Γιατί το παγωτό προκαλεί αυτόν τον ξαφνικό πόνο
Ο πονοκέφαλος από ψυχρό ερέθισμα εμφανίζεται όταν κάτι πολύ κρύο καταναλώνεται γρήγορα και ψύχει απότομα τον ουρανίσκο ή την περιοχή στο πίσω μέρος του στόματος.
Μία από τις βασικές θεωρίες για την εξήγηση του φαινομένου σχετίζεται με το τρίδυμο νεύρο. Πρόκειται για ένα σημαντικό νεύρο που μεταφέρει πληροφορίες σχετικά με τον πόνο και τη θερμοκρασία από μεγάλο μέρος του προσώπου και της στοματικής κοιλότητας.
Όταν ο ουρανίσκος ψύχεται απότομα, ενεργοποιούνται συγκεκριμένες νευρικές οδοί. Επειδή το τρίδυμο νεύρο συνδέεται επίσης με περιοχές του μετώπου και του προσώπου, ο εγκέφαλος μπορεί να «μεταφράσει» το ερέθισμα από το στόμα ως πόνο στο μέτωπο ή στους κροτάφους.
Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφερόμενου πόνου, κατά τον οποίο η πραγματική πηγή του ερεθίσματος βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο από εκεί όπου τελικά γίνεται αισθητός ο πόνος.
Παράλληλα, φαίνεται πως παίζουν ρόλο και οι μεταβολές στην κυκλοφορία του αίματος. Έρευνες έχουν καταγράψει αλλαγές στη ροή του αίματος κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου "παγώματος του εγκεφάλου". Ωστόσο, η παλαιότερη απλοποιημένη εξήγηση ότι τα αγγεία απλώς συστέλλονται από το κρύο και στη συνέχεια διαστέλλονται απότομα δεν θεωρείται πλέον επαρκής.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι πρόκειται πιθανότατα για έναν συνδυασμό νευρικών σημάτων και αγγειακών αντιδράσεων.
Ποιοι το παθαίνουν συχνότερα
Δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο στο πολύ κρύο. Σε πειραματική μελέτη με 414 εθελοντές, περίπου το 37% εμφάνισε πονοκέφαλο όταν εφαρμόστηκε πάγος στον ουρανίσκο.
Η πιθανότητα φαίνεται να είναι μεγαλύτερη σε ανθρώπους που έχουν ιστορικό πρωτοπαθών πονοκεφάλων, ιδιαίτερα σε όσους εμφανίζουν ημικρανίες. Παρ' όλα αυτά, οι έρευνες δεν έχουν καταλήξει σε απόλυτα σταθερό συμπέρασμα σχετικά με τη συγκεκριμένη σύνδεση.
Γι' αυτό και το «πάγωμα του εγκεφάλου» δεν θεωρείται μορφή ημικρανίας. Τα δύο φαινόμενα μπορεί να έχουν ορισμένες κοινές νευρικές οδούς, όμως πρόκειται για διαφορετικού τύπου πονοκεφάλους.
Πιο συχνά φαίνεται να εμφανίζεται επίσης σε παιδιά και εφήβους.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η ταχύτητα κατανάλωσης. Όσο πιο γρήγορα φάει ή πιει κάποιος κάτι πολύ κρύο, τόσο πιθανότερο είναι να προκαλέσει το συγκεκριμένο είδος πονοκεφάλου.
Πόσο κρατάει το "πάγωμα του εγκεφάλου"
Το χαρακτηριστικό αυτού του πονοκεφάλου είναι ότι διαρκεί πολύ λίγο.
Στις περισσότερες καθημερινές περιπτώσεις, ο πόνος υποχωρεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, συχνά περίπου 15 έως 20 δευτερόλεπτα μετά την απομάκρυνση του κρύου ερεθίσματος.
Η Διεθνής Εταιρεία Κεφαλαλγίας αναγνωρίζει ως συμβατό με πονοκέφαλο από ψυχρό ερέθισμα ένα επεισόδιο που μπορεί να διαρκέσει έως και 10 λεπτά.
Η σύντομη διάρκεια είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το φαινόμενο θεωρείται γενικά ακίνδυνο. Αντίθετα, ένας έντονος πονοκέφαλος που επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, εμφανίζεται χωρίς προηγούμενη έκθεση σε κρύο ή συνοδεύεται από άλλα νευρολογικά συμπτώματα δεν θα πρέπει να αποδίδεται απλώς σε ένα παγωτό.
Πώς μπορείτε να το σταματήσετε
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης είναι στην πραγματικότητα η πρόληψη.
Αν γνωρίζετε ότι είστε ευαίσθητοι στο φαινόμενο, προσπαθήστε να καταναλώνετε παγωτά και παγωμένα ροφήματα πιο αργά. Μικρότερες μπουκιές και γουλιές μειώνουν την πιθανότητα να ψυχθεί απότομα ο ουρανίσκος.
Αν ο πόνος έχει ήδη ξεκινήσει, σταματήστε για λίγο να καταναλώνετε το κρύο τρόφιμο ή ποτό και αφήστε το στόμα να επανέλθει σταδιακά σε φυσιολογική θερμοκρασία.
Ένα γνωστό κόλπο είναι να πιέσετε τη γλώσσα στον ουρανίσκο, ώστε να μεταφερθεί θερμότητα στην περιοχή. Αν και η συγκεκριμένη πρακτική προτείνεται συχνά, δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι επιταχύνει σημαντικά την υποχώρηση του πόνου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, πάντως, το καλύτερο φάρμακο είναι απλώς λίγη υπομονή, καθώς ο πονοκέφαλος υποχωρεί μόνος του μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Μπορεί το "πάγωμα του εγκεφάλου" να προκαλέσει ημικρανία;
Σε ορισμένους ανθρώπους ενδέχεται να υπάρχει κάποια σχέση, καθώς τα δύο φαινόμενα φαίνεται να χρησιμοποιούν ορισμένες κοινές οδούς μετάδοσης του πόνου. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το "πάγωμα του εγκεφάλου" αποτελεί ημικρανία ή ότι οδηγεί συνήθως σε κρίση ημικρανίας.
Η ακριβής σχέση μεταξύ των δύο παραμένει αντικείμενο έρευνας.
Μπορεί να συμβεί και από τον κρύο αέρα;
Ναι. Δεν είναι απαραίτητο να φάτε παγωτό για να εμφανιστεί πονοκέφαλος από ψυχρό ερέθισμα.
Η εισπνοή πολύ κρύου αέρα μπορεί επίσης να προκαλέσει παρόμοιο πόνο, ιδιαίτερα όταν ο αέρας ψύχει απότομα την περιοχή του στόματος και του λαιμού. Υπάρχουν επίσης συγγενείς μορφές του φαινομένου που συνδέονται με την έκθεση του κεφαλιού σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες.
Το "πάγωμα του εγκεφάλου", λοιπόν, μπορεί να είναι απότομο και έντονο, όμως συνήθως είναι προσωρινό και ακίνδυνο. Ο πιο απλός τρόπος να το αποφύγετε είναι να μην καταναλώνετε πολύ κρύες τροφές και ποτά βιαστικά.
