαντικό είναι να γνωρίζουν τον ακριβή χρόνο ασφάλισής τους, την ηλικία τους και το αν έχουν κατοχυρώσει ή θεμελιώσει δικαίωμα συνταξιοδότησης.
Οι αναφορές σε ενδεχόμενα όρια 63, 65 ή 67 ετών αφορούν μακροπρόθεσμα σενάρια και δεν καθορίζουν από μόνες τους πότε μπορεί να συνταξιοδοτηθεί κάθε ασφαλισμένος.
