Η κατάργηση του άρθρου 357
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1982. Στις 20 Αυγούστου εκείνης της χρονιάς δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 1272/1982, με το άρθρο 8 του οποίου καταργήθηκε το άρθρο 357 του Ποινικού Κώδικα.
Με αυτόν τον τρόπο η μοιχεία έπαψε να αποτελεί ποινικό αδίκημα στην Ελλάδα.
Μέχρι τότε, η μοιχεία θεωρούνταν πλημμέλημα και μπορούσε να τιμωρηθεί με φυλάκιση έως έναν χρόνο. Για να κινηθεί η διαδικασία απαιτούνταν έγκληση από τον απατημένο σύζυγο, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις στις οποίες η πράξη δεν τιμωρούνταν, όπως όταν οι σύζυγοι βρίσκονταν σε διάσταση ή υπήρχε ανοχή.
Η μεταρρύθμιση εντάχθηκε στις ευρύτερες αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν εκείνη την περίοδο στο οικογενειακό δίκαιο.
Το κυνήγι της επ' αυτοφώρω σύλληψης
Επειδή η μοιχεία έπρεπε να αποδειχθεί με συγκεκριμένο τρόπο, ιδιαίτερη σημασία είχε η σύλληψη των δύο προσώπων επ' αυτοφώρω.
Αυτό δημιούργησε μια ολόκληρη αγορά ιδιωτικών ερευνών. Σύζυγοι που υποψιάζονταν απιστία απευθύνονταν σε ντετέκτιβ, οι οποίοι αναλάμβαναν να παρακολουθήσουν τους υπόπτους και να συγκεντρώσουν στοιχεία.
Όταν θεωρούσαν ότι είχε έρθει η κατάλληλη στιγμή, οργανωνόταν η έφοδος. Η αστυνομία μπορούσε να εισβάλει στον χώρο όπου βρίσκονταν οι δύο άνθρωποι και να ακολουθήσει η σύλληψη.
Τα σεντόνια του κρεβατιού έγιναν έτσι σχεδόν σύμβολο της συγκεκριμένης εποχής. Οι συλληφθέντες μπορούσαν να οδηγηθούν στο αστυνομικό τμήμα καλυμμένοι μόνο με αυτά, ενώ την επόμενη ημέρα ακολουθούσε η διαδικασία ενώπιον των αρχών.
Την ίδια στιγμή, οι εφημερίδες της εποχής συχνά μετέτρεπαν τέτοιες υποθέσεις σε δημοσιογραφικό θέαμα, δημοσιεύοντας λεπτομέρειες από την προσωπική ζωή των εμπλεκομένων.
Η αλλαγή στο οικογενειακό δίκαιο
Η κατάργηση του ποινικού χαρακτήρα της μοιχείας δεν ήταν η μοναδική αλλαγή.
Το 1983, με τον Νόμο 1329/1983, η μοιχεία έπαψε να αποτελεί αυτομάτως και απόλυτο λόγο διαζυγίου. Η απιστία μπορούσε να συνυπολογιστεί στη δικαστική διαδικασία όταν είχε ως αποτέλεσμα τόσο σοβαρή διατάραξη της έγγαμης σχέσης ώστε η συνέχιση της συμβίωσης να θεωρείται αφόρητη.
Έτσι, η αντιμετώπιση της απιστίας μετακινήθηκε από το ποινικό πεδίο προς το οικογενειακό και ιδιωτικό δίκαιο.
Οι αντιδράσεις της εποχής
Η αλλαγή δεν έγινε χωρίς αντιδράσεις. Η αποποινικοποίηση της μοιχείας αποτέλεσε μέρος της προσπάθειας εκσυγχρονισμού του οικογενειακού δικαίου, όμως συνάντησε αντιδράσεις από εκκλησιαστικούς κύκλους.
Η Εκκλησία της Ελλάδος είχε εκφράσει την αντίθεσή της, υποστηρίζοντας ότι η κατάργηση της ποινικής τιμωρίας θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τον θεσμό της οικογένειας και του γάμου.
Το νομοσχέδιο, ωστόσο, προχώρησε και ψηφίστηκε στη Βουλή, ανοίγοντας τον δρόμο για μια διαφορετική αντιμετώπιση της συζυγικής απιστίας.
Από τον Σόλωνα έως τον σύγχρονο κόσμο
Η ποινικοποίηση της μοιχείας δεν αποτελεί σύγχρονη ελληνική ιδιαιτερότητα. Η απιστία έχει αντιμετωπιστεί με ιδιαίτερα αυστηρούς τρόπους σε πολλούς πολιτισμούς και διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
Στην αρχαία Αθήνα, για παράδειγμα, υπήρχαν αυστηρές διατάξεις σχετικά με τη μοιχεία. Οι νόμοι του Σόλωνα επέτρεπαν στον απατημένο σύζυγο να αντιδράσει με τρόπους που σήμερα φαντάζουν αδιανόητοι, ενώ η μοιχαλίδα μπορούσε να αντιμετωπίσει σοβαρό κοινωνικό αποκλεισμό.
Ανάλογες αυστηρές αντιλήψεις συναντώνται και σε άλλες αρχαίες νομοθεσίες, όπως στον Κώδικα του Χαμουραμπί.
Στην Ελλάδα, η μοιχεία παρέμεινε ποινικό αδίκημα μέχρι το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Αρχικά προβλεπόταν στον Ποινικό Νόμο της Βαυαροκρατίας και αργότερα εντάχθηκε στον Ποινικό Κώδικα του 1951.
Πότε καταργήθηκε σε άλλες χώρες;
Η αποποινικοποίηση πραγματοποιήθηκε σταδιακά και σε πολλές άλλες χώρες.
Στις σκανδιναβικές χώρες οι αλλαγές ξεκίνησαν ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, ενώ αργότερα ακολούθησαν χώρες όπως η Ιταλία και η Δυτική Γερμανία το 1969, η Γαλλία το 1975 και η Ισπανία το 1978.
Η Ελλάδα προχώρησε στην κατάργηση το 1982, ενώ σε άλλες χώρες η σχετική νομοθεσία παρέμεινε σε ισχύ για ακόμη περισσότερα χρόνια.
Μια αλλαγή που ξεπέρασε την ποινική νομοθεσία
Η κατάργηση του άρθρου 357 δεν ήταν απλώς η αφαίρεση ενός παλιού αδικήματος από τον Ποινικό Κώδικα. Σήμανε μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιμετώπιζε την προσωπική και οικογενειακή ζωή.
Η απιστία έπαψε να αποτελεί υπόθεση της ποινικής δικαιοσύνης και αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως ζήτημα της ιδιωτικής ζωής και των σχέσεων μεταξύ των συζύγων.
Παράλληλα, έβαλε τέλος σε μια πρακτική που μπορούσε να οδηγήσει σε δημόσια διαπόμπευση, συλλήψεις και δημοσιοποίηση ιδιαίτερα προσωπικών στιγμών.
Έτσι, η εικόνα του "αυτόφωρου με το σεντόνι", που σήμερα θυμίζει περισσότερο παλιά ελληνική ταινία, υπήρξε κάποτε πραγματικότητα. Το 1982 αποτέλεσε το σημείο καμπής που έβαλε οριστικά τέλος στην ποινική δίωξη της μοιχείας στην Ελλάδα.
