Τι έδειξε η έρευνα
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Population Health Research Institute, το οποίο συνδέεται με το Πανεπιστήμιο McMaster και το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης Hamilton Health Sciences στον Καναδά.
Οι επιστήμονες εξέτασαν με μαγνητική τομογραφία τον εγκέφαλο σχεδόν 9.000 ατόμων, ηλικίας 35 έως 69 ετών, από διάφορες περιοχές του Καναδά. Οι συμμετέχοντες δεν είχαν ιστορικό καρδιαγγειακών παθήσεων και συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια σχετικά με τις διατροφικές τους συνήθειες.
Οι μαγνητικές τομογραφίες αξιολογήθηκαν από νευρολόγους, οι οποίοι δεν γνώριζαν τι κατανάλωνε κάθε συμμετέχων. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές επιδίωξαν να περιορίσουν την πιθανότητα οι διατροφικές πληροφορίες να επηρεάσουν την αξιολόγηση των εγκεφαλικών εικόνων.
Ποια τρόφιμα κατανάλωναν οι συμμετέχοντες
Κατά μέσο όρο, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αντιστοιχούσαν περίπου στο ένα τέταρτο των ημερήσιων μερίδων φαγητού των συμμετεχόντων. Ωστόσο, υπήρχαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις ομάδες.
Στην ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση, τα συγκεκριμένα προϊόντα αποτελούσαν το 45% των ημερήσιων μερίδων, ενώ στην ομάδα με τη χαμηλότερη κατανάλωση το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 16%.
Στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα συσκευασμένα σνακ, τα ζαχαρούχα δημητριακά πρωινού, τα αναψυκτικά, τα στιγμιαία ζυμαρικά και τα έτοιμα κατεψυγμένα γεύματα.
Κατά 40% μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης εγκεφαλικών αλλοιώσεων
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορούσε την παρουσία μικρών εστιών εγκεφαλικής βλάβης. Οι αλλοιώσεις αυτές εντοπίστηκαν συχνότερα στα άτομα που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
Συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες με την υψηλότερη κατανάλωση είχαν κατά 40% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίζουν τέτοιου είδους ενδείξεις σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν τις μικρότερες ποσότητες.
Οι συγκεκριμένες αλλαγές μπορεί να παραμένουν χωρίς εμφανή συμπτώματα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, θεωρούνται πιθανά πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια, καθώς ενδέχεται να προηγούνται χρονικά της εκδήλωσης ενός εγκεφαλικού επεισοδίου ή προβλημάτων μνήμης.
Ο ρόλος του σωματικού και του σπλαχνικού λίπους
Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, ανέδειξε και μια ακόμη διαφορά μεταξύ των συμμετεχόντων.
Όσοι κατανάλωναν περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα παρουσίαζαν υψηλότερα επίπεδα σωματικού λίπους, καθώς και μεγαλύτερη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους. Πρόκειται για το λίπος που συγκεντρώνεται βαθιά στην κοιλιακή χώρα, γύρω από τα εσωτερικά όργανα.
Το σπλαχνικό λίπος έχει συνδεθεί με φλεγμονώδεις διεργασίες και βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία. Οι παράγοντες αυτοί μπορούν να επηρεάσουν την υγεία του εγκεφάλου, γεγονός που ενδέχεται να εξηγεί μέρος της σχέσης που παρατηρήθηκε στη μελέτη.
Ισχυρότερη συσχέτιση στις γυναίκες
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η σχέση μεταξύ της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και των εγκεφαλικών αλλοιώσεων εμφανιζόταν εντονότερη στις γυναίκες.
Ειδικότερα, οι γυναίκες που ανήκαν στην ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση είχαν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να παρουσιάζουν ενδείξεις εγκεφαλικής βλάβης σε σχέση με εκείνες που κατανάλωναν τις μικρότερες ποσότητες.
Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα, προκειμένου να διευκρινιστεί γιατί η συγκεκριμένη συσχέτιση εμφανίζεται ισχυρότερη στις γυναίκες και ποιοι παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο.
Λιγότερα φρούτα και λαχανικά στη διατροφή
Παράλληλα, η μελέτη έδειξε ότι όσο μεγαλύτερη ήταν η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων τόσο μικρότερη ήταν η συμμετοχή των μη επεξεργασμένων ή ελάχιστα επεξεργασμένων προϊόντων στη διατροφή.
Στην ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα δημητριακά και άλλα τρόφιμα που έχουν υποστεί ελάχιστη επεξεργασία αντιστοιχούσαν στο 41% των ημερήσιων μερίδων.
Αντίθετα, στην ομάδα με τη χαμηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων προϊόντων, το ποσοστό αυτό έφτανε το 68%.
Η διαφορά αναδεικνύει ότι η αυξημένη παρουσία υπερεπεξεργασμένων προϊόντων μπορεί να συνοδεύεται από μικρότερη κατανάλωση τροφίμων που αποτελούν βασικά στοιχεία μιας ισορροπημένης διατροφής.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την υγεία του εγκεφάλου
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων εγκεφαλικών αλλοιώσεων. Ωστόσο, δεν αποδεικνύουν ότι τα συγκεκριμένα τρόφιμα προκαλούν άμεσα τις βλάβες.
Ένας βασικός περιορισμός είναι ότι οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν σε μία μόνο χρονική στιγμή και δεν παρακολουθήθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επομένως, οι ερευνητές δεν μπορούσαν να προσδιορίσουν με βεβαιότητα αν οι διατροφικές συνήθειες προηγήθηκαν των εγκεφαλικών αλλαγών ή αν άλλοι παράγοντες συνέβαλαν στη συσχέτιση.
Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες επισημαίνουν την ανάγκη διεξαγωγής μεγαλύτερων και μακροχρόνιων μελετών, στις οποίες οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούνται συστηματικά και θα υποβάλλονται επανειλημμένα σε μαγνητικές τομογραφίες.
Μέχρι να υπάρξουν περισσότερα δεδομένα, τα ευρήματα ενισχύουν το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τον ρόλο της διατροφής στην υγεία του εγκεφάλου, χωρίς να τεκμηριώνουν από μόνα τους μια σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
