Πάνω από 4 στους 10 ενήλικες έχουν χρόνια πάθηση
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν ληφθεί υπόψη ότι περισσότεροι από 4 στους 10 ενήλικες στην Ελλάδα ζουν ήδη με κάποιο χρόνιο νόσημα.
Στις ηλικίες άνω των 65 ετών, περίπου 1 στους 2 ανθρώπους αντιμετωπίζει δύο ή περισσότερες χρόνιες παθήσεις ταυτόχρονα, με την πολυνοσηρότητα να βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στην κορυφή των προβλημάτων βρίσκονται οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο καρκίνος, ο σακχαρώδης διαβήτης, τα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα και η χρόνια νεφρική νόσος. Συνολικά, τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα ευθύνονται για περίπου 85% του συνολικού φορτίου νοσηρότητας στη χώρα.
Η γήρανση του πληθυσμού, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη πολυνοσηρότητα, αναμένεται να εντείνει τα επόμενα χρόνια την πίεση που δέχεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Οι συντάκτες της μελέτης επισημαίνουν ότι η έγκαιρη πρόληψη και η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας είναι απαραίτητες, διαφορετικά τόσο η οικονομική όσο και η κοινωνική επιβάρυνση θα συνεχίσουν να αυξάνονται.
Η μελέτη εκπονήθηκε από τους Κώστα Αθανασάκη, Ηλία Κυριόπουλο, Γιάννη Αγοραστό και Γιώτα Ναούμ, σε συνεργασία με ειδικούς από διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους, επαγγελματίες υγείας, θεσμικούς φορείς και οργανώσεις ασθενών. Μέσω μιας οργανωμένης διαδικασίας συναίνεσης Delphi, διαμορφώθηκε ένας συνολικός οδικός χάρτης για την αντιμετώπιση της χρόνιας νοσηρότητας.
Ένα σύστημα που εξακολουθεί να επενδύει κυρίως στα νοσοκομεία
Παρά το αυξανόμενο βάρος των χρόνιων παθήσεων, η λειτουργία του ελληνικού συστήματος υγείας εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό νοσοκομειοκεντρική.
Πάνω από 40% των συνολικών δαπανών υγείας κατευθύνεται στα νοσοκομεία, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται περίπου στο 28%.
Αντίθετα, η πρόληψη εξακολουθεί να λαμβάνει πολύ μικρότερο μερίδιο. Το 2023 οι δαπάνες για πρόληψη αντιστοιχούσαν μόλις στο 3,1% των συνολικών δαπανών υγείας.
Όπως σημειώνεται στη μελέτη, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το σύστημα εξακολουθεί να δίνει μεγαλύτερο βάρος στην αντιμετώπιση μιας ασθένειας αφού αυτή έχει ήδη εμφανιστεί, αντί να επενδύει περισσότερο στην αποτροπή της.
Κάπνισμα και παιδική παχυσαρκία χτυπούν καμπανάκι
Σημαντικό μέρος του προβλήματος συνδέεται και με παράγοντες κινδύνου που μπορούν σε μεγάλο βαθμό να τροποποιηθούν.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, η παιδική και εφηβική παχυσαρκία αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, 34% των παιδιών και των εφήβων ηλικίας 5 έως 19 ετών είναι υπέρβαρα, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 24%.
Παράλληλα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πορεία της χρόνιας νεφρικής νόσου. Η επιβάρυνση από τη συγκεκριμένη πάθηση είναι περισσότερο από διπλάσια σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, γεγονός που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην ανεπαρκή αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν.
Μεγάλες διαφορές στην πρόσβαση στην υγεία
Η μελέτη αναδεικνύει και τις σημαντικές ανισότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν στην πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας.
Περίπου 9% των πολιτών δηλώνει ότι δεν κατάφερε να λάβει την ιατρική φροντίδα που χρειαζόταν λόγω κόστους, αναμονής ή απόστασης. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 2,2%.
Οι διαφορές είναι ακόμη μεγαλύτερες μεταξύ των εισοδηματικών ομάδων. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα παρουσιάζουν περισσότερες από τριπλάσιες ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας σε σχέση με τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Η γεωγραφική κατανομή των γιατρών αποτελεί ένα ακόμη πρόβλημα. Περισσότερο από το 60% των γιατρών εργάζεται στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία, ενώ στις νησιωτικές περιοχές αντιστοιχεί μόλις περίπου το 10% του ιατρικού δυναμικού της χώρας.
Σε αρκετές περιφερειακές ενότητες, μάλιστα, λιγότεροι από τους μισούς κατοίκους μπορούν να φτάσουν σε νοσοκομείο μέσα σε 15 λεπτά.
Η Ελλάδα έχει πολλούς γιατρούς, αλλά λίγους οικογενειακούς γιατρούς και νοσηλευτές
Ένα από τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν στην ελληνική περίπτωση είναι η αναλογία του υγειονομικού προσωπικού.
Η χώρα διαθέτει τη μεγαλύτερη αναλογία γιατρών ανά κάτοικο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται στην τελευταία θέση ως προς την αναλογία νοσηλευτών.
Επιπλέον, μόλις 6% των γιατρών είναι γενικοί ή οικογενειακοί γιατροί, έναντι 21% στην ΕΕ. Η συγκεκριμένη έλλειψη περιορίζει τη δυνατότητα της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να λειτουργήσει αποτελεσματικά στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη μακροχρόνια παρακολούθηση των ασθενών.
Στην εικόνα προστίθεται και η απώλεια περισσότερων από 20.000 γιατρών προς το εξωτερικό κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης.
Οι αλλαγές που έχουν ήδη γίνει
Η μελέτη αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές παρεμβάσεις.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», το Εθνικό Μητρώο Καρκίνου, ο Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας, η διεύρυνση της τηλεϊατρικής και οι επενδύσεις στον τομέα της ψηφιακής υγείας.
Οι πρωτοβουλίες αυτές δημιουργούν, σύμφωνα με τους συντάκτες, τις προϋποθέσεις για έναν πιο σύγχρονο τρόπο λειτουργίας του συστήματος. Ωστόσο, κρίσιμο ζήτημα παραμένει η εξασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης.
Παράλληλα, απαιτείται αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των προγραμμάτων και δημιουργία ολοκληρωμένων διαδρομών φροντίδας, ώστε η έγκαιρη διάγνωση να ακολουθείται από την κατάλληλη θεραπεία και συστηματική παρακολούθηση.
Οι 10 προτεραιότητες για το ελληνικό σύστημα υγείας
Η μελέτη καταλήγει σε 10 βασικές μεταρρυθμιστικές κατευθύνσεις, με στόχο ένα πιο ανθεκτικό, βιώσιμο και ανθρωποκεντρικό σύστημα υγείας:
Περισσότερη πρόληψη από την παιδική ηλικία, με καλλιέργεια υγιεινών συνηθειών σε όλα τα στάδια της ζωής.
Περιορισμός των ανισοτήτων στην υγεία, με συστηματική καταγραφή τους και στοχευμένες δράσεις για τις ευάλωτες ομάδες.
Ενίσχυση και αξιολόγηση των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου, με σύνδεσή τους με ολοκληρωμένη διαδικασία διάγνωσης και θεραπείας και επέκταση σε παθήσεις όπως η χρόνια νεφρική νόσος, ο καρκίνος του πνεύμονα, το μελάνωμα και η άνοια.
Ανάπτυξη διεπιστημονικής και ασθενοκεντρικής φροντίδας για τα χρόνια νοσήματα.
Αλλαγή του τρόπου χρηματοδότησης, ώστε η αποζημίωση να συνδέεται περισσότερο με τα αποτελέσματα και όχι απλώς με τον αριθμό των υπηρεσιών.
Ταχύτερη και βιώσιμη πρόσβαση στην καινοτομία, συμπεριλαμβανομένων νέων φαρμάκων, ιατροτεχνολογικών προϊόντων και ψηφιακών τεχνολογιών.
Δημιουργία ολοκληρωμένου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα, με συγκεκριμένους στόχους, δείκτες και μηχανισμούς λογοδοσίας.
Ενεργότερη συμμετοχή των ασθενών στον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των πολιτικών υγείας.
Αξιοποίηση των δεδομένων υγείας και της τεχνητής νοημοσύνης, ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται περισσότερο σε τεκμηριωμένα στοιχεία και να βελτιώνεται η ποιότητα των υπηρεσιών.
Υιοθέτηση της προσέγγισης "Health in All Policies", ώστε η προστασία της υγείας να λαμβάνεται υπόψη σε κάθε τομέα της δημόσιας πολιτικής.
Η βασική πρόκληση για την Ελλάδα, επομένως, δεν είναι μόνο να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις ασθένειες όταν αυτές εμφανίζονται, αλλά να μεταφέρει το βάρος στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη συνεχή φροντίδα.
Όπως τόνισε κατά την παρουσίαση της μελέτης ο Κώστας Αθανασάκης, PHSSR Lead for Greece, Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και Visiting Fellow στο LSE Health, η ολοκλήρωση της μελέτης αποτελεί περισσότερο την αρχή μιας νέας περιόδου συνεργασίας παρά το τέλος μιας ερευνητικής προσπάθειας.
Στόχος είναι τα συμπεράσματα και οι προτάσεις να αξιοποιηθούν από όσους σχεδιάζουν και εφαρμόζουν πολιτικές υγείας, ώστε η επιστημονική τεκμηρίωση να μετατραπεί σε αποτελεσματικές παρεμβάσεις και, τελικά, σε καλύτερα αποτελέσματα για τους πολίτες.
