Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής στην Ευρώπη. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσα χρόνια ζούμε, αλλά κυρίως πώς τα ζούμε. Μια νέα ελληνική επιστημονική μελέτη έρχεται να αναδείξει ότι η ποιότητα της ζωής στην τρίτη ηλικία δεν είναι θέμα τύχης ή αποκλειστικά γονιδίων, αλλά αποτέλεσμα παραγόντων που μπορούν να ενισχυθούν ήδη από τη μέση ηλικία.
Η έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με άλλα ακαδημαϊκά ιδρύματα, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Multidisciplinary Healthcare και βασίστηκε στην παρακολούθηση 178 ηλικιωμένων που ζουν στην Κρήτη. Στόχος ήταν να διερευνηθεί ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την «επιτυχή γήρανση», δηλαδή τη διατήρηση της λειτουργικότητας, της αυτονομίας και της καλής ποιότητας ζωής όσο αυξάνεται η ηλικία.
Η μεγάλη αλλαγή μετά τα 80
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης είναι η απότομη επιδείνωση των δεικτών επιτυχούς γήρανσης μετά την ηλικία των 80 ετών.
Στην ηλικιακή ομάδα 65 έως 79 ετών, ο μέσος δείκτης επιτυχούς γήρανσης διαμορφώθηκε στο 61,05, ενώ στους ηλικιωμένους άνω των 80 ετών μειώθηκε δραματικά στο 24,26.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι μετά τα 80 αυξάνονται σημαντικά οι δυσκολίες στη διατήρηση της σωματικής, ψυχικής και γνωστικής λειτουργικότητας. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναπόφευκτη και μπορεί να καθυστερήσει μέσα από στοχευμένες παρεμβάσεις που ξεκινούν αρκετά χρόνια νωρίτερα.
Η πρόληψη αρχίζει από τα 55
Ο βασικός συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Κατ’ Οίκον Νοσηλευτικής Φροντίδας στο Τμήμα Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χρήστος Κλεισιάρης, υπογραμμίζει ότι οι πολιτικές πρόληψης δεν πρέπει να ξεκινούν όταν κάποιος γίνει ηλικιωμένος.
Αντίθετα, όπως αναφέρει, το κρίσιμο διάστημα είναι μεταξύ 55 και 65 ετών, όταν μπορούν να υιοθετηθούν συνήθειες που θα συμβάλουν στη διατήρηση της υγείας και της αυτονομίας για περισσότερα χρόνια.
Στις σημαντικότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται:
- η συστηματική φυσική δραστηριότητα,
- η υγιεινή διατροφή,
- η ψυχική ευεξία και η θετική στάση απέναντι στη ζωή,
- η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων,
- η συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες,
- η ύπαρξη σκοπού και ενεργού ρόλου στην καθημερινότητα.
Οι 7 παράγοντες που οδηγούν σε υγιή γήρανση σύμφωνα με την έρευνα
| Παράγοντας | Πώς συμβάλλει στην υγιή γήρανση |
|---|---|
| Τακτική φυσική δραστηριότητα | Διατηρεί τη μυϊκή δύναμη, την ισορροπία και τη λειτουργικότητα, μειώνοντας τον κίνδυνο ευπάθειας και πτώσεων. |
| Καλή ψυχική υγεία και θετική στάση ζωής | Η αισιοδοξία και η ψυχολογική ευεξία συνδέονται με καλύτερη ποιότητα ζωής και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στις δυσκολίες της τρίτης ηλικίας. |
| Σκοπός και ενεργός ρόλος στη ζωή | Η αίσθηση ότι κάποιος παραμένει χρήσιμος και δημιουργικός ενισχύει την αυτοεκτίμηση και περιορίζει την κοινωνική απομόνωση. |
| Κοινωνικές σχέσεις και συμμετοχή | Η επαφή με οικογένεια, φίλους και κοινωνικές ομάδες μειώνει τη μοναξιά και προστατεύει τη γνωστική και ψυχική υγεία. |
| Διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας | Η πνευματική άσκηση και η συνεχής νοητική δραστηριότητα συμβάλλουν στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης. |
| Εκπαίδευση και δια βίου μάθηση | Το υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο συνδέθηκε με σημαντικά καλύτερους δείκτες επιτυχούς γήρανσης, πιθανότατα λόγω μεγαλύτερου γνωστικού αποθέματος και υγιεινότερων επιλογών ζωής. |
| Πρόληψη και αυτοφροντίδα από τη μέση ηλικία | Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να ξεκινούν μεταξύ 55 και 65 ετών, ώστε να διατηρηθούν η αυτονομία και η ποιότητα ζωής μετά τα 80. |
Η σωματική και η πνευματική υγεία συμβαδίζουν
Η μελέτη αναδεικνύει ότι η σωματική ευπάθεια αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα της γήρανσης.
Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο παίζει και η γνωστική λειτουργία. Οι ηλικιωμένοι που διατηρούσαν φυσιολογικές γνωστικές επιδόσεις εμφάνιζαν δείκτη επιτυχούς γήρανσης 83,58, ενώ όσοι παρουσίαζαν σοβαρή γνωστική έκπτωση είχαν αντίστοιχο δείκτη μόλις 17,04.
Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι η προστασία της μνήμης και της πνευματικής λειτουργίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια ποιοτική τρίτη ηλικία.
Η εκπαίδευση και οι ανθρώπινες σχέσεις
Η έρευνα κατέγραψε ακόμη δύο ενδιαφέροντα στοιχεία.
Το πρώτο αφορά το μορφωτικό επίπεδο. Οι συμμετέχοντες που είχαν ολοκληρώσει τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση εμφάνισαν σημαντικά υψηλότερους δείκτες επιτυχούς γήρανσης σε σχέση με όσους είχαν μόνο βασική εκπαίδευση.
Το δεύτερο αφορά τις προσωπικές σχέσεις. Οι παντρεμένοι συμμετέχοντες εμφάνιζαν καλύτερους δείκτες επιτυχούς γήρανσης σε σύγκριση με τους ανύπαντρους, γεγονός που οι ερευνητές συνδέουν με τη συντροφικότητα, την κοινωνική υποστήριξη και τη μικρότερη πιθανότητα μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης.
Η μοναξιά και οι οικονομικές δυσκολίες
Αν και δεν αποτέλεσαν αντικείμενο της συγκεκριμένης μελέτης, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η οικονομική ανασφάλεια, η κοινωνική απομόνωση και οι επιπτώσεις της πολυετούς οικονομικής κρίσης και της πανδημίας εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα των ηλικιωμένων στην Ελλάδα.
Το χαμηλό εισόδημα, η περιορισμένη κοινωνική συμμετοχή και η μοναξιά αποτελούν παράγοντες που μπορούν να επιβαρύνουν τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία.
«Να προσθέσουμε ζωή στα χρόνια»
Το βασικό μήνυμα της έρευνας συνοψίζεται σε μια φράση που χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότεροι επιστήμονες της δημόσιας υγείας: «Να προσθέσουμε ζωή στα χρόνια και όχι μόνο χρόνια στη ζωή».
Η μακροζωία από μόνη της δεν αποτελεί εγγύηση καλής ποιότητας ζωής. Αυτό που έχει σημασία είναι οι άνθρωποι να παραμένουν όσο το δυνατόν περισσότερο λειτουργικοί, αυτόνομοι, κοινωνικά ενεργοί και ψυχικά υγιείς.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η υγιής γήρανση δεν αποτελεί υπόθεση μόνο των ηλικιωμένων. Απαιτεί έγκαιρη πρόληψη, συνεχή φροντίδα της υγείας, ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής και πολιτικές που θα στηρίζουν την ενεργό γήρανση.
Η ελληνική μελέτη έρχεται να υπενθυμίσει ότι τα καλά γηρατειά δεν αρχίζουν στα 80. Χτίζονται καθημερινά, πολλά χρόνια νωρίτερα, μέσα από τις επιλογές, τις συνήθειες και το περιβάλλον στο οποίο ζει κάθε άνθρωπος.
