Για χρόνια κυριαρχεί στην εκπαίδευση η αντίληψη ότι υπάρχουν παιδιά που μαθαίνουν καλύτερα βλέποντας εικόνες, άλλα ακούγοντας και άλλα μέσα από πρακτικές δραστηριότητες. Ωστόσο, νέα ελληνική επιστημονική μελέτη έρχεται να αμφισβητήσει τη θεωρία των λεγόμενων «μαθησιακών τύπων», δείχνοντας ότι η προσαρμογή του μαθήματος στις προσωπικές προτιμήσεις κάθε παιδιού δεν βελτιώνει απαραίτητα τις επιδόσεις του.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Educational Psychology της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας και πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 194 μαθητών της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού από τέσσερα σχολεία της Αττικής.
Ποιες Ελληνίδες επιστήμονες βρίσκονται πίσω από τη μελέτη
Την έρευνα πραγματοποίησαν η Μαριέττα Παπαδάτου-Παστού από το ΕΚΠΑ και η Άννα Κ. Τουλουμάκου από το Πάντειο Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχε επίσης η Ευθαλία Θεοτοκάτου από το ΕΚΠΑ.
Η μελέτη συγκαταλέγεται στις λίγες διεθνώς που εξετάζουν πειραματικά αν η διδασκαλία αποδίδει καλύτερα όταν προσαρμόζεται στον υποτιθέμενο μαθησιακό τύπο του κάθε μαθητή.
Το πείραμα με τους 194 μαθητές
Οι μαθητές διδάχθηκαν τρεις ενότητες μετεωρολογίας, σχετικά με την πρόγνωση του καιρού, τα νέφη και την κλιματική αλλαγή. Το εκπαιδευτικό υλικό παρουσιάστηκε με τρεις διαφορετικούς τρόπους:
- Με εικόνες και γραπτά κείμενα.
- Με ηχογραφημένη αφήγηση, χωρίς οπτικό υλικό.
- Με συνδυασμό εικόνας και ήχου.
Κάθε παιδί συμμετείχε και στις τρεις μορφές διδασκαλίας, ενώ μετά από κάθε ενότητα απαντούσε σε ερωτήσεις για την αξιολόγηση των γνώσεών του. Παράλληλα, οι ερευνήτριες προσπάθησαν να προσδιορίσουν τον μαθησιακό τύπο των παιδιών, τόσο μέσα από τις δικές τους εκτιμήσεις όσο και μέσω ειδικού ερωτηματολογίου.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Το βασικό εύρημα ήταν ότι οι μαθητές δεν παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις όταν η μέθοδος διδασκαλίας ταίριαζε με τον υποτιθέμενο μαθησιακό τους τύπο.
Με άλλα λόγια, τα παιδιά που θεωρούνταν «οπτικοί» μαθητές δεν απέδωσαν καλύτερα όταν διδάσκονταν αποκλειστικά με εικόνες και κείμενα. Αντίστοιχα, όσοι κατατάσσονταν στους «ακουστικούς» μαθητές δεν είχαν καλύτερα αποτελέσματα όταν άκουγαν μόνο ηχογραφημένες εξηγήσεις.
Επιπλέον, οι μαθητές δεν φάνηκε να μπορούν να προσδιορίσουν με αξιοπιστία τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν καλύτερα, καθώς οι προσωπικές τους εκτιμήσεις δεν συμφωνούσαν πάντα με τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου.
Ποια μέθοδος είχε καλύτερα αποτελέσματα
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε τον συνδυασμό εικόνας και ήχου. Οι μαθητές που παρακολούθησαν το μάθημα με οπτικό και ακουστικό υλικό σημείωσαν καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με όσους διδάχθηκαν μόνο με τη μία από τις δύο μεθόδους.
Η πολυτροπική διδασκαλία, δηλαδή η παρουσίαση της πληροφορίας με περισσότερους από έναν τρόπους, φάνηκε να ενισχύει τη μάθηση ανεξάρτητα από τον μαθησιακό τύπο στον οποίο είχε καταταχθεί κάθε παιδί.
Γιατί επιμένει ο μύθος των μαθησιακών τύπων
Παρά την έλλειψη ισχυρής επιστημονικής τεκμηρίωσης, η θεωρία των μαθησιακών τύπων εξακολουθεί να έχει μεγάλη απήχηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με προηγούμενη έρευνα, το 97% των εν ενεργεία Ελλήνων εκπαιδευτικών συμφώνησε με την άποψη ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν η πληροφορία παρουσιάζεται με τον τρόπο που προτιμούν.
Ωστόσο, ήδη από το 2002, ο ΟΟΣΑ είχε χαρακτηρίσει τη συγκεκριμένη αντίληψη νευρομύθο, δηλαδή μια πεποίθηση για τη λειτουργία του εγκεφάλου που δεν υποστηρίζεται επαρκώς από επιστημονικά δεδομένα.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την εκπαίδευση
Οι ερευνήτριες επισημαίνουν ότι η κατηγοριοποίηση των παιδιών ως «οπτικών» ή «ακουστικών» μαθητών μπορεί να περιορίσει λανθασμένα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τις δυνατότητές τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα παιδιά έχουν τις ίδιες ανάγκες ή προτιμήσεις. Σημαίνει, όμως, ότι αυτές οι προτιμήσεις δεν αρκούν για να καθορίσουν ποια μέθοδος θα τα βοηθήσει να μάθουν αποτελεσματικότερα.
Αντί για την αυστηρή κατάταξη των μαθητών σε κατηγορίες, η έρευνα αναδεικνύει τη σημασία πρακτικών με επιστημονική υποστήριξη, όπως ο συνδυασμός διαφορετικών τρόπων παρουσίασης της πληροφορίας, η ανάκληση γνώσεων και η επανάληψη της ύλης σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: δεν χρειάζεται να «βαφτίζουμε» ένα παιδί οπτικό ή ακουστικό μαθητή για να το βοηθήσουμε να μάθει. Χρειάζεται να αξιοποιούμε διαφορετικά εκπαιδευτικά εργαλεία και να επιλέγουμε μεθόδους που στηρίζονται σε πραγματικά ερευνητικά δεδομένα.
