Η έγκαιρη αναγνώριση των χαρακτηριστικών του αυτισμού αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητούμενα για γονείς και ειδικούς. Δύο νέες μελέτες έρχονται να ρίξουν φως σε έναν πιθανό νέο δείκτη, που βρίσκεται κυριολεκτικά στο βλέμμα των παιδιών.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο τρόπος με τον οποίο τα μικρά παιδιά χρησιμοποιούν τα μάτια τους όταν παρακολουθούν κοινωνικές σκηνές ενδέχεται να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για την ανάπτυξη των κοινωνικών και γλωσσικών τους δεξιοτήτων.
Η ερευνητική προσέγγιση θα μπορούσε, σύμφωνα με τους επιστήμονες, να συμβάλει στην αναγνώριση ενδείξεων του αυτισμού αρκετά νωρίτερα από ό,τι συμβαίνει σήμερα.
Η πρώτη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, περιλάμβανε 1.089 παιδιά ηλικίας από ενός έως δυόμισι ετών. Τα παιδιά παρακολουθούνταν στο Children’s Healthcare της Ατλάντα και είτε εμφάνιζαν χαρακτηριστικά που σχετίζονταν με διαταραχές του αυτιστικού φάσματος είτε είχαν γενετικούς παράγοντες που μπορούσαν να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης αυτισμού.
Από το σύνολο των παιδιών, 519 είχαν ήδη λάβει διάγνωση.
Κατά τη διάρκεια του πειράματος, τα παιδιά παρακολούθησαν 14 σύντομα βίντεο, διάρκειας περίπου ενός λεπτού το καθένα, στα οποία παρουσιάζονταν κοινωνικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ μικρών παιδιών.
Την ίδια ώρα, ειδικά συστήματα καταγραφής παρακολουθούσαν με μεγάλη ακρίβεια τις κινήσεις των ματιών τους, καταγράφοντας περίπου 120 μετρήσεις το δευτερόλεπτο. Με αυτόν τον τρόπο οι ερευνητές μπορούσαν να καταγράψουν πού ακριβώς εστίαζε το βλέμμα κάθε παιδιού και πώς μετακινούνταν κατά την παρακολούθηση των κοινωνικών σκηνών.
Στη συνέχεια, τα δεδομένα αναλύθηκαν από ειδικό υπολογιστικό σύστημα, σχεδιασμένο να εντοπίζει μοτίβα που συνδέονται με τον αυτισμό.
Ακρίβεια 86% στην αναγνώριση
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Η ανάλυση των κινήσεων των ματιών παρουσίασε 86% ακρίβεια στον εντοπισμό του αυτισμού, όταν συγκρίθηκε με τις διαγνώσεις που είχαν πραγματοποιηθεί μέσω της καθιερωμένης κλινικής διαδικασίας.
Ο Warren Jones, καθηγητής και παιδίατρος στο Πανεπιστήμιο Emory της Τζόρτζια και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, υπογράμμισε τη σημασία των ευρημάτων.
Όπως εξήγησε, ο τρόπος με τον οποίο ένα μικρό παιδί προσλαμβάνει οπτικές πληροφορίες από το κοινωνικό περιβάλλον μπορεί να αποτελέσει έναν αντικειμενικό βιοδείκτη για τον εντοπισμό πρώιμων ενδείξεων αυτισμού.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν σημαίνει ότι μια απλή εξέταση των ματιών μπορεί από μόνη της να θέσει διάγνωση. Αναδεικνύει, ωστόσο, έναν πιθανό νέο τρόπο αξιολόγησης που θα μπορούσε να συμπληρώσει τις υπάρχουσες διαγνωστικές μεθόδους.
Και δεύτερη μελέτη επιβεβαιώνει την ένδειξη
Παρόμοια ήταν τα συμπεράσματα και από δεύτερη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο JAMA και ακολούθησε αντίστοιχη ερευνητική διαδικασία.
Σε αυτή την περίπτωση, η ανάλυση των οπτικών μοτίβων των παιδιών παρουσίασε 78% ακρίβεια σε σύγκριση με την τυπική διαγνωστική διαδικασία.
Ο καθηγητής Ami Klin, επίσης από το Πανεπιστήμιο Emory και συντάκτης της μελέτης, στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα της καθυστερημένης διάγνωσης.
Πολλά παιδιά, όπως επισημαίνεται, χρειάζεται σήμερα να περάσουν από μια μακρά διαδικασία παραπομπών και αξιολογήσεων προτού φτάσουν στην τελική διάγνωση. Σε αρκετές περιπτώσεις, αυτό σημαίνει ότι η διάγνωση πραγματοποιείται στην ηλικία των 4 ή 5 ετών, δηλαδή αρκετά χρόνια μετά την πρώτη περίοδο κατά την οποία θα μπορούσαν να έχουν εντοπιστεί σχετικές ενδείξεις.
Η καθυστέρηση παραμένει σημαντικό εμπόδιο
Η έγκαιρη διάγνωση του αυτισμού εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση σε πολλές χώρες.
Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με προηγούμενες μελέτες που επικαλούνται οι ερευνητές, μια οικογένεια μπορεί να χρειαστεί να περιμένει κατά μέσο όρο δύο χρόνια και τρεις μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία διάγνωσης.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αναμονή ξεπερνά κατά μέσο όρο τον έναν χρόνο, ενώ η ηλικία κατά την οποία γίνεται η διάγνωση παραμένει πάνω από τα πέντε έτη.
Μια πιο γρήγορη και αντικειμενική μέθοδος αξιολόγησης θα μπορούσε, επομένως, να περιορίσει σημαντικά αυτή την καθυστέρηση και να βοηθήσει τις οικογένειες να αναζητήσουν νωρίτερα την κατάλληλη υποστήριξη.
Τι γνωρίζουμε για τα αίτια του αυτισμού
Παρά την πρόοδο της επιστημονικής έρευνας, τα ακριβή αίτια του αυτισμού δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Οι μέχρι σήμερα ενδείξεις δείχνουν ότι πρόκειται για μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή κατάσταση, στην οποία πιθανότατα αλληλεπιδρούν γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Μεταξύ των παραγόντων που έχουν μελετηθεί είναι το οικογενειακό ιστορικό και η ηλικία των γονέων.
Παράλληλα, ο αυτισμός παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία ως προς τα χαρακτηριστικά και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζει κάθε άτομο. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες τον αντιμετωπίζουν ως φάσμα, με διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικό προφίλ για κάθε παιδί.
Τα νέα ευρήματα για την παρακολούθηση του βλέμματος δεν αποτελούν από μόνα τους διαγνωστικό εργαλείο. Δείχνουν, όμως, ότι μια τόσο λεπτή συμπεριφορά όσο το πού στρέφει ένα παιδί το βλέμμα του όταν παρακολουθεί μια κοινωνική κατάσταση μπορεί να κρύβει πολύτιμες πληροφορίες για την αναπτυξιακή του πορεία.
Η προοπτική μιας πιο αντικειμενικής και έγκαιρης αξιολόγησης βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της έρευνας, με στόχο τα παιδιά που χρειάζονται υποστήριξη να μπορούν να την έχουν όσο το δυνατόν νωρίτερα.
