Σύμφωνα με μελέτη που παρουσιάστηκε στο συνέδριο της Ομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Νευροεπιστημονικών Εταιρειών στη Βαρκελώνη, οι άνθρωποι που μιλούν πολλές γλώσσες εμφανίζουν εγκεφαλική λειτουργία που μοιάζει βιολογικά νεότερη σε σχέση με την πραγματική τους ηλικία.
Μάλιστα, η διαφορά φαίνεται να αυξάνεται όσο περισσότερες γλώσσες γνωρίζει κάποιος. Τα άτομα που μιλούν δύο γλώσσες παρουσίασαν εγκέφαλο που έμοιαζε κατά μέσο όρο περίπου έξι χρόνια νεότερος, ενώ όσοι γνώριζαν τρεις γλώσσες εμφάνισαν διαφορά περίπου επτά ετών. Για όσους μιλούσαν τέσσερις γλώσσες, η διαφορά έφτανε ακόμη και τα 13 χρόνια.
Πώς επηρεάζεται ο εγκέφαλος με την ηλικία
Ο εγκέφαλος αποτελείται από δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα, τα οποία επικοινωνούν μέσω πολύπλοκων δικτύων. Με το πέρασμα του χρόνου, η αποτελεσματικότητα αυτών των συνδέσεων μειώνεται σταδιακά, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Οι επιστήμονες έχουν ήδη παρατηρήσει ότι άνθρωποι που χρησιμοποιούν περισσότερες από μία γλώσσες συχνά παρουσιάζουν καλύτερη γνωστική ανθεκτικότητα. Η νέα έρευνα προσπάθησε να εξετάσει πιο άμεσα κατά πόσο η πολυγλωσσία συνδέεται με τη λεγόμενη "βιολογική ηλικία" του εγκεφάλου.
Η μελέτη σε πολύγλωσσους πληθυσμούς
Η ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετείχαν επιστήμονες από την Ισπανία, τη Χιλή, την Αργεντινή και την Ιρλανδία, μελέτησε κατοίκους της Χώρας των Βάσκων, μιας περιοχής όπου η χρήση πολλών γλωσσών αποτελεί συχνό φαινόμενο.
Οι συμμετέχοντες μιλούσαν διαφορετικούς συνδυασμούς γλωσσών, όπως ισπανικά, βασκικά, γαλλικά και αγγλικά. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητοεγκεφαλογραφία για να καταγράψουν την εγκεφαλική δραστηριότητα 728 ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών.
Στη συνέχεια, με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ανέλυσαν τα δεδομένα και υπολόγισαν την αναμενόμενη εγκεφαλική ηλικία κάθε ατόμου με βάση τα πρότυπα νευρωνικής συνδεσιμότητας. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν και σε μια δεύτερη ομάδα 144 ατόμων.
Δεν μετρά μόνο ο αριθμός των γλωσσών
Η Δρ Λουκία Αμορούσο από το Βασκικό Κέντρο Γνωστικής Λειτουργίας, Εγκεφάλου και Γλώσσας εξήγησε ότι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν περισσότερες γλώσσες φαίνεται να έχουν εγκέφαλο νεότερο από αυτόν που θα αναμενόταν με βάση την ηλικία τους.
Όπως ανέφερε, σημαντικό ρόλο δεν παίζει μόνο ο αριθμός των γλωσσών, αλλά και το επίπεδο γνώσης τους, καθώς και η ηλικία κατά την οποία ξεκίνησε η εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας.
Η πολυγλωσσική εμπειρία φαίνεται να λειτουργεί αθροιστικά. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια ενασχόλησης με διαφορετικές γλώσσες, τόσο εντονότερα μπορεί να είναι τα οφέλη για τον εγκέφαλο.
Οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και το μορφωτικό επίπεδο των συμμετεχόντων, ωστόσο αναγνωρίζουν ότι δεν μπορούν να αποκλειστούν και άλλες επιδράσεις, όπως ο τρόπος ζωής, η κοινωνική δραστηριότητα και η γενικότερη πνευματική άσκηση.
Η άποψη Ελληνίδας καθηγήτριας
Η καθηγήτρια Χριστίνα Δάλλα, νευροεπιστήμονας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σχολίασε ότι η εκμάθηση νέων γλωσσών μπορεί να αποτελέσει μια δραστηριότητα που βοηθά τον εγκέφαλο να διατηρείται ενεργός και νεότερος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Όπως τόνισε, υπάρχουν πολλοί λόγοι για να ξεκινήσει κάποιος μια νέα γλώσσα σε οποιαδήποτε ηλικία, καθώς τα οφέλη δεν περιορίζονται μόνο στη γνωστική λειτουργία, αλλά επεκτείνονται στην κοινωνική επαφή και την πολιτισμική κατανόηση.
Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Η καθηγήτρια Έφ Χόγκερβορστ από το Πανεπιστήμιο του Loughborough σημείωσε ότι οι πολύγλωσσοι άνθρωποι μπορεί να έχουν συνολικά έναν πιο δραστήριο τρόπο ζωής. Συχνά ασχολούνται περισσότερο με την ανάγνωση, τη δια βίου μάθηση ή άλλες δραστηριότητες που ενισχύουν την εγκεφαλική υγεία.
Έτσι, η θετική επίδραση μπορεί να οφείλεται όχι μόνο στις γλώσσες αυτές καθαυτές, αλλά και σε ένα ευρύτερο σύνολο συνηθειών που κρατούν τον εγκέφαλο ενεργό.
Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η εκμάθηση μιας νέας γλώσσας αποτελεί μια ιδιαίτερα ωφέλιμη δραστηριότητα, η οποία μπορεί να ενισχύσει τη νοητική λειτουργία και να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα σε κάθε ηλικία.
