Τι έδειξε η PISA 2025 για την Ελλάδα
Τα τελευταία στοιχεία του ΟΟΣΑ πράγματι καταγράφουν σημαντική απόσταση της Ελλάδας από τον μέσο όρο των χωρών του Οργανισμού.
Στην PISA 2025 οι 15χρονοι μαθητές στην Ελλάδα συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 434 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 424 στα μαθηματικά και 423 στην κατανόηση κειμένου, έναντι 482, 463 και 461 μονάδων αντίστοιχα στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Σε σχέση με το 2022, οι επιδόσεις της Ελλάδας στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες δεν παρουσίασαν στατιστικά σημαντική μεταβολή, ενώ στην κατανόηση κειμένου καταγράφηκε νέα πτώση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και τα στοιχεία για το ποσοστό των μαθητών που καταφέρνουν να φτάσουν τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο επάρκειας. Στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό διαμορφώθηκε στο 59% στις φυσικές επιστήμες, στο 50% στα μαθηματικά και στο 56% στην ανάγνωση, χαμηλότερα από τους αντίστοιχους μέσους όρους του ΟΟΣΑ.
Ταυτόχρονα, πάντως, η υποχώρηση των επιδόσεων δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι το 2025 καταγράφηκαν οι χαμηλότερες μέσες επιδόσεις που έχουν σημειωθεί μέχρι σήμερα στις χώρες του Οργανισμού στα μαθηματικά και στην ανάγνωση, ενώ η μακροχρόνια τάση υποχώρησης αφορά πολλά εκπαιδευτικά συστήματα.
«Οι αριθμοί δεν υπάρχουν σε κοινωνικό κενό»
Αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύει και η ΕΑΕΚ, η οποία υποστηρίζει ότι οι επιδόσεις μιας χώρας στη διεθνή αξιολόγηση δεν μπορούν να διαβάζονται σαν ένας απλός πίνακας κατάταξης.
Κατά την παράταξη, πίσω από έναν αριθμό βρίσκονται πραγματικά σχολεία, διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες, οικογένειες με άνισες οικονομικές δυνατότητες, διαφορετική πρόσβαση σε μορφωτικά αγαθά και εκπαιδευτικά συστήματα που δεν διαθέτουν τους ίδιους πόρους και τις ίδιες υποδομές.
Η PISA εξετάζει τις γνώσεις και τις δεξιότητες 15χρονων μαθητών και διερευνά, μεταξύ άλλων, κατά πόσο μπορούν να αξιοποιούν όσα γνωρίζουν για να λύνουν προβλήματα, να σκέφτονται κριτικά και να χειρίζονται πληροφορίες σε πραγματικές συνθήκες. Δεν αποτελεί, επομένως, αξιολόγηση κάθε διάστασης της σχολικής και παιδαγωγικής ζωής.
Η ΕΑΕΚ εκφράζει επιπλέον την ανησυχία ότι, όταν οι μετρήσεις και οι επιδόσεις αποκτούν κυρίαρχη θέση στη λειτουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος, μπορεί να αναπτυχθεί η τάση το σχολείο να προσανατολίζεται περισσότερο σε όσα μπορούν να μετρηθούν και λιγότερο σε πλευρές της εκπαίδευσης όπως η δημιουργικότητα, η συνεργασία, η κοινωνική ανάπτυξη και η ευρύτερη καλλιέργεια των μαθητών.
Τα προβλήματα που, σύμφωνα με την ΕΑΕΚ, βρίσκονται πίσω από τις επιδόσεις
Στην ανακοίνωσή της η παράταξη παραθέτει μια σειρά παραγόντων οι οποίοι, κατά την εκτίμησή της, επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία του δημόσιου σχολείου.
Αναφέρεται στην ανεπαρκή χρηματοδότηση, στα κενά εκπαιδευτικών και στις διδακτικές ώρες που χάνονται μέχρι να ολοκληρωθεί η στελέχωση των σχολείων, στην αύξηση του αριθμού των μαθητών ανά τμήμα, στις συνέπειες που άφησε η περίοδος της πανδημίας, αλλά και στην αυξανόμενη εξεταστική πίεση που, όπως υποστηρίζει, δημιουργείται μέσα από θεσμούς όπως η Τράπεζα Θεμάτων και η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσει την αυξημένη γραφειοκρατία, τις διαδικασίες αξιολόγησης, τις αποδοχές και την εργασιακή επιβάρυνση των εκπαιδευτικών, καθώς και τις ελλείψεις που διαπιστώνει στην ενισχυτική διδασκαλία, στην ειδική αγωγή και στην επιμόρφωση.
Οι παραπάνω αποτελούν θέσεις και αξιολογήσεις της συγκεκριμένης εκπαιδευτικής παράταξης και εντάσσονται στην ευρύτερη πολιτική και συνδικαλιστική αντιπαράθεση γύρω από την εκπαιδευτική πολιτική.
Η αναφορά στις αξιολογήσεις των εκπαιδευτικών
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η ΕΑΕΚ και στην ατομική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, επιχειρώντας να αντικρούσει την αντίληψη ότι οι χαμηλές επιδόσεις των μαθητών μπορούν να εξηγηθούν πρωτίστως μέσα από την ποιότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται στην ανακοίνωσή της, από τις δεκάδες χιλιάδες αξιολογήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, μόλις έξι εκπαιδευτικοί έχουν χαρακτηριστεί «μη ικανοποιητικοί».
Με το επιχείρημα αυτό η παράταξη θέτει το ερώτημα κατά πόσο είναι συνεπές, από τη μία πλευρά, η διαδικασία αξιολόγησης να καταγράφει συντριπτικά θετική εικόνα του εκπαιδευτικού προσωπικού και, από την άλλη, μέρος της δημόσιας συζήτησης για τις επιδόσεις της PISA να επικεντρώνεται στην αποτελεσματικότητα των ίδιων των εκπαιδευτικών.
«Το πρόβλημα δεν λύνεται με περισσότερες εξετάσεις»
Για την Ενωτική Αγωνιστική Εκκίνηση, η απάντηση στα αποτελέσματα της PISA δεν πρέπει να είναι η αύξηση των εξετάσεων, των ελέγχων και των μηχανισμών σύγκρισης σχολείων και εκπαιδευτικών.
Αντίθετα, προτάσσει την αύξηση των πόρων για τη δημόσια εκπαίδευση, την κάλυψη των κενών με μόνιμο προσωπικό, τη μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τάξη, τη σταθερή παρουσία ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών και άλλων υποστηρικτικών ειδικοτήτων, καθώς και την ουσιαστική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής της συνοψίζεται στη θέση ότι η συζήτηση για την PISA δεν πρέπει να περιοριστεί στην αναζήτηση του «ενόχου» που βρίσκεται μπροστά στον πίνακα.
Η PISA δείχνει το πρόβλημα – Δεν εξηγεί μόνη της την αιτία
Τα νέα αποτελέσματα αναμφίβολα θέτουν ένα δύσκολο ερώτημα για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Το γεγονός ότι οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και ότι ιδιαίτερα στην ανάγνωση συνεχίστηκε η πτώση μεταξύ 2022 και 2025 αποτελεί δεδομένο που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Από μόνος του, όμως, ένας βαθμός στην PISA δεν απαντά στο σημαντικότερο ερώτημα: γιατί συμβαίνει αυτό;
Εκεί αρχίζει η ουσιαστική συζήτηση.
Για τις κοινωνικές ανισότητες, για τις συνθήκες μέσα στις οποίες μαθαίνουν τα παιδιά, για το μέγεθος των τάξεων, για τη στελέχωση, για το πρόγραμμα σπουδών, για την ποιότητα της διδασκαλίας, για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, αλλά και για το τι ακριβώς περιμένουμε τελικά από το σχολείο.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να διαπιστώνεις ότι ένα εκπαιδευτικό σύστημα έχει πρόβλημα και άλλο να έχεις αποδείξει ποιος ευθύνεται γι’ αυτό.
