Ο χρόνος που περνά ένας εργαζόμενος καθημερινά στον δρόμο για να φτάσει στη δουλειά του αποτελεί ένα από τα ζητήματα που προκαλούν συχνά απορίες στις εργασιακές σχέσεις. Μπορούν οι ώρες που απαιτούνται για μια επαγγελματική μετακίνηση να θεωρηθούν κανονική εργασία; Και τι ισχύει όταν ο εργαζόμενος αναγκάζεται, κατόπιν εντολής της επιχείρησης, να μεταβεί σε διαφορετικό σημείο από τη συνηθισμένη έδρα του;
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το φως της ευρωπαϊκής νομολογίας, καθώς το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ξεκαθαρίσει ότι ορισμένες μετακινήσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εργασίας. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς πόση ώρα διαρκεί η διαδρομή, αλλά εάν ο εργαζόμενος βρίσκεται στη διάθεση του εργοδότη και εκτελεί τις οδηγίες του.
Η καθημερινή διαδρομή από το σπίτι στην εργασία
Για τους εργαζομένους που διαθέτουν συγκεκριμένο και σταθερό χώρο απασχόλησης, ο χρόνος μετάβασης από την κατοικία τους στην επιχείρηση και αντίστροφα δεν θεωρείται, κατά κανόνα, χρόνος εργασίας.
Επομένως, είτε κάποιος χρειάζεται 20 λεπτά είτε μιάμιση ώρα για να φτάσει στο γραφείο, το κατάστημα ή την εγκατάσταση όπου εργάζεται, η συγκεκριμένη διαδρομή δεν προσμετράται συνήθως στο ημερήσιο ωράριο και δεν γεννά αυτοτελές δικαίωμα πρόσθετης αμοιβής.
Η απόσταση από την κατοικία, η κίνηση στους δρόμους ή η επιλογή του μέσου μεταφοράς δεν αλλάζουν από μόνες τους αυτόν τον κανόνα.
Ωστόσο, διαφορετική αξιολόγηση μπορεί να απαιτείται όταν η μετακίνηση δεν αποτελεί απλώς τη συνηθισμένη μετάβαση προς έναν σταθερό χώρο εργασίας, αλλά πραγματοποιείται στο πλαίσιο συγκεκριμένης επαγγελματικής αποστολής.
Πότε ο χρόνος στον δρόμο υπολογίζεται ως εργασία
Η βασική διάκριση αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες ο εργαζόμενος δεν έχει σταθερό τόπο απασχόλησης ή καλείται να μετακινηθεί σε διαφορετικά σημεία για να εκτελέσει τα καθήκοντά του.
Εάν η διαδρομή αποτελεί αναγκαίο μέρος της εργασίας και ο εργαζόμενος ακολουθεί συγκεκριμένες οδηγίες της επιχείρησης, ο χρόνος μετακίνησης μπορεί να χαρακτηριστεί ως χρόνος εργασίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν παράγοντες όπως:
- Εάν ο τόπος και ο χρόνος αναχώρησης καθορίζονται από τον εργοδότη.
- Εάν η μεταφορά πραγματοποιείται με εταιρικό όχημα.
- Εάν ο εργαζόμενος υποχρεούται να ακολουθήσει συγκεκριμένο πρόγραμμα και διαδρομή.
- Εάν δεν έχει τη δυνατότητα να διαθέσει ελεύθερα τον συγκεκριμένο χρόνο για προσωπικές του ανάγκες.
- Εάν η μετακίνηση αποτελεί απαραίτητο τμήμα της εκτέλεσης των επαγγελματικών του καθηκόντων.
Δεν αρκεί, δηλαδή, να βρίσκεται κάποιος μέσα σε ένα εταιρικό όχημα για να θεωρηθεί αυτομάτως ότι εργάζεται. Απαιτείται να εξετάζονται οι πραγματικές συνθήκες της μετακίνησης.
Η υπόθεση Tyco και η ευρωπαϊκή νομολογία
Μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις για το συγκεκριμένο ζήτημα είναι η υπόθεση C-266/14, γνωστή ως υπόθεση Tyco.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέτασε την περίπτωση εργαζομένων οι οποίοι δεν διέθεταν σταθερό χώρο εργασίας και μετακινούνταν καθημερινά από την κατοικία τους προς τους πρώτους πελάτες που έπρεπε να επισκεφθούν, καθώς και από τους τελευταίους πελάτες πίσω στο σπίτι τους.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι οι συγκεκριμένες διαδρομές αποτελούσαν χρόνο εργασίας, καθώς οι μετακινήσεις ήταν αναγκαίες για την εκτέλεση των καθηκόντων τους και αποτελούσαν μέρος της επαγγελματικής τους δραστηριότητας.
Η απόφαση αυτή ανέδειξε ότι για εργαζομένους χωρίς σταθερή έδρα η μετάβαση από τον έναν πελάτη στον άλλο, αλλά και οι σχετικές διαδρομές από και προς την κατοικία τους, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως η συνηθισμένη μετακίνηση ενός υπαλλήλου προς το γραφείο του.
Η απόφαση C-110/24: Τι έκρινε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί και η απόφαση C-110/24, της 9ης Οκτωβρίου 2025, η οποία αφορά εργαζομένους στην Ισπανία που απασχολούνταν σε εργασίες προστασίας φυσικών περιοχών.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι εργαζόμενοι έπρεπε να συγκεντρώνονται σε προκαθορισμένο σημείο, από όπου επιβιβάζονταν σε όχημα της επιχείρησης για να μεταφερθούν στον τόπο εκτέλεσης των καθηκόντων τους.
Η μετακίνηση γινόταν σε συγκεκριμένες ώρες και βάσει προγράμματος που είχε οργανώσει ο εργοδότης. Οι εργαζόμενοι δεν μπορούσαν να επιλέξουν ελεύθερα πώς θα αξιοποιήσουν αυτό το χρονικό διάστημα.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η συγκεκριμένη διαδρομή από το σημείο συγκέντρωσης προς τον χώρο εργασίας, καθώς και η επιστροφή, έπρεπε να υπολογίζονται ως χρόνος εργασίας, υπό τις συνθήκες που εξετάστηκαν στην υπόθεση.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για επαγγέλματα στα οποία οι εργαζόμενοι μεταφέρονται οργανωμένα από την επιχείρηση σε απομακρυσμένα ή διαφορετικά σημεία απασχόλησης.
Τι ισχύει για τους εργαζομένους στην Ελλάδα
Η ευρωπαϊκή νομολογία είναι σημαντική και για την ελληνική αγορά εργασίας, καθώς αφορά την ερμηνεία της έννοιας του χρόνου εργασίας στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Στην πράξη, ενδιαφέρει ιδιαίτερα εργαζομένους σε τεχνικά συνεργεία, κατασκευαστικές εταιρείες, έργα υποδομών, υπηρεσίες συντήρησης, εγκαταστάσεις και επαγγέλματα που απαιτούν καθημερινή παρουσία σε διαφορετικά σημεία.
Για παράδειγμα, εάν ένας τεχνικός υποχρεώνεται να βρίσκεται στις εγκαταστάσεις της εταιρείας στις 7 το πρωί και από εκεί μεταφέρεται με εταιρικό όχημα σε εργοτάξιο, ο χρόνος της διαδρομής μπορεί να αποτελεί χρόνο εργασίας, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της ευρωπαϊκής νομολογίας.
Αντίστοιχα, μπορεί να υπολογίζεται και η επιστροφή στο προκαθορισμένο σημείο συγκέντρωσης.
Αντίθετα, ένας υπάλληλος που μετακινείται με δικό του μέσο από το σπίτι του προς το σταθερό γραφείο όπου εργάζεται δεν αποκτά αυτομάτως δικαίωμα να υπολογιστεί η διαδρομή στο ωράριό του.
Πότε προκύπτει δικαίωμα για πρόσθετη αμοιβή
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι εργαζόμενοι είναι ότι ο χαρακτηρισμός μιας μετακίνησης ως χρόνου εργασίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ολόκληρη η διαδρομή πληρώνεται με προσαύξηση υπερωρίας.
Η ευρωπαϊκή οδηγία 2003/88/ΕΚ ρυθμίζει κυρίως ζητήματα που αφορούν την οργάνωση του χρόνου εργασίας, τα όρια απασχόλησης και τις περιόδους ημερήσιας και εβδομαδιαίας ανάπαυσης. Δεν καθορίζει ενιαίο σύστημα αμοιβής για όλες τις μετακινήσεις των εργαζομένων.
Συνεπώς, εάν μια υπηρεσιακή μετακίνηση αναγνωρίζεται ως χρόνος εργασίας, πρέπει να συνυπολογίζεται στη συνολική ημερήσια απασχόληση. Εάν με αυτόν τον τρόπο ξεπεραστούν τα προβλεπόμενα όρια, μπορεί να προκύψουν αξιώσεις για πρόσθετη αμοιβή λόγω υπερεργασίας ή υπερωριακής απασχόλησης, σύμφωνα με τις ισχύουσες ελληνικές διατάξεις.
Η τελική αξιολόγηση εξαρτάται από το ωράριο, το είδος της εργασίας, τις συνθήκες της μετακίνησης και τους όρους της εργασιακής σχέσης.
Τι πρέπει να προσέχουν οι εργαζόμενοι
Όσοι μετακινούνται συστηματικά για επαγγελματικούς λόγους είναι σημαντικό να γνωρίζουν εάν οι διαδρομές τους αποτελούν απλή μετάβαση προς έναν σταθερό χώρο εργασίας ή εάν εντάσσονται στις υποχρεώσεις που τους αναθέτει ο εργοδότης.
Χρήσιμο είναι να διατηρούν στοιχεία για τις ώρες αναχώρησης και επιστροφής, τα σημεία συγκέντρωσης, τις εντολές μετακίνησης και το πρόγραμμα που ακολουθούν.
Η διάκριση αυτή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική σε περίπτωση που προκύψει διαφωνία σχετικά με τον υπολογισμό του χρόνου εργασίας και την αντίστοιχη αμοιβή.
